Voor vader

Hoe was zijn leven verlopen als hij in Tunesië was opgegroeid, bij zijn vader? Dat was het motief voor Alex Pitstra om de film Die Welt te maken, nu te zien op het Cinema Arabe Festival.

Na een paar jaar in Nederland hield voor de vader van Alex Pitstra het sprookje op. Halverwege de jaren tachtig ging hij terug naar Tunesië, zijn geboorteland. De jonge Pitstra en zijn moeder bleven achter in Nederland. 'Ik denk dat hij het avontuur aan wilde gaan', zegt Pitstra, 34 inmiddels, op een terras bij het Westerpark in Amsterdam. 'Zo zijn meer mannen uit Tunesië. Als ze een Europese vrouw aan de haak kunnen slaan, gaan ze gewoon voor Europa. Ik denk dat mijn vader dat ook heeft gedaan.'


De vader van Pitstra zag zijn Europese droombeeld letterlijk in duigen vallen. Hij scheidde, woonde nog een aantal jaar alleen in Amsterdam, vertrok naar Tunesië, vond een nieuwe vrouw in Zwitserland, scheidde opnieuw en vestigde zich sindsdien opnieuw in Tunesië.


Het duurde tot zijn 25ste voor Pitstra zijn vader voor het eerst ontmoette. De daaropvolgende ontmoetingen resulteerden in de fictiefilm Die Welt, waarin hij zich afvraagt wat er gebeurd zou zijn als hij bij zijn vader in Tunesië was opgegroeid, in plaats van bij zijn moeder in Nederland. Het is een onverwacht festivalsucces: Die Welt draaide onder meer in het MoMA in New York en het International Film Festival in Rotterdam. Komend weekeinde is het energieke, uit de losse pols gefilmde debuut te zien op het Cinéma Arabe Festival in Amsterdam.


Die Welt laat zien hoe Tunesische jongeren vastzitten in hun illusionaire hoop op economische voorspoed. Tegelijk vangt Pitstra de energie van de hoofdstad met beweeglijke, guerrilla-achtige beelden. 'Ik heb met mijn cameraman gezocht naar een droomachtige, dobberende stijl, waarin niet alles dat in beeld komt recht in het lood staat. Een beetje slordig. Zo is Tunesië ook.'


Hoe was het om je vader na zo'n lange periode voor het eerst te zien?

'Mijn eerste zes dagen in Tunesië heb ik als een roes ervaren. Mijn vader haalde me op van het vliegveld in Tunis, samen met zijn Tunesische vrouw waarmee hij op dat moment alweer twaalf jaar getrouwd was. En zijn dochter, mijn halfzus. In de auto keek in naar hem, naar de achterbank waar zijn vrouw en kind zaten. En opeens zat ik te janken.'


Was je daarvoor veel met hem bezig?

'Eigenlijk drukte ik het helemaal weg. Jarenlang vertelde ik dat mijn vader nooit wat voor mij betekende. Fuck hem, zei ik als mensen vroegen hoe ik aan mijn kleurtje kwam. Ik was boos, onverschillig. Rond mijn 24ste kwam ik in een fase waarin ik mij afvroeg wat ik moest met mijn leven Wie ben ik eigenlijk? En wie is mijn vader? Stel dat hij dood zou zijn, zou ik dat jammer vinden? Ja, dacht ik, dat zou ik heel jammer vinden. Dan zou ik nooit weten wie hij is.'


Werd het een confrontatie?

'Nee. Tijdens mijn eerste bezoek liet ik het allemaal gebeuren. De daaropvolgende keren begon ik aan een soort ondervragingsexpeditie. Hij gaf dan wel antwoord, maar ik begon zijn perspectief ook te begrijpen. Op een gegeven moment gaf hij wel toe dat hij fouten had gemaakt, maar zo'n twee jaar en zes bezoeken later werd ik ook moe van die ondervragingen. Ik dacht: het is gebeurd, ik begrijp zijn positie ook. Je hebt niks, komt naar Europa, je familie zit op je nek, je krijgt een kans en verprutst hem.'


Heb je hem iets verweten?

'Het beeld van mijn vader was vooral opgebouwd uit verhalen van mijn moeder. Zij heeft mij altijd vrij gelaten om contact met hem te zoeken, als je hem wilt leren kennen moet je je hart volgen, zei ze, maar ze heeft er ook op gewezen welke dingen hij niet voor mij heeft gedaan. Hij heeft het haar heel moeilijk gemaakt. Door die verhalen was ik als kind op een gegeven moment zelfs een beetje bang voor hem. Misschien was hij wel een fundamentalist, dacht ik. Een Al-Qaidastrijder. Ik was ontzettend argwanend.'


Was hij verliefd op je moeder?

'Ik denk dat het een combinatie was tussen economische noodzaak en liefde. Ze hebben het in het begin heel leuk gehad, maar op een gegeven moment gingen allerlei dingen tegenwerken. Zijn impulsiviteit, zijn illusies over Europa, zijn familie in Tunesië die druk op hem legde om met geld over de brug te komen, het feit dat hij met verkeerde vrienden in aanraking kwam.'


In Die Welt gaat het over de Europese dromen van de Tunesische Abdallah. Probeerde je via hem de keuzen van je vader beter te begrijpen?

'Ja. Op een gegeven moment dacht ik: als ik in zijn schoenen stond, had ik precies hetzelfde gedaan. Er zijn nu nog steeds talloze jonge kerels die dolgraag naar Europa willen. Dat ze daarvoor een vrouw om de tuin moeten leiden, moeten doen alsof ze verliefd zijn en een baby moeten maken... Ik keur het niet goed, maar ik begrijp het wel. Zo is het leven.'


Het lukt Abdallah niet om naar Europa te gaan. Waarom heb je niet het verhaal van je eigen vader naverteld?

'Ik wil het punt maken dat Europa voor veel Tunesiërs een droombeeld is, dat ze de werkelijkheid niet kennen of niet willen kennen. Als bootvluchteling in Europa kom je gewoon in een van de Parijse banlieues of iets vergelijkbaars. Dat verhaal kennen we nu wel. Ik vond het interessanter om te laten zien hoe zij in een soort droomwereld leven. Dat wil niet zeggen dat al die jongens volkomen naïef zijn en de risico's niet begrijpen, maar ze denken allemaal: ik word degene die het wél lukt.


Wil je met je film iets zeggen over een generatie vaderloze immigrantenkinderen?

'Mijn belangrijkste drijfveer was het persoonlijke onderzoek, maar ik wilde ook een film maken die verder gaat dan mijn eigen navelstaren. Het tweede deel van de film is universeler. Het gaat vooral over het verlangen naar een beter leven, wanneer je in een economisch achtergestelde positie zit. Iedereen bemoeit zich met Abdallah. Ga iets doen, ga naar de markt, vlucht met een bootje naar Italië. Uiteindelijk waagt hij daadwerkelijk een poging. Dit heeft niets met mij te maken. Het gaat erom dat ik hem had kunnen zijn als ik in Tunesië was geboren.'


Wat vind je vader van de film?

'Hij hoopt dat ik succes heb met de film. Zonder tegenspartelen heeft hij alles gedaan wat ik heb gevraagd. Misschien was het wel een goedmakertje, al heb ik dat nooit zo rechtstreeks gevraagd. Ik denk dat hij het wel louterend vond om zijn verhaal te doen. 'It's a special film', zei hij. Maar hij grapte er direct achteraan: de volgende keer maken we een gangsterfilm.'


Die Welt in MoMA


Die Welt was onder meer te zien in het MoMA in New York, maar een Nederlandse distributeur heeft Pitstra nog niet. Dat komt deels omdat hij zijn film niet via de geijkte paden financierde. Pitstra: 'We hadden het juiste moment te pakken om te filmen, vlak na de Jasmijnrevolutie. Er was geen tijd meer om na te denken over financiering door omroepen of distributeurs. Via crowdfunding, vrienden en kleine fondsen schraapte ik geld bij elkaar. Zelfs mijn moeder heeft aan de film meebetaald. 'Maar wanneer je een film in Nederland wilt vertonen, is dat te vergelijken met eten in een heel populair restaurant; iedereen wil er dineren, maar je moet twee jaar van tevoren een plekje reserveren. Die structuren kende ik nog niet voor ik met deze film begon.'


Met de veranderingen die de Arabische Lente de afgelopen twee jaar teweeg bracht als overkoepelend thema, gaat vanaf vandaag in diverse bioscopen in het land het Cinéma Arabe Festival van start. Tot en met 19 mei zijn in Rialto (Amsterdam), Lantaren Venster (Rotterdam), Filmhuis Den Haag, Lumière (Maastricht), De Verkadefabriek (Den Bosch) en 't Hoogt (Utrecht) recente films te zien van makers met een Arabische achtergrond.


Het festival trapt vanavond af in Rialto met de Nederlandse première van de Tunesische film Hidden Beauties, over twee vrouwen in postrevolutionair Tunesië die zich ontworstelen van de invloed van de mannen in hun omgeving.


Ook op het festival: de Europese première van Arabesques, een concert van flamencoster Rocío Márquez en pianist Christian Boissel. Via gedichten van Federico García Lorca brengt het tweetal een ode aan het Arabisch-Andalusische verleden van Zuid-Spanje.


In totaal vertoont het festival bijna veertig speelfilms, korte films en documentaires. Voor meer informatie: cinemaarabe.nl.


Cinéma Arabe

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden