Column

Voor wie is de overheid er ook alweer?

Sjef Czyzewski, al decennia een vaste waarde in Rotterdam, gaat met pensioen. Hij was directeur van de Rotterdamse sociale dienst in de jaren negentig van de vorige eeuw, maakte een uitstapje naar het landelijke College van Toezicht Sociale Verzekeringen (alwaar hem een afschuwelijke ervaring wachtte in de vorm van een door de VVD naar voren geschoven, niet door expertise gehinderde bestuursvoorzitter en een jokkende VVD-staatssecretaris van Sociale Zaken die na diens gedwongen aftreden niettemin keurig terecht is gekomen) en keerde schielijk terug naar Rotterdam. De afgelopen twintig jaar gaf hij daar leiding aan de zorg voor verslaafden bij Bouman Verslavingszorg, dat inmiddels is opgegaan in de ggz-instelling Antes.

De website van DigiD Beeld anp

Het Financieele Dagblad zocht hem op voor een afscheidsgesprek over de onderkant van de Rotterdamse samenleving en over de samenhang tussen verslaving, dakloosheid, psychische problemen en armoede. Het is een typisch Czyzewski-gesprek geworden, dat elke beleidsmaker zou moeten uitknippen en opbergen in het mapje 'herlezen wanneer ik me weer eens afvraag voor wie ik er ook alweer was'. Vol forse bewoordingen en glasheldere taal over de staat van de publieke sector: 'die holt achteruit'.

Hij vertelt het verhaal dat niet vaak genoeg verteld kan worden, over mensen voor wie het moderne leven domweg te complex is geworden. 'Ze kunnen gamen of facebooken, maar ze zijn niet in staat digitaal te communiceren met de Belastingdienst of het UWV. De scheidslijn tussen de mensen die het redden en de mensen die het leven niet aankunnen wordt scherper.'

De overheid doet er ondertussen veel aan om de schijn te wekken dat de mensen die aan de verkeerde kant van de zelfredzaamheidskloof zijn terechtgekomen geen prioriteit zijn. En het beleid, tja het beleid. Dat is versnipperd, terwijl de overheveling van zorgtaken naar de gemeenten 'tot dusver een administratieve herordening is gebleken in plaats van een inhoudelijke verbetering'. 'Het is stuitend dat er zo veel mensen als problemen worden rondgepompt van het ene loket naar het andere en van de ene instelling naar de andere.' Zo kon het komen, zegt Czyzewski, dat 'de overheid steeds minder de hoeder van de publieke zaak is'.

Erger: veel overheids- en zorginstanties willen de werkelijkheid aan de onderkant van de samenleving vaak liever niet kennen, zegt hij. 'Want als je het weet, moet je er iets aan doen en dat kost geld.' Je eigen schade uitlokken - je zou wel gek zijn als gemeente.

Czyzewski raakt de kern in zijn analyse over 'de bijna maniakale nadruk op rechtmatigheid bij de overheid'. In normale bedrijven wordt doorgaans rekening gehouden met 10 procent verlies door welke oorzaak dan ook. Bij de overheid evenwel, 'moet alles voor 100 procent kloppen, anders noemen we het fraude'. Het is deze nadruk die de verbeten jacht op echte en vermeende bijstandsfraudeurs verklaart alsmede de buitensporige straffen die op elk administratief foutje staan. Het is deze nadruk ook die de uitvoerders van de sociale zekerheid en de langdurige zorg elke lust tot het nemen van risico's ontneemt.

Het is de laatste tijd in de mode om ontevreden burgers psychisch te duiden en te filosoferen over hun boosheid en hun onderbuik. Wellicht zijn ze beter geholpen met minder gepsychologiseer en met een indringender debat over de vraag voor wie de overheid er ook alweer was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden