Voor rouw zijn geen regels

Cornald Maas verbaast zich erover dat praten over de dood nog altijd zo ingewikkeld is. Dus zocht hij de rouwenden op voor antwoorden op zijn vragen.

Tachtig, negentig' gesprekken voerde interviewer/presentator Cornald Maas de afgelopen zeven jaar over de dood. 'Ik heb het verdriet zelf opgezocht.'


Met de interviews voor het tijdschrift LINDA. is hij gestopt, maar zijn fascinatie voor het thema is onverminderd. 'Met de dood krijgt iedereen te maken. Niet iedereen krijgt kinderen of krijgt met echtscheidingen te maken, maar de dood treft onherroepelijk iedereen. Als dat zo onomstotelijk vaststaat, dan begrijp ik niet dat niet veel meer mensen daar in een normale, alledaagse situatie met elkaar over spreken; dat het zo ingewikkeld blijft.'


'De kleine missie' van de interviewer/presentator (51) heeft geleid tot een tweede interviewbundel, Duizend vragen heb ik over de dood. Het boek verschijnt deze week.


'Wat ik merkte is dat iedereen op zijn eigen manier rouwt. De een gaat stoïcijns verder, de ander huilt alleen maar, er zijn geen regels voor.'


Saxofonist en musicus Benjamin Herman over zijn zus, Susannah Herman


'Er zijn misschien twee constante factoren. Ik geloof er heilig in dat je er goed aan doet om rouw bespreekbaar te maken en om er over te blijven praten. Stel de vragen maar. Mijn moeder maakte het na het overlijden van haar man mee dat op een verjaardag iedereen er angstvallig niet over begon. Dat is misschien begrijpelijk, maar zo moet het niet.


'Het eerste jaar is ingewikkeld, maar dan is er nog aandacht, en de roes van de rouw. Daarna wordt het vaak zwaarder, mede omdat er geen vragen meer worden gesteld. Het daalt in, het wordt heftiger, vermoeiender, pijnlijker, schurender.


'De andere factor is dat de dood niet alleen maar verschrikkelijk is. Als je rouw op een goede manier vorm geeft, kun je er ook iets aan hebben, kom je misschien juist wel verder in het leven. Benjamin Herman vertelde bijvoorbeeld dat hij zijn passie voor muziek door de dood van zijn zusje vorm kon geven. Op een bepaalde manier kijkt zij nog steeds een beetje over zijn schouder mee. Rouw kan je verder helpen, het is niet alleen maar negatief.'


'Ik denk wél dat mijn vader bang was voor de dood. Maar daar hadden we het niet over.'


Regieassistente Dunja Duys over haar vader, radio en tv-presentator Willem Duys


'De ziekte van een dierbare biedt ook gelegenheid om het echt ergens over te hebben. Om in essentie te benoemen wat je aan elkaar hebt gehad.


'Toen mijn moeder een zware hartoperatie moest ondergaan, zag ze de uiterste consequentie onder ogen. Ze tekende een euthanasieverklaring en gaf mij een envelop met een brief waarin stond hoe ze haar uitvaart geregeld wilde hebben, inclusief de muziek. Dat vond ik knap.'


'Het lijden is soms ontzagwekkend. Ik ben door deze interviews militant voorstander geworden van het recht op zelfbeschikking. Hoe kan een ander jou het recht ontzeggen om uit het leven te stappen? Dat is een belangrijke vraag. Ik heb net iets te veel verhalen over martelgangen gehoord. Wat ik zelf zou doen weet ik niet. Mijn lust tot leven is wel heel groot.'


'Met haar dood kon ik niet omgaan. Nog nooit was ik, jong als ik was, met de dood geconfronteerd geweest, en dan nu meteen maar op zijn allerergst.'


Omroepdirecteur en presentator Jan Slagter over zijn vriendin, Martine Algoet


'Hij was nog jong, en zij ook. Hij was nog niet gewapend tegen het leven, en tegen de dood al helemaal niet. Hij was een tijdje nogal van het pad af. Dat kan ik me heel goed voorstellen. Je bent echt ontroostbaar. Wat er ook gebeurt, hoeveel steun je ook krijgt, je moet het zelf zien op te lossen.


'Ik ben 51, maar ik ben er ook nog niet tegen gewapend. Vaker dan me lief is heb ik op uitvaarten gesproken. Tijdens de uitvaart voor Jeroen Willems zat ik op de grens. Hij was een leeftijdgenoot, een goede vriend, en we hadden dezelfde achtergrond. Allebei kwamen we ruim 25 jaar geleden vanuit het zuiden naar Amsterdam.


'Ik schoot na zijn dood in de organisatiemodus. Het heeft me veel gekost. Ik kwam niet toe aan mijn eigen verdriet. Dat merkte ik pas toen ik naar de uitzending van Zomergasten met regisseur Johan Simons keek en de fragmenten met Jeroen zag. Ik was diep geraakt. Hij richtte een monument op voor Jeroen en zijn internationale status. Ik zat met mijn vriend te kijken, maar ik durfde mijn verdriet niet te tonen. Ik kroop weg in een hoek.'


'Gelukkig ben ik door haar dood niet cynisch geworden.'


Stand up-comedian Soundos El Ahmadi over haar vriendin, comédienne Floor van der Wal


'Bijna niemand wordt boos. Eerder het tegenovergestelde. Het heeft geen zin om boos te worden. De dood is een feit. Soms is er een licht gevoel van boosheid, maar meer niet. Dat is positief hoor, dat de meeste mensen niet woedend worden of verbitterd raken.'


'Ik ben niet bezig met het waaróm van zijn dood, ik kan accepteren dat deze pech hem en daardoor ook mij overkomen is - dat is het lot.'


Internetondernemer Victor Bergen Henegouwen over zijn vriend, acteur Jeroen Willems


'Pech, ja. Het is mooi als je het zo kan zien. Pech is een lief woord, hier. Het is goed gekozen, onbewust, omdat het totaal geen recht doet aan de omvang van de emoties en de schok. Jeroen overleed plotseling, hij was net 50.


'Pech, pech, ik vind het heel moeilijk om te bevatten wat het in essentie is; wat het echt betekent dat iemand die veel voor je betekent, die deel uitmaakt van je leven, er niet meer is. Nog steeds niet. Misschien is het nu onderhand tijd is dat we elkaar weer spreken. Het lijkt nu alsof Jeroen nog op vakantie is.'


'Duizend vragen heb ik over de dood, maar misschien is het wel beter om op die vragen geen antwoorden te krijgen.'


Zangeres Frédérique Spigt over haar vader Jaap Spigt


'Mooi hè. Sommige mensen hebben zulke mooie reflecties over de dood. Ze zegt in het interview ook dat de dood mensen bindt. Het feit dat je weet dat we allemaal sterfelijk bent, zorgt voor een gemeenschappelijke band. Dat is op zichzelf ook weer een troostrijke gedachte.'


Ontleed


'Ik geloof er heilig in dat je er goed aan doet om rouw bespreekbaar te maken en om er over te blijven praten. Stel de vragen maar', aldus Cornald Maas over het waarom van zijn interviewbundel Duizend vragen heb ik over de dood.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden