Voor tabaksindustrie dreigt faillissement

De jacht op de tabaksindustrie in de Verenigde Staten verloopt zo gesmeerd, dat sommige staten zich nu zorgen beginnen te maken dat men bezig is de kip met de gouden eieren te slachten....

Maar sommige staten zijn nu bang dat de tabaksindustrie failliet zal gaan als gevolg van een stroom schadeclaims uit naam van ex-rokers. Dat zou kunnen betekenen dat ze naar de beloofde miljarden kunnen fluiten.

Een jury in Florida wees afgelopen week 12,7 miljoen dollar toe aan rokers die kanker hebben gekregen door het roken. De drie zijn de voorhoede van een leger van honderdduizenden rokers in Florida die ook aanspraak maken op schadevergoeding. Als die ook in het gelijk worden gesteld, kan de rekening voor de tabaksindustrie wel eens oplopen tot boven de 100 miljard dollar.

De tabaksfabrikanten worden verder bedreigd door een stroom nieuwe claims, nu een jury in California 20 miljoen dollar heeft toegewezen aan een paar rokers die met roken waren begonnen nadat de fabrikanten waren begonnen een waarschuwing op alle pakjes te zetten. Kortom, ook rokers die wisten dat roken slecht was, kunnen nu geld eisen van de tabaks industrie.

Om te voorkomen dat de tabaksindustrie over de kop gaat als gevolg van de claims gaan er in de volksvertegenwoordiging in Florida stemmen op de tabaksfabrikanten voorlopig uitstel te geven voor het uitbetalen van schadevergoedingen. Het idee is dat de claims in hoger beroep mogelijk zullen worden afgewezen.

In andere staten wordt gewerkt aan wetten die een maximum stellen aan de borgsom die tabaksfabrieken moeten storten, wanneer ze in hoger beroep gaan. Doorgaans is dat het toegewezen bedrag plus een percentage aan rente. Als het om bedragen van vele tientallen miljarden gaat, zou dat wel eens het doodvonnis kunnen betekenen voor de industrie.

Volgens prof. Richard Daynard van de Northeastern University in Boston is het heel wel mogelijk dat de tabaksindustrie failliet gaat. 'Niet dat ze voorgoed worden opgedoekt, maar het is niet uitgesloten dat ze faillissement zullen moeten aanvragen en een drastische reorganisatie zullen ondergaan', zegt hij.

De schikking met de staten is volgens Daynard nauwelijks een probleem voor de tabaksindustrie, aangezien het bedrag over een onbepaalde tijd is uitgesmeerd. Maar het gevaar schuilt in de individuele rechtszaken. 'Het is moeilijk te zeggen hoeveel geld die zullen gaan kosten en hoeveel de industrie kan betalen', zegt Daynard.

Tot voor kort delfden ex-rokers meestal het onderspit tegen de tabaksfabrikanten. Die verdedigden zich met het argument dat hun klanten zich bewust waren van de gevaren, maar zich niets van alle waarschuwingen aantrokken.

Maar volgens Daynard is de stemming omgeslagen nu uit allerlei documenten is gebleken dat de tabaksfabrikanten het publiek jarenlang bewust hebben misleid over de gevaren van roken.

'De tabaksindustrie heeft negen levens, misschien nog wel meer. Iedere keer is ze er weer bovenop gekomen. Maar ik denk dat de bedrijfstak nu toch voor heel ernstige problemen staat', zegt Daynard. 'Het is de vraag of ze dit zullen overleven.'

Na de staten heeft nu ook de federale overheid een proces aangespannen tegen de sigarettenfabrikanten. De staat wil hen aansprakelijk stellen voor de extra kosten die zij heeft aan ziekenhuisrekeningen en ziekteverzuim. De overheid schat de kosten op ruim 20 miljard dollar per jaar.

Volgens Daynard valt de totale schade door het roken nog veel groter uit. De gezondheidskosten raamt hij op 70 miljard dollar per jaar. Daarbij komt nog eens 70 miljard aan schade door ziekteverzuim.

Sommige deskundigen voorspellen dat de tabaksindustrie mogelijk bij het Congres zal aankloppen voor bescherming. In ruil daarvoor zou het dan instemmen met maatregelen om de verkoop van sigaretten aan banden te leggen.

Als dat niet gebeurt, ziet Daynard de toekomst voor de fabrikanten somber in. Hij ziet weinig in de pogingen van sommige staten de tabaksindustrie te beschermen tegen de processen van ex-rokers. 'Die beperkingen druisen tegen de grondwet in', zegt hij. 'Het gaat tegen de grondwet in om halverwege een proces de wet te veranderen.' Hij voorspelt dan ook dat dergelijke wetten uiteindelijk nietig zullen worden verklaard.

Zolang er in de VS nog ruim 40 miljoen rokers zijn, is het volgens hem niet reëel te denken dat het doek zal vallen voor de bedrijfstak. Maar hij voorziet wel dat de sigarettenfabrikanten in de toekomst op een heel andere basis zullen gaan werken.

Het zal volgens hem neer komen op een bijzondere sterfhuisconstructie, waarbij de tabaksfabrieken geen nieuwe klanten zullen proberen te werven. In plaats daarvan zullen ze alleen hun bestaande cliëntèle bedienen met als enig doel genoeg geld binnen te krijgen om de schadeclaims van vroegere klanten/slachtoffers te kunnen uitbetalen. 'Iets dergelijks zie je nu ook in de asbest-industrie', zegt Daynard.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.