Voor Pieter Omtzigt was profileren interessanter dan controleren

Ik twijfelde tussen twee partijen bij de laatste landelijke verkiezingen en tussen al dat getwijfel door kwam ik een lokale CDA'er tegen, die ik om advies vroeg: op wie van zijn partij kon ik het beste stemmen? Hij op zijn beurt twijfelde geen moment. Volautomatisch volgde het antwoord: 'Pieter Omtzigt.'

Uiteindelijk stemde ik toch anders, maar Omtzigt bleef ik volgen. Hij groeide op in Twente. Ging naar het lokale gymnasium van een r.k. lyceum. Een feest der herkenning.

Nu ligt de 'terriër' en 'beroepsdwarsligger' van het CDA, waar de partij zo trots op was, alweer dagen onder vuur - en terecht, lijkt me. Dat hij niet meer de woordvoerder van zijn partij is inzake de MH 17 kwestie is wel het minste.

Als prominent lid van de oppositie ontwikkelde Omtzigt de gewoonte om de regering zeer kritisch te ondervragen. Zo hoort het ook. Maar tegelijkertijd is Omtzigt een CDA'er, en die partij is zo lang aan de macht geweest dat ze daar veel meer gewend waren de dingen te regelen dan te ontregelen. De jonge Omtzigt moet voor veel CDA'ers een lichtend voorbeeld zijn geweest. Het is nogal een omslag om van een typische bestuurderspartij te transformeren tot een luis in de pels. Van leeuw naar luis! Maar Omtzigt demonstreerde de ouderen in zijn fractie hoe zoiets gaat. Hij werd daarbij niet te veel gehinderd door herinneringen aan het roemruchte verleden, waarbij het CDA als vanzelfsprekend de spelverdeler was.

En toen hielp hij een Oekraïense nepgetuige een verhaal te fabriceren tijdens een bijeenkomst voor nabestaanden van de MH17-ramp, afgelopen mei. Het was een verwarring wekkend relaas waarop Poetins Rusland het patent heeft. De man had 'Oekraïense straaljagers in de lucht' gezien toen de MH 17 neerstortte en daarmee werd weer eens twijfel gezaaid over de Russische schuld. Later bleek de getuige nooit getuige te zijn geweest, want hij was niet aanwezig op de plek van de ramp.

Het moet gezegd dat Omtzigt, nadat de eerste onderzoeken waren gedaan, ervan uitging dat het vliegtuig was beschoten door 'een BUK-raket', waarmee hij de conclusies van het internationale opsprongsteam JIT onderschreef, zoals ook overgenomen door de toenmalige PvdA-VVD-regering. Maar als oppositielid blijven er nog genoeg vragen over: werd het onderzoek wel voortvarend ter hand genomen, kwamen wel alle mogelijke vragen ter tafel?

Er komt een moment dat elk verhaal dat de zittende regering in verlegenheid kan brengen het voordeel van de twijfel krijgt. Het grotere geheel wordt dan even vergeten: de ware, of op z'n minst meest waarschijnlijke toedracht; de geopolitieke verhoudingen; de desinformatie van Russische zijde.

In Den Haag moet de regering worden getackeld, of op z'n minst in diskrediet gebracht. Wij als CDA zullen bewijzen dat we net zo onvervaard oppositie kunnen voeren als de SP. En Pieter Omtzigt werd het stralende symbool van deze cultuuromslag. En zo kon het prikkelen en aftroeven van de regering de overhand krijgen. Het reëel bestaande leed van de nabestaanden, het grimmige decor van het wereldtoneel? Allemaal tot je dienst, maar nu even met z'n allen tegen de regering.

Er schijnt leedvermaak te zijn bij andere partijen nu Omtzigts positie aan het wankelen is gebracht. Dat lijkt me erg onverstandig, want elk Kamerlid, zeker van de oppositie moet erkennen hoe verleidelijk het pingelgoaltje van Omtzigt is. Partijen als de SP, de PVV en Forum voor Democratie zien er zelfs geen been in akelig dicht tegen de Russen aan te schurken wanneer ze zich kunnen afzetten tegen de regering. Zo tegen Rutte, dat Poetin een overkomelijk bezwaar wordt. De verwarring tussen tegenstrevers en echte vijanden. Het gestrekte been, ook ter lering van de meer prudente leden van de eigen fractie. Profileren wordt dan interessanter dan controleren.

De gehele oppositie, van SP tot PVV, mag zich deze les voor de toekomst aantrekken. En de regering met die minieme meerderheid van één zetel moet begrijpen hoe al haar Kamerleden het dwangbuis aangemeten hebben gekregen van een fractiediscipline, waarbinnen elke zelfstandige beweging zo goed als onmogelijk is.

De val van Omtzigt vertelt het verhaal van een verleiding: iedere parlementariër moet de zittende macht bevragen en wil zichzelf tegelijkertijd een opkontje geven.

Ziedaar de strijd tussen profileringsdrift en landsbelang.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.