Voor Polen een groot feest, voor Oekraïne de kater

Hoewel het nog moet beginnen, staat voor de gastlanden al vast hoe het EK zal worden beleefd. Polen en Oekraïne, het yin en yang van postcommunistisch Europa.

JAN HUNIN

A2 STRYKÓW-WARSCHAU - Hij is af. Niet alle stroken zijn even vlak en ook de bewegwijzering laat nog te wensen over, maar hij is af, de autosnelweg waar Polen jarenlang naar heeft uitgekeken. Woensdagavond laat, amper anderhalve dag voor het Europees Kampioenschap begint, werd het laatste stuk van de A2 voor het verkeer geopend. Voetbalsupporters die van plan zijn per auto naar Warschau te komen, hoeven voortaan niet langer in Stryków een overbelaste provinciale weg op.

Zelfs de arbeiders die een dag na de opening in de buurt de berm aan het opharken zijn, kunnen hun enthousiasme moeilijk verbergen. 'We zijn in Europa', zeggen ze.

Ze hadden het moeilijk beter kunnen zeggen.

Meer dan de stadions waar straks het EK wordt beslist, staat de A2 tussen Stryków en Warschau symbool voor de enorme transformatie die Polen in de aanloop naar het EK heeft doorgemaakt. Acht jaar na de toetreding tot de Europese Unie en bijna een kwart eeuw na de val van het communisme hebben de Polen eindelijk het gevoel dat ze aansluiting hebben gevonden bij de rest van Europa.

In het geval van de A2 is die aansluiting zelfs letterlijk te nemen. Dankzij de opening van het laatste stuk ben je in een uur of vijf in Berlijn, en vandaar is het niet heel ver meer naar de rest van West-Europa.

Vanzelfsprekend was het niet om de snelweg nog voor de start van het EK te openen. Nadat een Chinees bouwbedrijf er eind vorig jaar de brui aan had gegeven, leek het alsof er een vloek hing over de weg. Maar dankzij persoonlijke interventies van premier Donald Tusk lukte het uiteindelijk toch om het bekende adagium 'Polak potrafi' ('de Pool kan het') in de praktijk om te zetten.

Gelukkig voor Polen is de A2 geen alleenstaand geval. Hoewel lang niet alle geplande investeringen de deadline haalden, mogen de prestaties van de laatste jaren indrukwekkend genoemd worden. Het voormalige Oostblokland kreeg er honderden kilometers snelwegen bij, geen vanzelfsprekendheid in een land waar dergelijke wegen tot voor kort een zeldzaamheid waren. Ook de rest van de infrastructuur onderging een gedaanteverwisseling. Zelfs voor hun stations, altijd al stiefmoederlijk behandeld door de schatkist, hoeven de Polen zich tegenwoordig niet meer te schamen.

Dankzij die investeringen - voor een bedrag van omgerekend 20 miljard euro - mag Polen het EK nog voor het goed en wel begonnen is als geslaagd beschouwen. Zelfs een pijnlijke nederlaag vanavond in de openingswedstrijd tegen Griekenland zal niet kunnen beletten dat het samen met Oekraïne georganiseerde voetbaltoernooi straks tot een groot succes wordt uitgeroepen.

Zonder het lidmaatschap van de Europese Unie en de royale steun van Brussel zou dat wellicht niet mogelijk zijn geweest. Maar zijn succes heeft Polen toch in de eerste plaats aan zichzelf te danken. Het is de enige lidstaat die er tijdens de crisis van de voorbije jaren in slaagde uit de rode cijfers te blijven.

Samen met dat economische succes nam ook het politieke zelfbewustzijn toe. In de Europese Unie horen we nog weinig over Polen en dat zegt eigenlijk alles over het Poolse zelfvertrouwen. De tijd dat Warschau zich om de haverklap aangevallen voelde en daarom met veto's ging dreigen, behoort wellicht definitief tot het verleden.

De enige negatieve geluiden komen dezer dagen van de verbitterde aanhangers van Jaroslaw Kaczynski, de tweelingbroer van de twee jaar geleden omgekomen president. Zijn partij vormt een toevluchtsoord voor diegenen die niet geprofiteerd hebben van het succes van de voorbije jaren. Maar zelfs zij zullen er niet in slagen tijdens het komende EK de positieve sfeer te verpesten.

Polen staat daarmee in schril contrast met Oekraïne, dat eigenlijk alleen met zijn stadions kan concurreren met zijn buurland. Van moderne autosnelwegen is nauwelijks sprake. Om wedstrijden bij te wonen, zullen de supporters vooral van het vliegtuig gebruik moeten maken.

Maar vooral op politiek gebied gaapt er een brede kloof tussen beide landen. Terwijl Polen een plaats aan het veroveren is tussen de belangrijkste lidstaten, lijkt Oekraïne alleen maar verder weg te zinken in typisch Oost-Europese toestanden, met de behandeling van oud-premier Julia Timosjenko als negatieve uitschieter. De verleiding is groot om van een EK van de twee snelheden te spreken.

Zelfs tot de voetballerij lijkt die boodschap doorgedrongen. Liefst dertien van de zestien deelnemende landen kozen tijdens het EK voor Polen als stamplaats. Behalve het gastland hebben alleen Zweden en Frankrijk hun tenten opgeslagen in Oekraïne.

Dat heeft niet kunnen beletten dat Polen nog altijd over één kam geschoren wordt met Oekraïne. Bijzonder pijnlijk was een recente documentaire op de BBC over racisme in de Poolse en Oekraïense voetbalstadions. Daarin riep de Engelse oud-international Sol Campbell zijn landgenoten op thuis te blijven, omdat ze anders weleens tussen vier planken zouden kunnen terugkeren.

In Polen lokte de documentaire een storm van protest uit. In de pers en op televisie werden zwarten en joden opgetrommeld om het tegendeel te bewijzen. Maar zelfs de BBC heeft geen domper kunnen zetten op de feestvreugde. Overal duiken stickers op met de boodschap 'Polen is fijn' of 'Polen OK!', niet vanzelfsprekend voor een volk waarvan gezegd wordt dat het graag klaagt.

Dat belet natuurlijk niet dat dat het EK voor de meeste Polen pas helemaal geslaagd is, als aan die positieve stemming een sportief succes kan gekoppeld worden.

Een echte verrassing zou zo'n succes niet zijn. Ook op voetbalgebied lacht het geluk de Polen de laatste jaren toe. Mede dankzij de naturalisatie van een trits Fransen en Duitsers beschikken de Polen over een team waarvan ze enkele jaren geleden alleen maar hadden kunnen dromen.

Dat moet het mogelijk maken straks tegen Griekenland de kroon op het werk te zetten, in een stadion dat er zelf uitziet als een kroon. Misschien volgt dan later wel de beloning in de vorm van een kwartfinale tegen, wie weet, Nederland of een andere West-Europese topper. Pas dan zullen de Polen het gevoel hebben dat ze er echt helemaal bijhoren.

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden