Voor versnipperd links is er geen toekomst

In Frankrijk is weer eens aangetoond wat klein-links zoal vermag als het verenigd de verkiezingen ingaat. In Nederland zouden SP, de Groenen en GroenLinks dit voorbeeld moeten volgen, bepleit Herman Verbeek....

DE GESCHIEDENIS herhaalt zich. Links van het centrum ontstaan opnieuw steeds meer kleine partijen. In 1989 trokken PPR, PSP en CPN daaruit een verstandige conclusie: zij gingen samen op in GroenLinks. Het geheel werd meer dan de som der delen. Maar het succes ervan is te gering gebleven, en lijkt te stagneren.

GroenLinks staat voor drie strategische problemen. Als ze te veel naar het midden beweegt, maakt de partij zichzelf overbodig. Als ze op één man leunt, fractieleider Paul Rosenmöller, dreigt het D66-Van Mierlo effect, en zakt de partij weg na het verdwijnen van de leider. En het meest acute gevaar: linkse kiezers dreigen massaal op Kok te gaan stemmen om een premierschap van Bolkestein te voorkomen. Volgens enquêtes zou GroenLinks nog maar één zetel groeien, van 5 naar 6. Te weinig om iets aan de immense milieuproblemen te kunnen doen.

De Socialistische Partij kampt met soortgelijke problemen. De SP is Marijnisse aan het worden. Hij zou de partij - bij verkiezingen op dit moment - aan vier zetels helpen (tegenover twee in de huidige Kamer), maar dat is te weinig voor de om zich heen grijpende armoede in Nederland. De Groenen ten slotte, kunnen op eigen kracht mogelijk 1 à 2 zetels in de Kamer behalen.

Deze opdeling van politieke krachten is onverantwoord. Op politieke splinters wordt niet gestemd, want macht hebben ze niet.

Dat het anders kan, wordt elders in Europa bewezen. In Duitsland bestaat links van de SPD slechts één partij, Die Grünen. Daarin verzamelen zich alle linkse en ecologische stromingen. Dat zet de discussie binnen de partij dikwijls onder grote druk, maar werpt niettemin vruchten af. Die Grünen trekken zo'n 10 procent van de stemmen, en maken deel uit van verschillende deelstaatregeringen.

In Frankrijk hebben socialisten, Groenen, klein-links en de communisten een verbond gesloten dat bij de jongste parlementsverkiezingen hoogst succesvol bleek te zijn.

Ook in Nederland zouden sociale en ecologische, rode en groene politieke bewegingen hun krachten moeten bundelen. Wie vaststelt hoeveel leden en begunstigers milieu- en natuurorganisaties tellen, hoe sterk organisaties voor armen, werklozen, vrouwen, vluchtelingen groeien, moet zich de vraag stellen hoe die maatschappelijke stromingen een brede politieke bedding kan worden geboden.

Sociale en ecologische problemen hangen nauw met elkaar samen. Wie de milieukosten van producten wil doorberekenen aan de consument, moet daar inkomensherverdeling bijvoegen. Wie vaststelt dat armen meer ziekten hebben en eerder sterven, moet meer doen aan rechtvaardige bestaansmogelijkheden voor iedereen, omwille van volksgezondheid en milieuhygiëne.

PPR, PSP en CPN dachten dat zij voor eeuwig elkaars concurrenten waren. Totdat de kiezers zich van hen afkeerden. Zo bezien, is GroenLinks een succesverhaal. Maar de fusiebeweging aan de linker flank van de Nederlandse politiek zou zich moeten voortzetten.

We zijn nog een jaar van de kamerverkiezingen verwijderd. Partijbesturen van GroenLinks, SP en De Groenen zouden met open geest en agenda's rond de tafel moeten gaan zitten. Eén gezamenlijk kernprogram, één lijst en één fractie moeten zijn te verwezenlijken.

In vier jaar gezamenlijke parlementaire arbeid kan dan worden bezien of een fusie reëel is en tot een politieke en electorale meerwaarde leidt. Geleidelijk zal de kiezer de grote sociale en ecologische problemen dan aan zo'n versterkte partij willen toevertrouwen. Dan ook komt regeringsdeelname in het vizier.

Blijkt er in de huidige drie partijen nog te veel onmacht en onwil te bestaan om zo'n samenwerking aan te gaan, dan zal de kiezer eertijds een hard vonnis vellen over klein-links. Overal moeten mensen zich schikken en samenwerken. Als kiezer verlenen zij daarvoor aan politieke partijen geen dispensatie.

Herman Verbeek is priester en oud-lid van de groene fractie in het Europees Parlement.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden