Reportage

Voor Poolse orderpickers is een misgelopen prik de minste zorg

Marcelina Farber en Krzysiek Kubas, Poolse orderpickers in Ommen. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Marcelina Farber en Krzysiek Kubas, Poolse orderpickers in Ommen.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Doordat honderdduizenden arbeidsmigranten niet staan ingeschreven bij een gemeente, dreigen ze een vaccinatie mis te lopen. Artsen maken zich zorgen, maar orderpickers in Ommen halen er hun schouders over op.

Terwijl hij voor zijn deur aan een sigaret lurkt, kijkt Michal de twee vakbondsmedewerkers argwanend aan. De Poolse arbeidsmigrant heeft net bekend dat hij al zeven jaar in Nederland woont, maar nergens ingeschreven staat. Daarom proberen ze hem in zijn moedertaal te overtuigen zich in te schrijven bij de gemeente en werpen ze zich op als tolk. Met zo’n registratie, zeggen ze, kan hij terugvallen op de bijstand en wordt hij bovendien gevaccineerd.

Maar zodra het woord corona valt, gooit Michal zijn peuk op de grond. Hij wenkt het gezelschap naar binnen en laat het krappe vakantiehuisje zien waar hij met vijf anderen verblijft. ‘Ik ben niet bang voor een griepje’, zegt hij, wijzend naar de slaapkamer van 7 vierkante meter die hij deelt met een vreemde man. De huur is 400 euro per maand. Om maar te zeggen: hij heeft grotere zorgen.

Michal (35, geen achternaam in de krant) woont op het Ommense vakantiepark ‘t Reggehuus. Het park ligt tussen twee grote distributiecentra in, die van Jumbo (Raalte) en Albert Heijn (Zwolle). Dat maakt ‘t Reggehuus een ideale uitvalsbasis voor de arbeidsmigrant. Michal is orderpicker bij Albert Heijn. Doordat consumenten vaker boodschappen krijgen thuisbezorgd, hebben supermarkten steeds meer medewerkers nodig zoals hij. De orderpickers snellen zich – met boodschappenlijstjes in de hand – in hoog tempo door het distributiecentrum om de producten bij elkaar te rapen.

Het is fysiek geen zwaar werk, zegt Michal, maar aan het eind van de dag heeft hij geen puf om nog van de bank te komen. Net als veel andere bewoners op het park verblijft hij al jaren in Nederland, maar staat hij bij geen enkele gemeente ingeschreven. Omdat hij niet wist dat dat moest, zegt hij onverschillig. Het uitzendbureau betaalt zijn salaris uit en regelt de huur en zorgverzekering; waar hij de overheid voor nodig heeft is hem onduidelijk. ‘En bovendien: hoe moet ik dat doen in het gemeentehuis? Ik versta geen Nederlands.’

Wat Michal doet, is tegen de regels. Europese arbeidsmigranten die langer dan vier maanden per jaar in Nederland werken, zijn verplicht zich te registreren in de Basisregistratie Personen (BRP). Toch is er een aanzienlijk aantal dat dat verzuimt. Volgens een recente schatting van het Platform voor Onderzoeksjournalistiek Investico gaat het om ruim 250 duizend migranten die uit het zicht van de overheid leven. Dat maakt hen kwetsbaar: als ze hun baan verliezen, hebben ze geen toegang tot de bijstand en kunnen ze niet terecht bij een daklozenopvang of voedselbank.

Poolse arbeidsmigrant bij zijn huisje in vakantiepark 't Reggehuus. De Poolse tekst op zijn rug: alleen God kan over mij oordelen.
 Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Poolse arbeidsmigrant bij zijn huisje in vakantiepark 't Reggehuus. De Poolse tekst op zijn rug: alleen God kan over mij oordelen.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Nu de vaccinatiecampagne op gang komt, dreigt de groep ook de inenting tegen corona mis te lopen. Dat verontrust artsen en virologen. Arbeidsmigranten zijn een gemakkelijke prooi voor het virus, zegt GGD-arts Ashis Brahma, die in Gelderland onderzoek doet naar deze groep. Niet vanwege hun leeftijd, maar door de woon- en werkomstandigheden. ‘Deze groep migranten is vaak klein behuisd en wordt in busjes naar het werk gebracht. Als je op het werk weinig afstand kunt houden en zonder mondkapje instructies naar elkaar toe roept, heb je een groter risico op besmettingen.’ Dat werd vorig jaar duidelijk toen medewerkers van vleesverwerkingsbedrijven massaal ziek werken. Ook in de fruitteelt en distributiecentra werden meerdere grootschalige uitbraken gemeld.

Volgens Brahma is het daarom verstandig deze groep actief te benaderen in de vaccinatiecampagne. Niet alleen voor de gezondheid van de Poolse orderpickers, maar ook uit eigenbelang. ‘Als deze groep geen vaccin krijgt, blijft het virus rondwaren op zulke vakantieparken. Op de werkvloer draagt men dat over en krijg je vanzelf weer besmettingen in Nederlandse gezinnen.’

Maar in ‘t Reggehuus wordt de urgentie nog niet gevoeld. Vraag maar aan het Poolse koppel Krzysiek Kubas (32) en Marcelina Farber (23). De twee hebben net een uitputtende ochtenddienst achter de kiezen en zitten onderuitgezakt op de bank. Ze werken voor Jumbo en wonen bijna twee jaar in Nederland. Ook zij hebben zich niet bij de gemeente ingeschreven, omdat ze niet zeker weten hoe lang ze nog in het land verblijven.

Tuurlijk, ze zijn best bereid om te vertellen over die laatste besmetting op het werk. Afgelopen maart was er een uitbraak in het distributiecentrum. Dat merkte het koppel pas toen Farber keelpijn kreeg en het uitzendbureau met haast het huisje leegruimde. Farber werd naar een ‘coronahuisje’ in het Limburgse Geleen gereden, waar ze met vier onbekenden in quarantaine moest. Haar vriend en de drie overige huisgenoten werden in Susteren in quarantaine gebracht, waar ze hoorden dat er ruim 150 collega's besmet waren.

Maar liever doet Kubas zijn beklag over het gebrek aan zekerheid. Hij wijst naar de klok: ‘Om 18 uur hoor ik of ik morgen werk heb.’ Hij vindt het vervelend dat hij de laatste tijd steeds minder vaak wordt ingezet, het is hem onduidelijk waarom. Het orderpicken was al geen vetpot, maar nu hij maar vier dagen per week werkt, houdt hij steeds minder over. Na aftrek van de huur en zorgverzekering moet hij het maandelijks met 1.000 euro doen. Dat is meer dan een bijstandsuitkering, maar volgens Kubas moet je dat niet met elkaar vergelijken. ‘Mijn vriendin en ik wonen hier om geld te verdienen. We zijn jong, werken hard en proberen te sparen voor de toekomst’.

Het stel heeft al een paar keer op het punt gestaan om de koffers te pakken en elders werk te zoeken. Ze kijken het nog even aan. En dat vaccin? Kubas haalt zijn schouders op. Farber, die zich het gehele gesprek afzijdig heeft gehouden, gaat naast haar vriend staan en slaat een hand om zijn middel. ‘Als we weer naar Polen gaan, krijgen we wel een prik. Daar rijden ze met busjes naar dorpen toe om te vaccineren. Mijn vriendinnen zijn al gevaccineerd.’

In een eerdere versie van dit artikel is het vakantiepark ‘t Reggehuus ten onrechte aangeduid als de Wolfskuil.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden