Opinie

'Voor Syrië is er geen externe verloskundige'

Syrië zal niet worden bijgestaan door een kracht van buitenaf. De enige hoop is dat een verenigde oppositie de hand uitsteekt naar alawieten en christenen. Dat betoogt Thomas Friedman, columnist van The New York Times.

President Assad begin juli tijdens een interview met een Turkse krant.Beeld AFP

Natuurlijk duim ik voor de strijders van de oppositie in Syrië. Ik hoop dat ze snel op eigen houtje zegevieren en zo democratisch blijken te zijn als we hopen. De kans op deze ideale afloop is echter klein. Dat komt doordat Syrië erg op Irak lijkt. Ja, Syrië is het tweelingbroertje van Irak: een door een minderheid geregeerde dictatuur in een sterk sektarisch land, bijeengehouden door de ijzeren vuist van de Baath-ideologie. En de les van Irak is heel simpel: je kunt niet van Saddam overstappen op Zwitserland zonder Hobbes tegen te komen - de oorlog van allen tegen allen - tenzij je beschikt over een goedbewapende, externe verloskundige die door alle partijen wordt gevreesd, maar ook wordt vertrouwd in het begeleiden van de overgang. In Irak was dat Amerika. De goedkope VS/NAVO-kraamhulp op afstand die Kadhafi verjaagde en een nieuw Libië ter wereld hielp, krijgen we in Syrië waarschijnlijk niet te zien. Syrië is moeilijker. Syrië is Irak.

En Irak was voor Amerika zo'n bittere ervaring dat we het er liever nooit meer over hebben. Toch is Irak relevant. De enige reden dat Irak nu kans heeft op een fatsoenlijke afloop is dat Amerika ter plaatse was met tienduizenden soldaten en optrad als die goedbewapende verloskundige die in staat werd geacht de overgang naar een politiek stelsel van overleg en overeenstemming in Irak te begeleiden. Ik heb sterk het gevoel dat in Syrië hetzelfde vereist is.

Eigen weg
Maar omdat ik absoluut niet wil pleiten voor een Amerikaanse interventie met troepen ter plaatse in Syrië of waar dan ook in de Arabische wereld - en omdat het Amerikaanse volk daar ook niet achter zou staan - hoop ik maar dat mijn analyse niet klopt en dat de Syriërs ons zullen verrassen door hun eigen weg te zoeken naar een betere politieke toekomst met alleen wat wapensteun en diplomatieke hulp. Als je ervan overtuigd bent dat datgene wat er moet gebeuren - een externe verloskundige voor Syrië - onmogelijk is, moet je dat ook durven zeggen. Ik denk dat degenen die pleiten voor een actievere Amerikaanse interventie in Syrië - en die president Obama de les lezen omdat hij daarin niet het initiatief neemt - niet realistisch zijn en niet beseffen wat een fatsoenlijke afloop zou vergen.

Waarom? Omdat in het Midden-Oosten het alternatief voor slecht niet altijd goed is. Het kan ook nog slechter zijn. Ik heb ontzag voor de Syrische rebellen die deze opstand begonnen zijn, op vreedzame wijze, zonder wapens, tegen een regime dat speelt volgens de 'Hama -regels', dat wil zeggen: geen regels. In de stad Hama heeft het regime van Hafiz al Assad - de vader van de huidige president - in 1982 bewust betogers gedood om van dit conflict een sektarische strijd te maken tussen de regerende alawitische minderheid onder leiding van de Assad-clan en de soennitische meerderheid. Daarom kan het tegendeel van de dictatuur van Assad wel eens de opdeling van Syrië betekenen - waarbij de alawieten zich terugtrekken achter hun stellingen aan de kust - en een permanente burgeroorlog.

Kopje kleiner
Twee dingen kunnen zo'n afloop voorkomen. Het ene is het Irak-alternatief, waarbij Amerika het bewind van Saddam een kopje kleiner maakte, het land bezette en onder dwang omvormde van een door een soennitische minderheid geleide dictatuur tot een door een sjiitische meerderheid geleide democratie. Vanwege zowel Amerikaanse incompetentie als de aard van Irak heeft deze interventie geleid tot een burgeroorlog waarin soennieten, sjiieten en Koerden het nieuwe machtsevenwicht op de proef stelden. Daarbij brachten ze elkaar enorme verliezen toe en het heeft geleid tot een etnische zuivering waarbij het land heringedeeld is in blokken van soennieten, sjiieten en Koerden.

De Amerikaanse aanwezigheid in Irak heeft er echter wel voor gezorgd dat die burgeroorlog en etnische zuiveringen niet zijn uitgebreid naar aangrenzende landen. En toen die burgeroorlog eenmaal was uitgewoed - en alle partijen uitgeput nog verder van elkaar stonden - zijn de VS erin geslaagd in Irak een nieuwe grondwet erdoor te krijgen en te bemiddelen bij een machtsdeling, waarbij de sjiieten de meerderheid vormen, de soennieten niet heel machteloos zijn en de Koerden semi-autonoom werden. Deze overgang heeft een enorme tol aan levens en geld geëist en ook nu is Irak nog geen stabiele of gezonde democratie. Het heeft echter wel een kans en die moeten de Irakezen zelf grijpen.

Verrassing
Omdat het hoogst onwaarschijnlijk is dat een gevreesde en vertrouwde verloskundige zich in het strijdgewoel in Syrië durft te begeven, zullen de opstandelingen het daar zelf moeten doen. Omdat Syrië sterk verdeeld is, zal dat niet makkelijk zijn, tenzij er een verrassing komt. Die verrassing zou zijn dat de uiteenlopende Syrische oppositiegroeperingen één politiek front vormen - wellicht met hulp van Amerikaanse, Turkse en Saoedische inlichtingenofficieren - en dat dit nieuwe front de hand uitsteekt naar gematigde alawieten en christenen die Assad uit angst hebben gesteund, en samen met hen een nieuwe orde sticht waarin de rechten van zowel meerderheid als minderheden worden beschermd. Het zou geweldig zijn als de tirannieke as Assad-Rusland-Iran-Hezbollah zou plaatsmaken voor een Syrië op weg naar democratie en niet naar chaos.

Maar ik weet het nog zo net niet. De pro-Assad alawieten en christenen die 20 procent van de Syriërs uitmaken, zullen doodsbang zijn voor de nieuwe soennitische meerderheid, waarin ook de Moslimbroederschap vertegenwoordigd is. Die soennitische meerderheid heeft zo zwaar geleden onder dit bewind dat verzoening heel moeilijk zal zijn, zeker nu het bloedvergieten nog dagelijks doorgaat. Zonder een externe verloskundige of een Syrische Nelson Mandela kunnen de conflict-haarden nog lang doorbranden. Ik hoop op een verrassing.

Thomas L. Friedman is columnist van The New York Times.

Dit artikel verscheen eerder in The New York Times. © New York Times
Vertaling: Leo Reijnen


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden