Voor Sarina Wiegman is er maar één weg: naar de top

Als 6-jarige speelde Sarina Wiegman met een jongenskapsel; gemengd voetbal was illegaal. Zo'n veertig jaar later staat de Haagse klaar om het Nederlandse vrouwenelftal als bondscoach naar de overwinning te leiden. Lees dit profiel terug dat we aan het begin van het EK schreven.

Sarina Wiegman feliciteert Desiree van Lunteren na de ruime overwinning op Wales bij een oefeninterland in Rotterdam op 8 juli. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

'Ik bracht haar geregeld naar wedstrijden. 13 jaar oud, zat Sarien op de achterbank de wedstrijd te analyseren. Ze hield tactische verhandelingen waarbij ik met mijn oren zat te klapperen.'

Sarien is Sarina Wiegman (47), bondscoach van het Nederlandse vrouwenvoetbalelftal dat komende zondag het EK in eigen land opent met een wedstrijd tegen Noorwegen.

Bij het Haagse Celeritas, waar Wiegman speelde van haar 12de tot haar 17de, halen drie medespelers herinneringen op. De 15 jaar oudere Cora Wegkamp reed Wiegman naar wedstrijden toen die nog bij de junioren speelde. Later speelden ze samen in het eerste. Ook Annemieke Herrebout speelde alleen bij de senioren met Wiegman, Diana Kettmann bij de junioren en senioren.

Het gaat over Wiegmans strakke pass, fraaie schijnbewegingen, listige steekballetjes en tomeloze inzet. Snel was Wiegman niet. Hoefde ook niet, ze stond altijd goed. Herrebout: 'Ze was een mooi meisje, een verademing dat ze zo'n poppetje was. Wij waren meer tanks. Wij hadden een Israel en een Laseroms in de defensie.' Rinus Israel en Theo Laseroms vormden begin jaren zeventig het spijkerharde verdedigingsblok van wereldkampioen Feyenoord.

Herrebout: 'Ze was een weergaloze voetballer. Een hinde, ze bewoog soepel, een beetje als Cruijff.'

Kettmann: 'Ze was al jong een leider. Ze liep te wijzen, zei waar je moest lopen. Inderdaad, net Cruijff.'

Herrebout: 'De derde helft was ook belangrijk voor ons.'

CV Sarina Wiegman

1969 Geboren op 26 oktober, Den Haag

1976-1982 Speler bij ESDO (bij de jongens), Wassenaar

1982-1995 Speelt bij Celeritas, Den Haag, KFC'71, Delft en University of North Carolina (landskampioen)

1995-2003 Speelt bij Ter Leede, Sassenheim. Twee keer landskampioen

2006-2007 Trainer bij Ter Leede, hoofdklasse, landskampioen, bekerkampioen

2017-2014 Trainer bij ADO, Den Haag. Landskampioen eredivisie vrouwen (2011-2012), beker (2012, 2013)

2017 Bondscoach Nederlands vrouwenelftal, daarvoor sinds 2014 assistent-bondscoach

Kettmann: 'Als wij aan de derde helft begonnen, begon zij met de nabespreking. Dat kon ze lang volhouden. Ze ging niet mee stappen.'

Wegkamp: 'Ze leefde voor het voetbal. Ze heeft het allemaal uitgestippeld en wist precies wat ze wilde bereiken.'

Herrebout: 'Anekdotes hebben we niet. Sarien zakte niet door, kaartte niet mee.'

Energiek dekt de lading niet, het fanatisme spat ervan af, Wiegman is 1.62 meter strijdlust, ook als trainer. De documentaire Mooie benen, waarin de ADO-vrouwen een jaar worden gevolgd, laat daar geen misverstand over bestaan. 'Je moet nog harder beuken! Veel harder beuken!', zegt ze in de rust. Felle blik, gebalde vuist.

'Als we de aftrap hebben, pets, gaat-ie lang en dan knallen we door', zegt ze voorafgaand aan een andere wedstrijd. Wiegman kneedde ADO naar haar evenbeeld, ze maakte er een vechtploeg van. Ze was er zeven jaar trainer.

Tijdens de oefenwedstrijd Nederland - Wales, afgelopen zaterdag, is Wiegman de rust zelve. Waar de coach van Wales geregeld uit de dug-out beent om aanwijzingen te schreeuwen, blijft Wiegman rustig zitten. Ze heeft er alle reden toe, Nederland walst met 5-0 over Wales heen. Eén keer ontvlamt haar temperament, als ze vindt dat Nederland een strafschop wordt onthouden.

Fanatiek

Als iemand Wiegman kent, is het Alex Scholte, technisch manager ADO Den Haag Vrouwen. Hij is haar trainer geweest bij Ter Leede, later was hij haar assistent bij ADO en ze hebben samengewerkt bij de KNVB.

Ze is ongelooflijk fanatiek, zegt Scholte. 'Niet te beschrijven, zo fanatiek. Ze heeft de wind eronder zonder de schoolmeester uit te hangen. Spelers vonden het moeilijk af te zeggen als ze een keer niet konden trainen. Het kan behoorlijk knallen, maar ze is niet rancuneus. Spelers voelen zich niet persoonlijk gepakt.'

Don Koehorst, nu trainer van het Haarlemse DSS, werkte met Wiegman samen toen hij Ter Leede trainde, een satellietclub van het ADO van Wiegman. 'Sarina is tactisch uitgekookt en recht voor zijn raap. Ze komt niet met lulsmoesjes als ze een speler moet vertellen dat ze niet in de basis staat. Ze is duidelijk en eerlijk. Recht is recht, krom is krom en slecht nieuws is slecht nieuws.'

Met stoorzenders maakt Wiegman korte metten. Drie spelers, onder wie een international, zette ze uit de selectie van ADO. 'Ze vertoonden onacceptabel gedrag waardoor het groepsproces en de prestaties van het team in het geding kwamen', luidde haar verklaring.

Sinds Wiegman kan lopen, trapt ze tegen een bal. Voetballen leerde ze op straat en bij ESDO in Wassenaar, waar ze als 6-jarige met de jongens mee voetbalde, onder wie haar tweelingbroer Tom. Gemengd voetbal was illegaal, daarom droeg Wiegman een jongenskapsel om niet uit de toon te vallen. Als puber kon ze haar sekse niet langer verbergen en ging ze in een meisjesteam spelen. Op haar kamer hingen posters van de Ajacieden Wim Kieft en John van 't Schip.

Voor Wiegman is er maar één weg: naar de top. Die voerde na ESDO en Celeritas langs KFC'71 uit Delft en Ter Leede uit Sassenheim. Ze werd drie keer landskampioen en won twee keer de beker. Ze was de eerste international die honderd interlands haalde. Ze kwam tot 104, een record dat is gebroken door acht spelers. Annemieke Kiesel-Griffioen is nu recordhouder met 156 caps.

Sarina Wiegman (rechts naast Johan Cruijff) poseert met de Haagse selectie die op het complex van de KNVB training van Cruijff heeft gehad, 1983.

In 1988 speelde Nederland in China op het eerste (officieuze) WK vrouwenvoetbal, waar het in de kwartfinale werd uitgeschakeld door Brazilië. De 18-jarige Wiegman was erbij en viel op. Een jaar later speelde ze voor de University of North Carolina, waarmee ze kampioen van Amerika werd. Haar teamgenoten werden later olympisch- en wereldkampioen. Sommigen werden beroemd en rijk.

In Amerika genoot ze status als voetballer. Daar kreeg ze een staande ovatie als ze een restaurant betrad. Hoe anders was dat in Nederland. Haar debuut als international maakte ze onder Dick Advocaat, die de verhinderde bondcoach Bert van Lingen een wedstrijd verving. Toen Wiegman Advocaat later tegenkwam in de stad en hem groette, herkende hij haar niet.

Na een jaar keerde Wiegman terug naar Nederland en ging lichamelijke opvoeding doen. 'Ik vond voetbal geweldig, maar wat kon je ermee als je klaar was?', zei ze tegen Trouw. De overgang was groot, ze miste het Amerikaanse topsportklimaat.

150 duizend leden

Voor meisjes die wilden voetballen, is het lang zoeken geweest naar een club. Een 'echte' voetbalclub liet geen vrouwen toe. 2009 staat te boek als de doorbraak van het vrouwenvoetbal in Nederland. Het nationale team bereikte de halve finale van het Europees Kampioenschap. 2,2 miljoen mensen zagen die wedstrijd.

Meer dan 150 duizend vrouwelijke leden heeft de KNVB. Alle poulewedstrijden van het Nederlands elftal op het komende EK zijn uitverkocht. De Nederlandse vrouwen staan op de FIFA-ranking op nummer 12, de mannen op 31.

Ze studeerde af aan de academie voor lichamelijke opvoeding, haalde het hoogste trainersdiploma en werd de eerste (en tot nu toe enige) vrouw die als coach heeft gewerkt in het betaald voetbal. De laatste drie maanden van 2016 verving ze de zieke assistent-coach van Jong Sparta.

Had ze als speler altijd het idee gehad dat ze te vroeg was geboren, als coach is ze er op het juiste moment. 'Ze zou met gemak kunnen meedraaien met de eredivisiemannen', zegt Koehorst.

Wiegman bereidt de trainingen uitentreuren voor. Die schrijft ze uit tot in de kleinste details, alle partijvormen plus de opstellingen. De oefeningen heeft ze al vier keer gedaan in haar hoofd. Als een speler tijdens de training geblesseerd moet afhaken en haar plan in de soep loopt, vindt ze dat maar niks.

'Alles wat ze doet, doet ze met haar hele ziel en zaligheid. Ze creëert een sfeer waarin iedereen een stapje extra zet. Ze haalt er meer uit dan er in zit', zegt Ted Bruggeling, coördinator topsport talentprogramma van het Segbroek College in Den Haag, waar Wiegman docent was.

Toen Wiegman net was bevallen van haar eerste dochter haalde Scholte haar terug naar Ter Leede, waarmee ze twee keer landskampioen werd. 'Ze was op haar retour, trainde minder dan de anderen, maar ze had nog zo veel meerwaarde. Ze maakte andere spelers beter door ze goed neer te zetten.'

Een geslepen speler, zegt Scholte. 'Ze stelde zich slim op, wist waar de bal zou vallen en moest ze onverhoopt toch het duel aangaan, won ze. Ook kopduels ondanks haar geringe lengte.'

Als speler van Celeritas, Den Haag.

Kattekoppig

De vrouwelijk equivalent van Edgar Davids werd ze genoemd, naar het bijtertje van Ajax en later Milan, Juventus, Barcelona, Inter en Tottenham Hotspur. Daar zijn haar vroegere teamgenoten van Celeritas het niet mee eens.

Kettmann: 'Sarien is geen pitbull.'

Herrebout: 'Edgar is fysiek, dat was Sarien totaal niet. Ze heeft wel zijn fanatisme.'

Kettmann: 'Ze moest altijd nog een mannetje passeren en stond ik buitenspel. Dan kon ze flink tekeer gaan.'

Wegkamp: 'Ze kon kattekoppig zijn als we hadden verloren.'

Kettmann: 'Het was geen lieveheersbeestje. Ook tijdens de wedstrijd kon ze 'godverren' als het niet liep.'

Wiegman is getrouwd met Marten Glotzbach, ook leraar, ook voetbaltrainer. Tot dit seizoen trainde hij de tweedeklasser Sportclub Monster waarmee hij degradeerde. Ze zijn de ouders van twee voetballende tienerdochters.

Als voetballer liet ze haar voeten spreken, als trainer haar elftallen. Buiten het veld is Wiegman bescheiden, zo niet timide. Haar privéleven schermt ze af. Heeft het vrouwenvoetbal niet een wervender uithangbord nodig?

Klapkuiten

In 1936 besloot de gemeenteraad van Amsterdam de gemeentelijke voetbalvelden niet meer beschikbaar te stellen voor vrouwen. Twee jaar later volgde een landelijk verbod van de KNVB.

Het vrouwelijk lichaam was niet gebouwd voor voetbal, was de algemene gedachte. Sporten waarbij het op explosieve kracht aankomt, en waarbij de gratie en elegantie in het gedrang komen, waren sowieso niet geschikt voor vrouwen. Ze zouden er klapkuiten en O-benen van krijgen. Bovendien waren zwetende vrouwen in korte broek geen gezicht.

Het verbod hield 35 jaar stand.

Bruggeling, haar vroegere collega van het Segbroek College: 'Ze plaatst zichzelf niet op de voorgrond. Als ze dat had gewild, had ze stand-upcomedian moeten worden. Nou ja, dat zijn leraren natuurlijk ook een beetje.'

Scholte van ADO: 'Sarina loopt niet vooraan in de polonaise en doet niet mee aan Waku Waku-achtige programma's. Ze is met haar vak bezig met maar één doel: het vrouwenvoetbal op een hoger plan brengen.'

Ze had veel eerder bondscoach moeten worden, vinden trainers die met haar hebben gewerkt. Scholte: 'Het Nederlands vrouwenvoetbal zat te springen om zo'n rolmodel.'

Lees verder

Nederlands elftal na 5-0 winst tegen Wales klaar voor topprestatie EK in eigen land
De wedstrijd tegen Wales (5-0) was een prima opwarmertje voor het EK, dat komende zondag begint met een wedstrijd tegen de sterke Noorsen begint. De Nederlandse vrouwen zijn gespannen; er wordt iets van ze verwacht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden