Reportage

Voor veel ondernemers is het schrikken: midden in de lockdown komt de rekening

Peter en Patricia de Milliano in hun hotel-restaurant in Oostburg. De Zeeuwse ondernemers moeten de 10 duizend euro loonsubsidie die ze in het voorjaar van 2020 ontvingen volledig terugbetalen. Beeld Aurélie Geurts
Peter en Patricia de Milliano in hun hotel-restaurant in Oostburg. De Zeeuwse ondernemers moeten de 10 duizend euro loonsubsidie die ze in het voorjaar van 2020 ontvingen volledig terugbetalen.Beeld Aurélie Geurts

Ruim 60 procent van de werkgevers die loonsteun (NOW) hebben ontvangen, moet een deel daarvan terugbetalen. Lang niet alle ondernemers hebben daarop gerekend en velen zitten nog altijd in lockdown.

Nog elke dag gaan Patricia en Peter de Milliano naar hun hotel-restaurant om een kop koffie te drinken aan een van de lege tafeltjes. Vorige week hadden ze daar prachtig zicht op het al even lege terras dat lag te baden in de zon toen hun zoon, die de boekhouding doet, belde. ‘Mama, ik heb slecht nieuws’, zei hij. ‘We moeten alles terugbetalen.’

De Zeeuwse ondernemers begrepen er niets van. De 10 duizend euro loonsubsidie die ze de eerste lockdown ontvingen, hadden ze broodnodig gehad om hun vijf personeelsleden door te betalen. Zichzelf hadden ze al maanden niets uitgekeerd. En het kabinet had toch gerept over ‘diepe zakken’ en met ‘z’n allen naar de eindstreep’?

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

Ze zijn niet de enige ondernemers die de afgelopen maanden een terugvordering ontvingen van het UWV. Volgens een brief die minister Koolmees dinsdag naar de Kamer stuurde, moeten tot dusver 21 duizend gecontroleerde ondernemers een bedrag van 291 miljoen euro NOW terugbetalen, tegenover 12 duizend werkgevers die 51,8 miljoen terugkrijgen. Volgens werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland is dat vaak meer dan zij zelf hadden berekend. Ook de Tozo-regeling, een uitkering die het inkomen van zzp’ers aanvult tot het bestaansminimum, leidt inmiddels tot ‘relatief veel terugvorderingen’.

Marathon

De steunmaatregelen werden in het voorjaar van 2020 in allerijl opgetuigd om de economische schok van de coronacrisis te dempen. Snelheid ging daarbij boven zorgvuldigheid. De regelingen betroffen een voorschot op basis van verwacht omzetverlies, later zou worden berekend waarop zij daadwerkelijk recht hadden. De hoop was toen dat de crisis van korte duur zou zijn en ondernemers het bedrag fluitend zouden kunnen terugbetalen.

Maar de sprint werd een marathon. Veel ondernemers die nu een rekening op de deurmat krijgen, hebben hun zaak alweer maanden op slot zitten. Ze hebben ingeteerd op hun spaargeld en zien de belastingachterstanden oplopen. En dan valt het rekensommetje in sommige gevallen ook nog eens ongelukkig uit. Zo wisten de De Milliano’s het omzetverlies te beperken tot 48 procent in plaats van de geschatte 60 procent. Doordat twee medewerkers vlak vóór de coronacrisis opstapten, vielen ook de loonkosten lager uit. Ze hadden dus wel rekening gehouden met een terugvordering, maar niet van de volledige 10 duizend euro.

Dat voor de steunmaatregelen wordt gewerkt met voorschotten maakt ze risicovol, zegt hoogleraar economie aan de Radboud Universiteit Esther-Mirjam Sent, die een vergelijking maakt met het toeslagensysteem. ‘Het gaat ervan uit dat de mens een homo economicus is: koel en calculerend. Maar mensen zijn juist heel slecht in het inschatten van risico’s en kansen, helemaal in crisissituaties als alles in beweging is.’

Daar komt volgens Sent nog eens bij dat verliezen twee keer zo hard aankomen als dat winsten worden gewaardeerd. Dus ondernemers, zoals de De Milliano’s, die eerst 10 duizend euro kregen en nu 10 duizend euro moeten terugbetalen, zijn per saldo ongelukkiger. ‘Je zou willen dat de overheid daarom had gezegd: maak zo min mogelijk gebruik van die regelingen, want je loopt risico. Ik vermoed dat ze te veel heeft gedacht: die ondernemers snappen het wel.’

Dertiende maand

Wie weet hoe je van 1.050 euro kunt rondkomen in Amsterdam, mag het freelancer Carmen Felix vooral laten weten. Zelf wist ze namelijk niet hoe ze het voor elkaar moest boksen toen al haar klussen afgelopen voorjaar werden afgebeld en ze dus afhankelijk werd van de Tozo, de inkomensondersteuning op bijstandsniveau. Alleen al haar vaste lasten waren 1.100 euro en dan moest ze nog eten.

In lichte paniek pakte ze alle ‘zielige schrijfopdrachtjes’ met beide handen aan. Ze verdiende er 300 euro mee, maar moest daardoor de Tozo weer terugbetalen. ‘Het voelt als een trap na’, zegt ze. ‘Je krijgt hulp aangeboden maar als dat niet genoeg is en je zet zelf een extra hulplijn op, wordt die eerste direct afgesloten. En dan zie je om je heen al die mensen in loondienst met hun dertiende maand.’

Volgens Peter Heijkoop van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), hebben gemeenten, die verantwoordelijk zijn voor de Tozo, geen andere keuze dan terugvorderen. ‘Het ministerie heeft gezegd: als gemeenten de te veel betaalde Tozo niet terughalen of de controlelijsten onvolledig zijn, is het onrechtmatig en wordt het niet vergoed vanuit het Rijk. Het gaat om grote bedragen dus wie coulant is, loopt een enorm risico de bietenbrug op te gaan.’

Volgens Heijkoop was de afspraak dat de regeling ‘zo robuust en ruimhartig’ mogelijk zou zijn. ‘Maar gaandeweg zijn er toch veel eisen bijgekomen. Daardoor zijn nu honderden ambtenaren bezig zzp’ers te controleren en checklists af te werken in plaats van te helpen. Er worden miljoenen uitgegeven om te voldoen aan alle regeltjes, geld dat niet naar die ondernemers gaat.’

Coulant

Het UWV mag coulant zijn met de terugbetalingsregelingen. In het uiterste geval kunnen ondernemers er jaren over doen. Bovendien krijgen werkgevers langer de tijd om hun definitieve omzetverlies door te geven. Gezien recente incidenten rond de uitvoeringsorganisatie is Sent er niet helemaal gerust op. ‘Maar’, zo zegt zij ook, ‘net als de 17 miljoen virologen die kritiek hebben op het virusbeleid zijn er ook 17 miljoen mensen met kritiek op de regelingen. Het moest snel, uitvoerbaar en dan lijkt er niet gauw een beter alternatief.’

Dat zien Peter en Patricia de Milliano anders. Het is dat ze geen ‘protestmensen’ zijn, anders hadden ze allang op het Malieveld gestaan. In plaats daarvan kroop Patricia direct na het telefoontje van haar zoon achter de computer. Hup een mail naar de Tweede Kamer en een bezwaarschrift naar het UWV. ‘In Zeeland hebben we een gezegde: Luctor et Emergo. Dat is wat ik doe: ik worstel en kom boven.’

Van Tozo tot Tonk: hoe zat het ook alweer?

Tozo: Zzp’ers met inkomensverlies kunnen bij de gemeente een beroep doen op de Tozo. Hun inkomen wordt dan aangevuld tot het bestaansminimum, 1.050 euro voor alleenstaanden, 1.500 euro voor samenwonenden. Alles wat een zzp’er en zijn/haar partner verdient, wordt van dat bedrag afgetrokken.

NOW: Werkgevers met meer dan 20 procent omzetverlies kunnen tot 85 procent van de loonkosten vergoed krijgen door het UWV. Het gaat om voorschotten op basis van verwacht omzetverlies en voorwaarde is dat werknemers niet worden ontslagen (de loonsom mag niet dalen). Sinds oktober maakt UWV de rekening op voor de eerste subsidieronde van dit voorjaar.

TVL: Werkgevers met meer dan 30 procent omzetverlies kunnen een deel van hun vaste lasten vergoed krijgen door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. Vorig jaar was de vergoeding afhankelijk van het omzetverlies maar dat is losgelaten, sinds januari krijgen werkgevers standaard 85 procent van hun vaste lasten vergoed.

Tonk: Het wordt al cynisch het ‘duizenddingendoekje’ genoemd: wie niet uit de voeten kan met de reguliere coronasteun kan een beroep doen op dit gemeenteloket om de woonlasten te bekostigen. Het gaat dan bijvoorbeeld om zzp’ers die vanwege de partnertoets niet in aanmerking komen voor Tozo. De regeling zou vorige week van start gaan, maar dat is nog niet in alle gemeenten het geval.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden