Voor koning en premier is vliegramp een lakmoesproef

Analyse Koning en premier

De koning en de premier beleven hun eerste nationale ramp. Beiden oogstten in het begin kritiek. Na gisteren gaat het beter.

Premier Rutte vond het in 2012 maar niets, de afwikkeling van de brand van Chemie-Pack in Dordrecht. Het had geen statuur, hoe zijn minister van Veiligheid en Justitie Ivo Opstelten in een busje kwam aanrijden. Dat moest toch beter kunnen in de toekomst. Als er ergere rampen gebeuren, dan moet het professioneler ogen, zo vertrouwde hij zijn topambtenaren toe.


Die lakmoesproef voor kabinet en koning van een nationale ramp met internationale crisisrisico's voltrekt zich dezer dagen. Voor zowel minister-president Mark Rutte als koning Willem-Alexander geldt dat zij een gebeurtenis van deze impact voor de ogen van een ongeduldige publieke opinie niet eerder aanpakten. Tot hun symboolfunctie hoort ook het bij de hand nemen van de bevolking voor het verwerken van het verdriet. En dat is groot, nadat een raket een vliegtuig neerhaalde, met 298 doden, onder wie 193 Nederlanders, tot gevolg.


Hoe brengen zij het er vanaf?


Sinds maandag komen kabinet en koning meer tegemoet aan het spervuur van vragen dat onder de bevolking leeft. Beiden vervullen hun symboolfunctie voor de natie. Vooral Rutte moest het hoofd bieden aan het escalerende ongenoegen over de traagheid en de prudentie der dingen. Waarom moest het 24 uur duren voor minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans naar Kiev ging? Waarom stuurde Nederland geen speciale eenheden om de rampplek veilig te stellen en lichamen te bergen? Er leek zich na Srebrenica een nieuw trauma aan te dienen.


Was Rutte op vrijdag nog verbijsterd en begaan met de nabestaanden, op zaterdag toonde hij zich op de persconferentie getergd en wanhopig. Dat was niet alleen een signaal naar de Russische president Poetin, ook mocht de Nederlander weten dat voor Rutte de maat vol was. Maar machteloosheid domineerde.


Maandagochtend voltrok zich een wending en vertelde de premier een samenhangend verhaal op een briefing voor de Tweede Kamer. Hij gaf meer inzicht in één van de prangendste dilemma's: die voorzichtige Nederlandse reactie. 'Nooit' mag volgens Rutte 'dat aanwijzen van die schuldigen leiden tot een verminderde kans op het terughalen van lichamen en het doen van onafhankelijk onderzoek.' De Tweede Kamer toonde begrip en stelde onderkoeld vragen aan de premier.


Later die middag was Rutte samen met de koning op de bijeenkomst voor de nabestaanden in Nieuwegein. 'Buitengewoon aangrijpend', noemde hij die. Aan het einde van de middag kreeg koning Willem-Alexander zendtijd om zijn gevoelens te delen. De trein met de stoffelijke overschotten is eindelijk gaan rijden na diplomatiek overleg van Rutte en Timmermans. Vandaag verschijnt in alle Nederlandse kranten een advertentie van het kabinet met de namen van de nabestaanden.


Voor koning Willem-Alexander is het de eerste keer dat hij op een moment van groot verdriet en rouw zijn belangrijkste taak als symbool van nationale eenheid moet vervullen. Ook hier geldt dat er eerst sprake leek van een traag begin. Op vrijdag werd het condoleanceregister getekend en de fotosessie met de kinderen op het strand van Wassenaar geschrapt. De roep om een toespraak van de koning leek niet te worden beantwoord.


Onverwacht gaf Willem-Alexander die televisietoespraak alsnog. Waar koningin Beatrix in 1992 de plaats van de Bijlmerramp bezocht en nabestaanden ontmoette, was zij vooral sprakeloos. Met die traditie brak Beatrix door in 2009 na de aanslag op Koninginnedag een geëmotioneerde verklaring op televisie te geven.


Willem-Alexander trekt die lijn door. In een betrokken toespraak verklaarde hij 'diep geraakt' te zijn door de verhalen van mensen 'wier leven in scherven ligt'. Hij deed een oproep aan iedereen om er te zijn voor de nabestaanden en sprak de hoop uit dat Nederland ook nu beschikt over 'innerlijke kracht, compassie en onderlinge verbondenheid'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.