PostuumRobert Venturi

Voor Robert Venturi (1925-2018) was ‘less a bore’

Postuum architect Robert Venturi (1925-2018)

Robert Venturi met zijn vrouw Denise Scott BrownBeeld LA Times via Getty Images

‘Liever evolutie dan revolutie’ is een uitspraak van de Amerikaanse architect Robert Venturi, die zijn met zijn minstens zo talentvolle vrouw Denise Scott Brown tot op hoge leeftijd gebouwen ontwierp. Hij overleed 18 september op 93-jarige leeftijd. Venturi tekende voor het Stedelijk Museum Amsterdam in de jaren negentig een uitbreidingsplan dat nooit werd uitgevoerd.

Venturi won de prestigieuze Pritzker Prize in 1991 – zijn vrouw werd over het hoofd gezien – maar meer nog dan aan bepaalde ontwerpen kleeft de faam van het echtpaar aan een bijzonder boek: Learning from Las Vegas. Daarmee werden zij – misschien ongewild – het ouderpaar van het Amerikaanse postmodernisme.

Dat boek uit 1972 was een lofzang op ‘de Strip’, de hoofdstraat in Las Vegas, op een moment dat alle architecten dat het lelijkste plekje op aarde vonden. Venturi begreep, of accepteerde in elk geval, de effectieve beeldtaal van de gokstad: een snackstand in de vorm van een hotdog is een hotdogtent – hoe duidelijk kan architectuur zijn? The Forgotten Symbolism of Architectural Form was de ondertitel van het boek.

Venturi’s voornaamste les was dat je als architect kon leren door naar bestaande architectuur te kijken – iets wat de modernisten naar zijn smaak zelden deden. ‘Main Street is almost alright’, is een andere oneliner van Venturi.

Al kreeg het postmodernisme – een reactie op het rechtlijnige en volgens Venturi kille modernisme – in Nederland nooit veel voet aan de grond, zijn er wel voorbeelden. De postmodernen gebruiken graag stijl- en vormcitaten, zoals Sjoerd Soeters met zijn groene huizen in het centrum van Zaandstad, en Jos van Eldonks stadhuisgevel van Gouda met het patroon van een stroopwafel.

Scott Brown en Venturi tekenden in 1992 aan een uitbreiding voor het Stedelijk Museum in Amsterdam. Binnen twee jaar werden ze ingeruild voor de Portugees Alvaro Siza, die ook de eindstreep niet haalde. Pas in 2012 zou de nieuwe museumvleugel naar een ontwerp van het Nederlandse bureau Benthem Crouwel worden opgeleverd.

‘We zijn een beetje uit de mode geraakt’, zei Venturi over zichzelf en zijn vrouw tegen de Volkskrant in 2005. ‘Architectuur lijdt onder het smaak-van-de-maand-syndroom. De drang om elke keer met wat totaal nieuws te komen is dodelijk saai.’

Zijn beroemdste oneliner is ongetwijfeld: less is a bore, een sneer naar het modernisme-adagium less is more. Venturi’s liefde voor het postmodernisme werd niet door iedereen gedeeld. Maar zijn genuanceerde manier van naar de werkelijkheid kijken heeft veel architecten beïnvloed. Rem Koolhaas – een totaal andere ontwerper dan Venturi – steunde het echtpaar volledig bij de actie om de Pritzker Prize van 1991 met terugwerkende kracht ook aan Denise Scott Brown toe te kennen. Hij noemde het een pijnlijke vergissing dat ‘een van de creatiefste en meest productiefste samenwerkingen die de architectuur ooit heeft gezien’ niet als duo is bekroond.

In een eerdere versie van dit artikel werd vermeld dat Sjoerd Soeters onder meer ontwerper was van de stadhuisgevel van Gouda. Het nieuwe stadskantoor van Gouda is ontworpen door het voormalige bureau Soeters Van Eldonk, de uitvoerend architect was niet Sjoerd Soeters, maar Jos van Eldonk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden