'Voor werklozen die steun behoeven'

De arbeidsbureau's kregen op 1 januari een nieuw bestuur. Kroonleden losten ambtenaren af. De andere bestuursleden moeten het belang van hun vakbond of werkgeversclub opzij zetten....

GIJS HERDERSCHEE

HET BLIJFT tobben met de arbeidsbureaus. Werklozen lijken meer kans op werk te hebben via een uitzendbureau. De inschrijving bij het arbeidsbureau is vooral nodig om een uitkering te krijgen.

Een voorbeeld van het falen van de arbeidsbureaus is de werkloosheid onder minderheden. Die zal dit jaar verder stijgen terwijl de werkloosheid onder autochtonen daalt. De kloof wordt zo alleen maar dieper. Alle afspraken en goede voornemens ten spijt.

Al jaren maken vakbeweging, werkgevers, kabinet en arbeidsbureaus fraaie plannen om de werkloosheid onder allochtonen terug te dringen. In 1990 werden afspraken gemaakt over maatregelen om de werkloosheid onder allochtonen, toen ruim 30 procent, binnen vijf jaar op gelijk niveau te brengen met de autochtone werkloosheid - toen zeven procent. Het plan faalde jammerlijk door onvoorziene ontwikkelingen. Zo kwam er een stroom vluchtelingen naar Nederland en zorgde de gezinshereniging voor de komst van veel jonge allochtonen.

Het parlement nam in 1993 een wet aan om bedrijven te stimuleren meer allochtonen aan te nemen. Ook die wet faalde jammerlijk.

En een maand geleden hebben sociale partners en kabinet nieuwe afspraken gemaakt en goede voornemens geformuleerd. Eigenlijk is de hoop dat de vergrijzing van de autochtone beroepsbevolking jonge allochtonen aan het werk helpt.

Het akkoord uit 1990 zou vooral door de arbeidsbureaus worden uitgevoerd. Er zouden 50 'bedrijfsadviseurs minderheden' worden aangesteld om te zorgen voor deskundige aandacht. Ook in het nieuwe akkoord uit december 1996 wordt verwezen naar deze 'bammers'.

Nu zijn er 36 beleidsadviseurs aan het werk. De bammers zijn cruciaal in het allochtonenbeleid van de arbeidsbureaus. Zij geven bedrijven voorlichting over, bijvoorbeeld, de omgang met andere culturen.

Politici zoeken de oplossing voor de falende arbeidsbureaus in bestuursverandering. Eerst, in 1991, werd het bestuur door het ministerie van Sociale Zaken overgedragen aan vakbeweging, werkgevers en overheid samen. Ruzies tussen de partijen zorgde wel voor verandering maar niet voor verbetering. De kosten voor het apparaat stegen, de uitgaven aan bijvoorbeeld de scholing van werklozen namen af.

Dus is op 1 januari het bestuur weer veranderd. Weliswaar besturen sociale partners nog mee, maar hun afgezanten moeten het belang van de arbeidsbureaus nu voorop zetten. De afgevaardigden van de overheid zijn vervangen door onafhankelijk opererende kroonleden.

Het nieuwe bestuur is met frisse moed gestart. 'Het tekort aan bammers moet zo snel mogelijk verholpen worden. Er zijn overigens meer bammers aan het werk geweest maar een aantal is wegbezuinigd. Anderen zijn vertrokken door onduidelijkheid over de functie', zegt Ko Wierenga (63). Hij is de voorzitter van het Centraal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening.

Volgens het nieuwe minderhedenakkoord komen er naast de bammers ook nog 'sammers', sectoradviseurs minderheden. Vakbeweging en werkgevers willen in cao's meer afspraken maken over bijvoorbeeld werkervaringsplaatsen voor langdurig werkloze allochtonen. De sammers moeten er voor zorgen dat dat voornemen geen dode letter blijft.

'De taken van bammers en sammers moeten goed op elkaar worden afgestemd. Dan kunnen we de werkloosheid onder minderheden echt aanpakken. Maar dat kost nog even tijd', zegt Wierenga.

Het is niet het enige goede voornemen van het nieuwe bestuur van de arbeidsbureaus. Ook de gedeeltelijk arbeidsgeschikten zoals de herkeurde WAO'ers, moeten weer aan het werk worden geholpen. De afgelopen jaren is deze taak heen en weer geslingerd tussen arbeidsbureaus, Gemeenschappelijke Medische Dienst - de vroegere keuringsdienst voor de WAO - en het GAK, de grootste uitvoerder van de arbeidsongeschiktheidswet.

Wierenga gelooft heilig in de extra taak die in de wet is vastgelegd. 'Dat kunnen de arbeidsbureaus prima doen. We willen hiervoor alleen wel een substantieel bedrag hebben van het kabinet. Met het GAK onderhandelen we over samenwerking bij het nieuwe werk.' Voor het bemiddelen van gedeeltelijk arbeidsgeschikte werkzoekenden is immers speciale kennis nodig - om werkgevers te overtuigen, of om een aangepaste werkplek in te richten.

Wierenga gelóóft in het nieuwe bestuur van de arbeidsbureaus dat nu wordt gevormd door drie onafhankelijke kroonleden, drie bestuurders namens de vakbeweging en drie namens de werkgevers.

Het is een wezenlijke verandering, zegt Wierenga. 'De kroonleden zijn onafhankelijk, benoemd op persoonlijke titel maar met een brede verantwoordelijkheid. De afgevaardigden van sociale partners vertegenwoordigen niet hun organisaties maar moeten het belang van de arbeidsbureaus voorop stellen. Van het oude bestuur zijn ook maar drie mensen teruggekomen in het nieuwe.' Dat zijn Wierenga zelf, die al anderhalf jaar interim-voorzitter was, Ella Vogelaar namens de FNV en Sip Nieuwsma van VNO-NCW.

In de nieuwe opzet zijn bestuur en uitvoering ook gescheiden. 'Het bestuur is weliswaar verantwoordelijk maar de directie voert het beleid uit. Het bestuur legt ook verantwoording af aan de minister van Sociale Zaken, de belangrijkste financier van de arbeidsbureaus.'

In deze kabinetsperiode krijgen de arbeidsbureaus 1,6 miljard gulden minder te besteden. Met dat geld financiert het kabinet de Melkertbanen voor langdurige werklozen die geen kans hebben op een reguliere baan.

De bezuinigingen zijn verwerkt in het beleidsplan dat de directie in 1995 presenteerde. Wierenga is vol lof over de operatie die in radiostilte is verwerkt. 'Welke organisatie bezuinigt vier jaar lang 400 miljoen gulden, een kwart van de begroting. Nota bene zonder ontslagen en zonder verlies van marktaandeel?'

'Er zijn scherpe keuzes gemaakt maar het is succesvol. 1996 wordt niet met een tekort afgesloten. Bovendien stijgen de uitgaven voor beleid zoals scholing terwijl de uitvoeringskosten dalen.'

Wierenga heeft geen behoefte om de toewijzing van Melkertbanen, banenpools en Jeugdwerkgarantieplan voor de arbeidsbureaus te claimen. Dat zou de taken tussen de werkbemiddelaar en de uitkeringsfabrieken - sociale diensten, Gak, Guo, Sfb en Cadans - scherp afbakenen. Nu voeren de gemeenten deze regelingen uit. 'Dat is een politieke keuze', zegt Wierenga diplomatiek.

Wierenga heeft uiteraard alle vertrouwen in het voortbestaan van de arbeidsbureaus. De concurrentie met bijvoorbeeld uitzendbureaus is volgens hem beperkt tot de makkelijk plaatsbare werkzoekenden. 'Wij vervullen nu een kwart van de vacatures. Dat marktaandeel is stabiel. De rest wordt bijvoorbeeld vervuld door uitzendkrachten die een vaste baan krijgen, en via open sollicitaties.

De arbeidsbureaus moeten volgens Wierenga ook niet de pretentie hebben het marktaandeel fors te kunnen vergroten. 'De kerntaak ligt bij de werklozen die extra steun nodig hebben, zoals scholing of een cursus solliciteren. Dat is de taak van de publieke arbeidsvoorziening. Niet het helpen van mensen die zichzelf wel kunnen redden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden