Voor Sigrid Kaag is het ministerschap geen eindpost

'De eerste vrouwelijke premier van Nederland. Ja, waarom niet eigenlijk?'

Ze is een van de verrassingen van Rutte III: Sigrid Kaag, voorheen topdiplomaat van de VN, nu minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Onbekend met de mores van het Binnenhof en direct beschimpt als 'Palestijnenvriendje'. Het ministerschap is voor haar geen eindpost, weet haar omgeving.

Sigrid Kaag. Beeld Sanne de Wilde

Sigrid Kaag is nog niet benoemd tot nieuwe minister van Buitenlandse Zaken (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking), of binnen de Joodse gemeenschap ontstaat grote onrust. In Israël publiceren websites en kranten, waaronder The Jerusalem Post, berichten over haar als Palestijnse activist, een vrouw die in haar huis een foto heeft hangen waarop ze staat naast 'massamoordenaar' Yasser Arafat. Volgens de krant is ze lid van de 'left wing party' D66 en heeft ze Netanyahu van racisme beticht.

Ook binnen de Nederlandse conservatief-Joodse gemeenschap zijn de rapen gaar. Likoed Nederland formuleert een aanklacht: 'Ze heeft bewondering voor terroristen'; 'is haatdragend naar een bevriende democratische natie'; 'noemt haar kinderen Palestijns'; en last but not least: 'is in haar persoonlijke leven nauw verbonden met een terroristische organisatie' - want getrouwd met Anis al-Qaq, een voormalig onderminister van de Palestijnse Autoriteit, en Palestijns ambassadeur in Zwitserland.

Historische vergissing

Leon de Winter twittert: 'Sigrid Kaag, gehuwd met een Palestijn uit de ziekelijke Arafat-kliek, wordt de 2de minister van BZ, gesteund door VVD en CDA. Echt.' Om maar duidelijk te maken dat Mark Rutte door haar in zijn kabinet te halen, een historische vergissing heeft begaan.

Verdachtmakingen alom bij de entree van Kaag in de Nederlandse politiek. Op YouTube wordt een filmpje gepost van een interview in Buitenhof in 1996, waarin ze in een debat onder leiding van een nog blonde Paul Witteman Israëlische vredesactivisten parafraseert. Die lopen te hoop tegen de soundbites van premier Benjamin Netanyahu met zijn 'haast racistische, demagogische teneur', waarmee hij de Palestijnse vredespartner in het nauw drijft.

'Ik heb', zegt Haim Divon, tot vorig jaar ambassadeur van Israël in Den Haag, 'het grootste vertrouwen in haar oordeel. Ze weet precies wat er gebeurt in het Midden-Oosten. Ik denk niet dat de mensen die dit soort commentaren leveren, haar ooit hebben ontmoet. Zij zal het kabinetsbeleid met betrekking tot Israël loyaal uitvoeren. Er is geen enkele reden voor twijfel.'

Cv Sigrid Kaag 

1961 Geboren in Rijkswijk
1985 Bachelor Midden-Oostenstudies in Caïro
1987-1988 Masters in Oxford en Exeter
1988-1990 Werkzaam bij Shell in Londen
1990-1993 Ambtenaar bij Buitenlandse Zaken
1994-1997 Hoofd donorrelaties UNRWA (hulpprogramma Verenigde Naties)
1998-2004 Werkzaam bij de Internationale Organisatie voor Migratie
2005-2010 Diverse functies bij UNICEF (Noord-Afrika en Midden-Oosten)
2010-2013 Assistent-sectretarisgeneraal bij VN-ontwikkelingsprogramma in New York
2013-2014 Onder-secretaris-generaal van de VN, missie: vernietiging chemische wapens Syrië
2015-2017 Speciaal gezant voor Libanon
2017 Minister van Ontwikkelingssamenwerking en Buitenlandse Handel in het kabinet Rutte

Vredesprojecten

Divon leerde Kaag kennen als echtgenoot van Anis al-Qaq, een voormalig tandarts met wie hij als vertegenwoordiger van de Joodse staat tal van vredesprojecten uitvoerde na de Oslo-akkoorden uit 1993, waarbij de Palestijnen zelfbestuur verwierven. Hij zag in de jaren die volgden van nabij hoe Kaag carrière maakte binnen de Verenigde Naties. Ze is vergroeid met de regio, zegt Divon.

Kaag is geraakt door de kritiek. Ze gaf er blijk van tijdens de eerste informele ontmoeting met de parlementaire pers, vlak na haar beëdiging. Ze kent, zegt Monique de Groot, jeugdvriendin uit Zeist en zelf werkzaam op het ministerie, het Nederlandse medialandschap van twintig jaar geleden. Tegenwoordig zijn vunzige aanvallen via sociale media bijna tot norm verheven.

Topdiplomaat

Iemand die jarenlang heeft gewerkt als topdiplomaat is vertrouwd met moddergooien. En een beetje wantrouwen was ingecalculeerd. Maar het venijn zit hem erin dat de aanval zo persoonlijk is. Het gaat over haar man, of over haar dochter, omdat die een tweet over een Palestijnse presidentskandidaat Marwan Barghouti van een hartje zou hebben voorzien. In werkelijkheid betrof het een tweet van een vriendin met dezelfde achternaam, die voorzitter wilde worden van een scholierengroep. 'Dat jennen, die insinuaties, dat zie je nergens zo erg als in Nederland, het is afschuwelijk, de schaamte voorbij', zegt goede vriendin Ans Zwerver, voormalig senator van GroenLinks, momenteel werkzaam in een democratiseringsprogramma in Myanmar.

Een andere vriendin, Caroline de Gruyter, Europacorrespondent van NRC Handelsblad, heeft haar ervoor gewaarschuwd: Nederland is niet langer het land dat je twintig jaar geleden verliet. Als je je in de politiek mengt, moet je je wapenen. 'Hoe laag bij de grond ook: deze aanvallen zijn voorspelbaar. Den Haag is een slangenkuil en Israël ligt supergevoelig. Mij verbaast het eerder dat Rutte haar niet in het openbaar heeft verdedigd. Er wordt gezwegen en dat vind ik minstens zo erg.'

Beeld Foto Sanne de Wilde

Libanon

'Ik sta nogal monter in het leven', zegt Sigrid Kaag in 2015 in een interview met de Volkskrant. Ze leeft op dat moment in Libanon, waar ze speciaal gezant is van de Verenigde Naties. Een positie waarin ze moet omgaan met het idee dat ze zelf een doelwit is. Ze reist in een gepantserd konvooi, drie zwarte suv's voor haar, twee erachter. Als ze gaat joggen, waar ze ook is, wordt ze begeleid door een 'oortje' - een beeld dat ook bekend is van rennende wereldleiders.

In het interview wordt ze persoonlijk. Ze vertelt over het leed dat haar ouders op relatief jonge leeftijd heeft getroffen: bij moeder wordt een hersentumor ontdekt, goedaardig weliswaar, maar met tal van complicaties; vader is zwaar depressief en zij zit er als puber tussenin.

Ze komt in een gastgezin. 'Ik heb vroeg leren omgaan met tegenslagen', zegt ze over die periode. De Groot: 'Het was een sombere tijd. Ze zag hoe haar ouders werden beschadigd, waardoor het leven nooit meer hetzelfde was. Daar moest ze zich overheen zetten. Want zij moest wel verder.'

Kaag bij het huwelijk van de oudste zoon van haar man in 2003.

Bovengemiddelde actieradius

Als leerling van het Christelijk Lyceum in Zeist beschikt ze over een bovengemiddelde actieradius. Ze is druk met de leerlingenraad, het schooltoneel, speelt samen met De Groot bijna dagelijks cricket bij haar vereniging Schaerweijde, zo fanatiek dat ze het schopt tot het nationale jeugdteam. 'Ze deed het allemaal, was altijd een van de stuwende krachten. Ze zingt ook prachtig, klassiek - haar vader was musicus. En dan ben je ook nog eens leuk en aardig.'

Na het gymnasium gaat ze Arabisch studeren. Ze mist context en al snel levert ze Utrecht in voor Caïro, waar ze terecht kan op de Amerikaanse universiteit. Na Caïro behaalt ze twee masters Internationale Betrekkingen in Oxford en Exeter. Op instituut Clingendael in Wassenaar krijgt ze vervolgens nog een laatste diplomatentraining. Als haar leven in de diplomatie begint spreekt ze naast haar moedertaal Engels, Duits, Frans, Spaans en Arabisch.

Haar carrière bij de VN (sinds 1994) verloopt voorspoedig. Kaag oogst bewondering voor haar diplomatieke gaven en krijgt van haar baas Ban Ki-moon de meest precaire klussen toebedeeld. Ze vliegt van hot naar her en combineert dit met het moederschap. Vier kinderen heeft ze en of ze nu in New York of Genève na een lange dag op een bank neerploft: ze skypt dagelijks met hen.

Sarin en mosterdgas in Syrië

Het Syrische regime van president Bashar al-Assad werd in 2013 zwaar onder druk gezet door de VS en Rusland om de chemische wapens te vernietigen. Dit gebeurde na een aanval met gifgas waarbij honderden burgers om het leven kwamen in Damascus. In juni 2014 werd het laatste sarin en mosterdgas uit Syrië verscheept. Sigrid Kaag, die namens de Verenigde Naties de ontwapeningsmissie aanvoerde, sprak van een mijlpaal. Het was immers niet eerder voorgekomen dat zulke wapens uit oorlogsgebied konden worden verwijderd. Voor de internationale gemeenschap was het een grote verrassing. Toenmalig Amerikaans president Barack Obama bracht in een persoonlijke brief zijn gelukwensen over aan Kaag. Zelf omschreef ze haar opzienbarende missie als 'belangrijk maar bescheiden, in het licht van de humanitaire tragedie in Syrië.'

De Groot: 'Ze kan niet tegen passiviteit. Als er iets geregeld moet worden, komt ze in actie. Op zich een goede eigenschap, maar het betekent wel dat je je van alles op de hals haalt. Ik vertelde haar ooit dat mijn dochter op zwemles wilde, maar dat er een wachtlijst was van twee jaar. Dan pakt ze direct haar telefoon en gaat ze kijken of ze dat nog even kan oplossen.'

In 2013 wordt Kaag gevraagd een van de moeilijkste missies van dat moment te leiden: het verwijderen van partijen chemische wapens in het Syrië van Assad. Ze staat vol in de schijnwerpers, en hoewel velen succes voor onmogelijk houden, slaagt ze met vlag en wimpel. Vriendin De Groot: 'Voor de mensen die zich zo druk maken over die foto met Arafat: in haar huis hangt ook een persoonlijke brief die ze toen kreeg van Obama, om haar te bedanken voor die prestatie.'

Groeiende mediadruk

Het werk van Kaag op de grote internationale podia blijft ook in Nederland niet onopgemerkt. Ze geeft toe aan de groeiende mediadruk. De Correspondent reist een tijd mee in haar voetspoor, net als de VPRO. In interviews met Buitenhof en de Volkskrant gooit ze zelf een balletje op: ze is op termijn wellicht beschikbaar voor een baan in de Nederlandse politiek. In haar vriendenkring is die ambitie dan al langer bekend. Bij D66 spreekt ze regelmatig op partijbijeenkomsten.

Gezien haar carrière ligt er maar één post voor de hand: het ministerschap van Buitenlandse Zaken. Mocht D66 na de Kamerverkiezingen van 2017 gaan regeren, dan is zij na Hans van Mierlo in Paars I de gedroomde D66-kandidaat om het land te representeren. Van een plek op de lijst en een mogelijk daaruit voortvloeiend Kamerlidmaatschap is geen moment sprake.

Globetrotters

Sigrid Kaag verhuisde toen ze naar het Midden-Oosten vertrok naar Oost-Jeruzalem. Daar woonde ze met haar man en kinderen. Haar volgende standplaats was Genève toen ze ging werken voor de Internationale Organisatie voor Migratie. Haar man reisde haar na en werd voor de Palestijnse Autoriteit ambassadeur in Zwitserland. Van 2010 tot 2015 werkte ze in New York. Toen ze in 2015 tot speciaal gezant in Libanon werd benoemd verhuisde het gezin naar Beiroet. Het huis in Jeruzalem hielden ze aan.

Kaag woont inmiddels in Den Haag. Haar kinderen studeren in verschillende plaatsen in Europa.

Formatie

Met Sigrid Kaag heeft Alexander Pechtold een vrouw met wie hij voor de dag kan komen aan de formatietafel bij Rutte. Maar in het schaakspel rond de ministersposten, ontstaat een gevecht over Sociale Zaken: het ministerie wordt geclaimd door zowel D66 als VVD en ChristenUnie. Uiteindelijk wordt de plek gegund aan D66-mede-onderhandelaar Wouter Koolmees, maar wel onder voorwaarde dat 'BZ' gaat naar VVD-kandidaat Halbe Zijlstra.

Kaag heeft even moeten slikken, denkt ook Ans Zwerver, oud-senator van GroenLinks en goede vriendin. 'Ontwikkelingssamenwerking is natuurlijk een heel mooie post, maar ze zou ook een uitstekende minister van Buitenlandse Zaken zijn geweest. Dan lees ik dat ze nog veel van Halbe Zijlstra kan leren. Dan denk ik: jaja, maar Halbe kan nóg meer van Sigrid leren.'

Sigrid Kaag (rechts) als kind bij haar eerste communie.

Aangeharkt grasveldje

Met haar internationale ervaring is Nederland voor Kaag een aangeharkt grasveldje, waar veel politiek met kleine 'p' wordt bedreven. Maar volgens haar vriendinnen zullen de mores van het Binnenhof wennen blijven. Oud-ambassadeur Haim Divon zegt dat ze zal bewijzen dat haar ten onrechte een PLO-profiel is aangemeten. 'Laat haar dit doen.' En gewezen senator Ans Zwerver zegt: 'Ze zoeken haar ook al op vanwege haar migratiestandpunt, omdat ze niet is voor opvang in de regio en het kabinet wel. Ook zoiets onzinnigs, want daar gaat ze helemaal niet over.'

Voor Sigrid Kaag is het ministerschap geen eindpost, weet haar omgeving. 'Er volgt meer', zegt Caroline de Gruyter. 'Voor veel internationale banen is het belangrijk dat je deel hebt uitgemaakt van een regering. Ik heb haar er niet over gesproken, maar denk dat hierna daar haar ambities liggen.'

Volgens Zwerver had ze secretaris-generaal van de VN kunnen worden. Maar de keuze viel op de Portugees António Guterres, en na zijn termijn gaat de post niet naar een Europeaan. 'Wie weet blijft ze en wordt ze de eerste vrouwelijke premier van Nederland. Ja, waarom niet eigenlijk?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.