Voor Poetin trekt Merkel geen rode lijn

Europa gaat minder ver met sancties tegen Rusland dan de VS. Daarin heeft Berlijn zeker de hand gehad. Waarom treedt bondskanselier Merkel niet harder op tegen Poetin? Door Rolf Bos

Wie de Duits-Russische relatie wil begrijpen, moet naar het voormalige concentratiekamp Sachsenhausen. Daar, ten noorden van Berlijn, is een kiezelveld te vinden waarop zeven zwart-witfoto's van Russische soldaten staan. In de Tweede Wereldoorlog werden hier binnen drie weken tienduizend Russische krijgsgevangenen met een nekschot door de Duitsers afgemaakt.


De daders mogen, op een enkele grijsaard na, zelf op het kerkhof liggen, het is dit gruwelijke verleden en het daaraan gekoppelde schuldcomplex die de verhouding van de Duitsers tot de Russen tot op de dag van vandaag bepalen.


Dapper hebben de Duitsers een bijdrage geleverd aan de vandaag te publiceren nieuwe EU-lijst met sancties tegen Rusland, maar van harte zal het niet zijn gegaan. Nare herinneringen aan de twee grote oorlogen uit de 20ste eeuw poets je nu eenmaal niet zomaar weg. De Europese sanctielijst is minder 'agressief' dan de Amerikaanse (waarop zeven Russische regeringsfunctionarissen staan en zeventien bedrijven die banden hebben met de Russische president). Daarin heeft Berlijn zeker de hand gehad.


Je kunt wat Berlijn betreft sancties uitschrijven tot je een ons weegt, een harde rode lijn zal Angela Merkel niet trekken. Driekwart van de Duitsers is tegen een NAVO-ingrijpen in Oekraïne. Tweehonderd Duitse intellectuelen hebben een pro-Russische brief ondertekend. Geen land waar het woordje 'Krieg' (oorlog) zwaarder beladen is dan hier.


De Amerikanen mopperen graag over het 'slappe' optreden van Berlijn richting Moskou. Daarbij ontgaat ze de zwaarte van die gepijnigde Duits-Russische relatie volledig. Voor Washington is de crisis in Oekraïne er een zoals die in Libië of Syrië, een ver-van-hun-bedshow.


Duitsland voelt de spanning juist naast de deur. Sinds de Neue Ostpolitik van Willy Brandt is het niet voor niets de schakel tussen Oost en West. Obama kan op z'n kop gaan staan: deze positie zal Merkel nooit opgeven.


Natuurlijk spelen ook economische belangen een rol. Duizenden Duitse bedrijven hebben een handelsrelatie met Rusland. Komt die in gevaar, dan kunnen honderdduizenden Duitsers hun baan verliezen.


En dan is er nog het Russische energiebedrijf Gazprom: shirtsponsor van voetbalclub Schalke '04 en hoofdleverancier van de zo soepel draaiende Duitse economie. Het is opvallend dat Aleksej Miller, de baas van Gazprom, naar verluidt op de zwarte lijst van de EU ontbreekt terwijl de chef van een andere Russische energiereus, Rosneft, er wel op staat.


Heeft Berlijn een streep gezet door Millers naam? Het zou niet verbazen: Gerhard Schröder was na zijn aftreden als bondskanselier actief voor het Russische energiebedrijf. Hij geldt als een bewonderaar van Poetin, noemde hem ooit een 'loepzuivere democraat'. Zijn voormalige rechterhand en vertrouweling Frank-Walter Steinmeier is nu minister van Buitenlandse Zaken. Een andere voorganger van Merkel, de stokoude maar nog immer stug door rokende Helmut Schmidt, deed onlangs een duit in het zakje door te verklaren dat Oekraïne 'eigenlijk geen nationale staat' is.


Zelfs nu er Duitsers in het oosten van Oekraïne worden gegijzeld, heerst er onder grote delen van de Duitse bevolking begrip voor het Russische optreden in en rond de Krim en Oekraïne, blijkt uit een recente opiniepeiling. Veel meer dan in het westen van Europa, laat staan in de Verenigde Staten.


Toch kunnen Washington en Brussel niet zonder Duitsland. Merkel is de enige westerse leider die een langdurige werkrelatie met Poetin onderhoudt. Ze kennen elkaar meer dan tien jaar, delen bovendien een verleden in de DDR: zij als jonge natuurkundige, hij als KGB-officier. Hij spreekt Duits, zij Russisch. Ze kunnen elkaar de huid vol schelden ('Poetin leeft in een andere werkelijkheid', zei Merkel onlangs, fel voor haar doen), het wederzijds respect blijft.


Merkel reist overmorgen naar Washington. Ze zal Obama daar ongetwijfeld de les lezen over zijn vermaledijde NSA-afluisterpraktijken. Obama zal haar op zijn beurt kapittelen over haar aarzelende optreden in de Oekraïne-crisis.


Maar de Amerikaanse president weet als geen ander dat hij Angela Merkel de komende tijd broodnodig zal hebben.


pagina 6-7


Pro-Russen winnen terrein in Oost-Oekraïne

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden