Nieuws bijbel

Vooraanstaande papyroloog verdachte in soap rond verdwenen snippers oude bijbel

De Universiteit van Oxford stelt onderzoek in naar een vooraanstaande papyroloog van die universiteit. Prominent geleerde Dirk Obbink zou onderhands enkele kostbare, antieke fragmenten van het Evangelie volgens Marcus hebben doorverkocht die niet van hem waren.

Fragmenten van het Evangelie volgens Marcus. Beeld Egypt Exploration Society

Obbink, ondanks de Nederlands klinkende naam een geboren Amerikaan, zou de kostbare antieke teksten van de Britse Egypt Exploration Society (EES) hebben aangeboden aan het Bijbelmuseum in Washington, zonder dat de Society daarvan wist. Waar de fragmenten nu zijn, is onduidelijk.

De ontdekking van de twee stukjes papyrus – plantaardig papier uit de Oudheid – veroorzaakte in 2012 opschudding onder liefhebbers. De fragmenten, met een paar woorden over Johannes de Doper en over Jezus bij vissers op het meer van Galilea, zouden dateren uit de jaren 80 tot 110 na Christus. Dat is kort nadat de eerste versie van het evangelie werd opgeschreven, rond het jaar 70. ‛We naderen ground zero; de originele handschriften’, zei de evangelische bijbelonderzoeker Craig Evans over het belang van de vondst.

Kooplust 

Christelijke verzamelaars zijn dol op dit soort vroege teksten. Het Bijbelmuseum in Washington, dat gerelateerd is aan de rijke familie Green van de knutselketen Hobby Lobby, koopt ze graag. Vorig jaar bleek dat ze in hun kooplust ook enkele vervalsingen hebben aangeschaft. 

Er gingen al langer geruchten dat het museum ook de fragmenten uit het Evangelie volgens Marcus had gekocht. Vertegenwoordigers van de Green-verzameling zouden dat hebben beweerd. Maar de kwestie was in vaagheden gehuld. Ook nu vragen kenners zich af waar de fragmenten zich bevinden.

Wel leek duidelijk dat voor de stukjes uit Marcus een tweeduizend jaar oud Egyptisch dodenmasker was opgeofferd. Het ging om een masker van papier-maché, waarvoor indertijd beschreven papyrus werd hergebruikt. Dit soort maskers kan interessante tekstfragmenten bevatten en daarom leggen liefhebbers van christelijke fragmenten ze in sopjes die de papyrus losweken. ‘Want’, zei onderzoeker Evans in een presentatie, ‛als je toen een heiden was en geen respect had voor de christenen, gebruikte je hun teksten als afval.’ Dus werd het masker opgeofferd, met de vondst van de evangelietekstjes als gevolg.

Verzinsel 

Althans: zo leek het, want in 2018 bleek de bedenkelijke vindwijze, curieus genoeg, een verzinsel. Obbink publiceerde een artikel over de fragmenten, met een ontcijfering van de woorden. Zo werd duidelijk dat de veelbesproken tekstjes helemaal geen nieuwe vondsten waren. Ze waren eind 19de eeuw al ontdekt op een antieke vuilstortplaats bij Oxyrhynchus, in Egypte. Al die tijd hadden ze bij de Egypt Exploration Society (EES) liggen wachten op onderzoek.

Intussen was ook de datering opgeschoven: de stukken papyrus lijken niet in de eerste eeuw te zijn volgeschreven, maar in de tweede, misschien zelfs in de derde eeuw. Daarmee zijn ze nog steeds bijzonder, maar niet meer onbetwist de oudste.

Kostbare snippers

Hoe dan ook, de fragmenten waren van de EES. Maar collega’s beweren nu dus dat Obbink ze verkocht aan het museum in Washington. Belangrijk bewijs komt van directeur Michael Holmes van het Scholars Initiative van het Bijbelmuseum, die eerder deze maand een verkoopcontract uit 2013 naar buiten bracht. Daarin beweert Obbink de eigenaar te zijn en verkoopt hij de documenten aan het museum.

Wel staat in het contract dat Obbink de papyri nog een tijd mocht houden voor onderzoek. Waarschijnlijk hebben ze Engeland daarom nog niet verlaten. Het Bijbelmuseum zegt ze in elk geval nooit te hebben ontvangen. Mogelijk liggen de kostbare snippers nog bij de EES of heeft Obbink ze geleend en (nog) niet teruggeven.

Het blijft de vraag waarom het maskerverhaal in de wereld is gebracht. Wellicht was het een poging de diefstal te verhullen. Als de fragmenten uit het dodenmasker kwamen, zou niemand immers denken dat ze gestolen waren van de EES.

Obbink zelf was niet bereikbaar voor commentaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden