Voor rubbersoldaten is WO II niet voorbij

SANTA CRUZ Ze worden ‘rubbersoldaten’ genoemd: Braziliaanse arbeiders die in de Amazonejungle werden gedumpt om tijdens de Tweede Wereldoorlog dag in dag uit latex te tappen voor de geallieerden....

‘We strijden tegen de tijd en de onverschilligheid’, zegt Claudionor Ferreira Lima, voorzitter van de vakbond van rubberveteranen SSBA in Porto Velho, de hoofdstad van de deelstaat Rondônia. Ferreira Lima is een van de ruim 60 duizend mannen die in 1943 in Braziliës door armoede en droogde geplaagde noordoosten werden gerekruteerd voor de rubberplantages in het Amazonegebied. ‘Voor de meesten was het een enkele reis.’

Zonder medici noch ziekenhuizen, stierven duizenden rubbersoldaten aan malaria, hepatitis en gele koorts. Anderen werden aangevallen door jaguars en kaaimannen, of bezweken aan slangenbeten. Naar schatting 6 duizend arbeiders slaagden er na de oorlog in terug te keren naar hun thuisstaten, op eigen kosten. De rest bleef achter, door iedereen vergeten.

Pearl Harbor
Het rekruteren van rubbersoldaten kwam voort uit een akkoord tussen de VS en Brazilië. De Japanse aanval op Pearl Harbor had de Amerikanen afgesneden van de grootste rubberbron, Maleisië. President Franklin D. Roosevelt overtuigde dictator Getúlio Vargas ervan rubber te leveren in ruil voor miljoenen dollars. Daar bovenop betaalden de VS nog eens 100 dollar voor iedere arbeider die in het Amazonegebied werd afgeleverd. ‘De regering heeft zich destijds enorm verrijkt en de rubbersoldaten zagen geen cent’, zegt Ferreira Lima.

Antônio Barbosa da Silva, een andere rubberveteraan uit Porto Velho, zegt dat het ‘pure slavernij’ was. ‘We hadden geen salaris en als je niet produceerde, at je niet. Ik verzamelde de hele dag rubber en ruilde het voor voedsel in de plantagewinkel.’ Het werk was zwaar, gevaarlijk en ongezond. ‘De bazen leunden achterover, terwijl wij ook nog eens een keer de witte vloeibare substantie moesten vulkaniseren tot solide ballen van zo’n zestig kilo. Bij dat proces kwamen giftige dampen vrij die veel arbeiders blind maakten.’

‘Ze gaven ons twee broeken, een paar touwschoenen, een strohoed, een hangmat en een slof sigaretten. Daar moesten we het mee doen’, zegt Manuel Pereira de Araujo, secretaris van de SSBA. ‘Er was geen huisvesting, dus moesten we onze eigen hutten bouwen van hout en palmbladen.’ Degenen die weg wilden, vertelt Pereira de Araujo, ontvingen hun beloofde loon en kregen te horen dat ze vrij waren. Maar in de jungle werden ze opgewacht door huurmoordenaars die het geld terugbrachten.

Radio
Op de meeste van de buitenwereld afgesloten plantages werden de rubbersoldaten pas in 1946 ingelicht over het einde van de oorlog. SSBA-preses Ferreira Lima hoorde het ‘stomtoevallig’ op tijd, omdat een van de bewakers naar de radio zat te luisteren. ‘Het was 8 mei 1945, en toen we het nieuws vernamen, waren we zielsgelukkig. We dachten dat we eindelijk betaald kregen en naar huis mochten.. Maar de bewaker riep woedend: ‘Conflict voorbij? Geen sprake van! Doorwerken!’

De beloning voor het geploeter en de ellende kwam nooit. Zonder geld voor de terugreis, bleef de meerderheid van de mannen op de rubberplantages. Pas na decennia – eind jaren tachtig van de vorige eeuw – begon de Braziliaanse regering een klein pensioen uit te keren. Vandaag de dag ontvangen 8.300 rubbersoldaten en 6.500 weduwen 1.020 real (450 euro), veel minder dan wat de Braziliaanse veteranen krijgen die aan het front in Europa aan de zijde van de Geallieerden hebben gevochten.

In feite is de oorlog voor Braziliës rubbersoldaten nooit afgelopen. Zij die nog leven, strijden met hun advocaten en sympathiserende politici van de deelstaten Acre, Rondônia en Amazonas voor een flinke pensioenverhoging. ‘Daarnaast willen we ook een schadevergoeding voor de schendingen van de mensenrechten’, verklaart Irlan Rogerio Erasmo da Silva, SSBA-advocaat en kleinzoon van een rubbersoldaat. ‘De Braziliaanse staat is hun heel veel verschuldigd, ook de Amerikanen, want zonder rubber en de arbeiders in het Amazonegebied hadden de geallieerden de oorlog nooit gewonnen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden