'Voor wie kijkt als Márquez gebeuren de raarste dingen'

Uit de kast komt een sufgebladerd boek. 62 Bouwdoos, van Julio Cortázar. Mariolein Sabarte-Belacortu tikt op het kartonnen omslag en wijst naar de nummertjes op de geteisterde rug....

MICHEL MAAS

Van onze verslaggever

Michel Maas

AMSTERDAM

Ze heeft het boek gered uit de ramsj. Dat doet ze altijd met boeken die zij zelf heeft vertaald. 'Ik vind het zo zielig als ik ze bij Boekenjan zie liggen. Dan koop ik ze liever zelf, en geef ze aan iemand cadeau. Het zijn toch mooie boeken.'

62 Bouwdoos heeft nooit iets gedaan. 'Het kwam vrijwel tegelijk uit met Cortázar's grote boek Rayuela; een hinkelspel. Dat boek trok toen alle aandacht, en daardoor werd 62 Bouwdoos weggedrukt. Dat was jammer.'

Het boek ging over palingen. Een ander boek dat ze vertaalde ging over het transplanteren van een ziel. Haar allereerste was Mrs Caldwell praat met haar zoon van (de Spanjaard) Camillo Jose Cela, over een moeder die briefjes schrijft aan haar dode zoon, en die langzaam knettergek wordt. Recent dwong Sabarte - vertaalster van 'tussen de dertig en de veertig boeken' - respect af met haar vertaling van de niet minder uitzonderlijke boeken De zeven gekken en De vlammenwerpers van de Argentijn Roberto Arlt, de woeste tegenpool van de grote verfijnde stilist Jorge Luis Borges.

'Arlt beschrijft de onderkant, Borges de hogere regionen. Arlt probeert de diepere drijfveren, het slechte in de mens te doorgronden. Dat spreekt mij persoonlijk meer aan.'

Nu werkt ze aan een vertaling van een boek van de Uruguayaan Juan Carlos Onetti. Daarna gaat ze weer een Borges vertalen - 'het minder intellectualistische werk'.

Op tafel ligt Liefde in tijden van cholera van Gabriel Garcia Márquez. Een dikke pil die ze tien jaar geleden in een halfjaar tijd heeft vertaald. Tegen haar gewoonte, want meestal neemt ze meer tijd. 'Ik ben het aan het herlezen. Soms moet je dat doen. En ik moet zeggen: tot nu toe valt de vertaling me niet tegen.'

Márquez, haar 'absolute lievelingsschrijver', was de schrijver die, met zijn wereldsucces 100 Jaar Eenzaamheid, de stoot gaf voor een heftige en langdurige 'Latijns-Amerikaanse golf'. Een golf waarop niet elk boek, niet elke schrijver automatisch een succes werd - 'Manuel Puig, bijvoorbeeld, is totaal geflopt' - maar ook een golf die nooit meer helemaal is weggeëbd. Nog steeds is er een vrij constante stroom boeken uit Latijns-Amerika, en sinds kort ook weer uit Spanje. Sabarte: 'Ik heb sinds ik begon nog nooit zonder vertaalwerk gezeten'.

Sabarte hoort tot het groepje vertalers dat de Latijns-Amerikaanse literatuur bijna vanaf het allereerste begin voor Nederland toegankelijk heeft gemaakt. Een groepje pioniers waartoe verder August Willemsen, Barber van de Pol, Maarten Steenmeijer en Robert Lemm behoren. Zij vertaalden samen ongeveer alles wat ertoe doet: onder anderen Márquez, Jorge Luis Borges, Cortázar, Mario Vargas Llosa.

Arlt, Onetti, Borges en Márquez zijn schrijvers die je absoluut niet op één hoop kunt vegen. De verschillen zijn zo groot. Latijns-Amerikaanse literatuur bestaat niet. Elk land heeft een andere traditie, elke auteur is anders. . .

Al zijn er toch ook overeenkomsten, natuurlijk. Maar als ze nou moet uitleggen wat er zo speciaal is aan Latijns-Amerikaanse literatuur zou ze het niet weten. 'Latijns-Amerika is mijn tweede continent, dus mij interesseert het vanzelfsprekend. Maar waarom een ander dat nou moet lezen. . .'

Misschien boeit het, denkt ze, omdat de Latijns-Amerikaanse literatuur zoveel met Europa te maken heeft. Veel schrijvers (onder anderen Cortázar, Vargas Llosa, Borges) woonden en schreven een deel van hun werk in Europa. Hun inspiratiebronnen lagen in de Europese en Noordamerikaanse literatuur. Sabarte: 'En dat zul je in China niet zo gauw vinden.'

Alles is herkenbaar, maar tegelijk ook weer heel vreemd. En dat is misschien weer zo, omdat het continent zo jong is ('vijf eeuwen is niet zo veel') en je het gevoel hebt dat alles daar nog in opbouw is. Terwijl het aan de andere kant ook weer op een vreemde verre manier met Europa verbonden blijft. 'Waar meisjes uit gegoede families bijvoorbeeld jarenlang sparen om naar een debutantenbal in Wenen te kunnen gaan. Een bal waar we hier nog nooit van hebben gehoord.'

Daarbij komt natuurlijk ook de andere kijk op de werkelijkheid, waar bijvoorbeeld Márquez zo groot in is. 'Latijns-Amerika heeft een echte praatcultuur. Ze zijn gewend ontzaglijk veel met elkaar te communiceren. Ze vertellen alles eindeloos door. Dat geeft een andere kijk op het leven. Dat is geen kwestie van fantasie, maar van optiek. Márquez heeft dat bewezen tijdens een bezoek aan Amsterdam. Hij beschreef alleen maar wat hij zag vanuit zijn hotelraam. Dat kon je controleren. Het waren dingen zoals je ze hier in Amsterdam kunt waarnemen. Maar het werd toch een echt Márquez-verhaal door de manier waaróp hij ze bekeek en beschreef.

'Ook hier gebeuren de raarste dingen. Heb je dat bericht gelezen van die oude man in Leiden, die dood in zijn huis zat en langzaam door zijn poezen werd opgegeten?'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden