Vooral berusting bij verliezende PvdA

Het is overwegend stil in Studio K, het bioscoop- annex horecacomplex in een voormalige school in Amsterdam-Oost, als om negen uur de exitpoll van de NOS komt. En om half tien de tweede. Bij de PvdA zijn ze op een nederlaag voorbereid. Zelfs de locatie voor de uitslagenavond is op de nieuwe werkelijkheid uitgezocht: kleiner.

Lodewijk Asscher (rechts) tijdens de uitslagenbijeenkomst.Beeld ANP

Rond de 10 procent van de stemmen, een bijna-halvering in de Eerste Kamer. Het is ongeveer wat de peilingen voorspelden en het valt dus niet mee. Nou ja, hooguit een beetje. 'Slecht', zegt minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem onomwonden over de uitslag. Geen meerderheid in de senaat meer voor de regerings- en gedoogpartijen. 'We moeten kijken hoe we hiermee verder gaan.'

Staf Depla, wethouder in Eindhoven en eeuwig optimist, ziet nog wat licht: 'Toch wat vlees noch vis, deze uitslag. Geen enkele partij die echt heeft gewonnen. Voor de PvdA en het belastingplan niet slecht, dat er nu meer partijen bij akkoorden moeten worden betrokken.'

De vraag voor de sociaal-democraten vooraf luidde: hoe erg wordt het bloedbad? De prognose was steeds een halvering van het aantal zetels in de Eerste Kamer. Van 14 naar 7. Zo bezien valt de voorlopige uitslag een zeteltje mee. Maar historisch gezien is het de slechtste uitslag ooit. Nooit eerder, sinds de oprichting in 1946, had de PvdA minder dan 14 zetels in de Eerste Kamer.

En voor de partij erger, er is een structurele onderstroom die onomkeerbaar lijkt. De PvdA is niet meer vanzelfsprekend een van de drie grootste partijen in Nederland. Er zijn nu zes partijen die naar die positie dingen. Bovendien heeft de SP de plaats van de PvdA als grootste partij op links overgenomen. Het zijn twee bewegingen die zich vorig jaar bij de verkiezingen voor de gemeenteraden en het Europees parlement al aftekenden, en die met deze uitslag worden bevestigd.

Het maakt de PvdA als toekomstige coalitiepartner minder interessant. Wie doet er straks zaken met de vijfde of zesde partij van het land? Op zijn laatst in maart 2017 zijn de volgende landelijke verkiezingen. In een formatie daarna legt de PvdA, met 8 zetels in de senaat, veel minder gewicht in de schaal dan de afgelopen jaren.

De commentaren zijn vooral berustend. Ronald Plasterk, minster van Binnenlandse Zaken: 'We wisten dat het niet goed zou worden. Maar als we het beleid meer naar links trekken, krijgen we in 2017 een andere uitslag.'

Vicepremier Lodewijk Asscher: 'Pijnlijk en jammer, dit resultaat. Maar laten we niet vergeten dat veel mensen wèl op ons hebben gestemd.' Jetta Klijnsma, staatssecretaris van Sociale Zaken: 'Er is vanavond geen eclatante winnaar. En voor ons is dit het gewoon. We moeten het ermee doen.'

Partijleider Diederik Samsom kwam tegen elven het smalle podium van Studio K op, met een oneliner waarop hij alvast maanden had kunnen oefenen: 'We hebben verloren, maar we zijn niet verslagen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden