Voor Schröder is de schande zo lang geleden

BERLIJN is een stad vol plekken en sporen, schreef Armando. Voor de uitvinder van het 'schuldige landschap' heeft Berlijn veel te bieden....

Regering en parlement beleven dezer dagen dan ook een 'verhuizing naar de geschiedenis'. En moeten daarbij niet bang zijn voor spoken. Want de politici trekken in gebouwen die historisch beladen zijn. Minister van Financiën Eichel bezuinigt voortaan in het Reichsluftfahrtministerium, waar Göring het bombardement op Rotterdam uitdacht. Bondskanselier Schröder werkt in het kantoor van DDR-leider Honecker. Hij loopt elke dag langs een enorme glas-in-lood schildering van kloeke boeren en arbeiders. Bij de portretten van Karl Liebknecht en Rosa Luxemburg staat het citaat: 'Ons programma zal de wereld van de bevrijde mensheid beheersen.'

Nu verwacht natuurlijk niemand dat de brave minister van Arbeid Riester de pensioenen laat voor wat ze zijn en de 'totale oorlog' uitroept, omdat hij toevallig in het voormalige propagandaministerie van Goebbels terecht is gekomen. Maar er is toch sprake van een licht onbehagen. In hun feestelijke openingsredes hebben de politici daar een oplossing voor gevonden: het is juist goed in deze gebouwen te werken. De democratie eigent zich het decor van de dictatuur toe, en overwint zo de spoken van het verleden. Ongeveer met dezelfde redenering sprak Schröder de Duitse soldaten op de Balkan toe: juist door in de voetsporen te treden van hun grootvaders, maar dit keer met een nobele missie, wissen ze de Duitse schande uit.

Een aardige constructie, maar hij lijkt eerder bedacht door tekstschrijvers dan door de kanselier zelf. Want die geeft met zijn dagelijkse optreden het eerlijke antwoord op de zware vragen die de Duitse geschiedenis stelt. En dat luidt: het kan me niets schelen, het is al zo lang geleden. Over de gebouwen-kwestie was de kanselier onlangs kort: het heeft 'geen emotionele werking op me'. Naast hem werkt minister van Buitenlandse Zaken Fischer in de voormalige Reichsbank, waar nazi-bankier Schacht het van de joden gestolen goud had opgeslagen: 'Ik kan me niet voorstellen dat Joschka Fischer in zijn kantoor elke dag zuchtend aan Hjalmar Schacht zal denken', zei Schröder.

Deze bondskanselier vindt dat zijn volk 'te verkrampt' met de geschiedenis omgaat. Hij geeft zelf het goede voorbeeld: als er hevig gediscussieerd wordt of het Berlijnse stadspaleis van de Hohenzollerns gezien de Pruisische ondeugden wel mag worden herbouwd, zegt hij dat hij vóór is: 'Gewoon, omdat het mooi is'. Over het grote Holocaust-monument, een project van zijn zeer geschiedenis-bewuste voorganger, heeft Schröder alleen gezegd dat het een plaats moet worden 'waar mensen graag heen gaan'.

'Of hij het over een pretpark heeft', schreef een commentator verontwaardigd. Duitslands denkers gruwen van zoveel onbenulligheid. Voor hen is Schröder Kanzler Leichtfuss, die met de Duitse geschiedenis net zo oppervlakkig omgaat als met alle andere onderwerpen. 'Regieren macht Spass', zei Schröder aan het begin van zijn ambtstermijn. Zo praatten Duitse kanseliers nooit.

Geschrokken van alle kritiek zag Schröder zich vorige week gedwongen het beeld te corrigeren. In Polen verzekerde hij dat hij 'de geschiedenis kent en niet verdringt'. Dat moet een Duitse leider natuurlijk ook. Maar zijn optreden blijft iets heel anders uitstralen, en dat veel Duitsers zal bevallen. Toen Schröder in zijn eerste week in Berlijn een bustour door de stad maakte, werd hem verteld dat de grote overwinningszuil in Tiergarten aan de Frans-Duitse oorlog van 1870-'71 herinnert. 'Die hebben we toch gewonnen?', zei hij vrolijk, alsof het om een voetbalwedstrijd ging.

Misschien is dit wel de beste manier om in Berlijn de spoken van het verleden te lijf te gaan. De meeste Duitsers leven al weer vijftig jaar in een democratie. Als ze het nazi-verleden even niet wordt ingewreven, vallen ze heus Polen niet binnen. Verslaggever Leinemann van Der Spiegel reed met Schröder mee in de bus. Zijn conclusie: 'Stond achter deze uitspraken een ander persoon, dan zou je er van griezelen. Voor dit na-oorlogse kind is de vrede in Europa zo iets vanzelfsprekends, dat de gedachte aan een nieuw Duits streven naar hegemonie niet eens bij hem opkomt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden