Voor Hollandsche dames

'Ter voorkoming van verwarring met andere ''Oost-Indische kookboeken'' van den ouderwetschen stempel, die niet volgens mijn methode te werk gaan, doch bestanddeelen en arbeid door elkander haspelen en die bovendien door de opgaven van onbekende oude en inlandsche maten en hoeveelheden een zeer moeilijke lectuur zijn voor Hollandsche dames, heb...

Dit schreef J.M.J. Catenius-van der Meijden in 1915 in de tweede druk van Nieuw volledig Oost-Indisch Kookboek. In het 'voorbericht' van de zestiende druk van Oost-Indisch kookboek, ook uit 1915, maakt de uitgever van dit laatste kookboek, waarvan de eerste druk tientallen jaren eerder verscheen, zich niet druk over de verkoop: 'De oude faam heeft hiertoe zooals van zelf spreek het hare bijgedragen. Dat voortaan beide naast elkaar geraadpleegd mogen worden, is de wensch der utigevers.'

Catenius-van der Meijen zou je een beetje als de 'Indische' Wannée kunnen beschouwen. Ook haar 'Oost-Indisch' kookboek is tot ver in de vorige eeuw keer op keer herdrukt, uiteraard stevig bewerkt. Toch blijven nogal wat recepten eigentijds, zoals Ajam sétan:

'Een kip, 10 lomboks, de pitten er uitgehaald, 3 lepels fijngesneden uien, 4 sioongs bawang-poetih (teentjes knofloop; yg), 1 lepel mosterd, 1 theelepel zout, 1 volle lepel ketjap, 1 à 2 lepels water, 1 kopjes gesmolten boter. De kip wordt met zout ingewreven en geroosterd; de kruiden worden met elkander fijngestampt en met de ketjap, de boter en het water aangelengd. Onder het roosteren wordt de kip met dit papje om-en-om besprenkeld en bruin gebraden. Als men de kip, in plaats van haar heel te laten, aan stukken heeft gesneden, worden deze in het bereide papje gewenteld en dan in boter bruin gebraden.'

Na de Indische kip-recepten volgt een reeks 'Europese' kippen en ander gevogelte. 'Oost-Indisch' moest ook gelezen worden als 'voor Hollandse vrouwen in Indië'. Maar er werden in ieder geval in ruime mate Indische gerechten opgenomen, hetgeen in heel wat 'Indische' kookboeken niet het geval was.

Een mevrouw heeft een kokkie en Catenius-van der Meijden laat zien hoe er over inlands personeel werd gedacht: 'Hoewel de keuken voldoet aan de eischen die de kokki stelt, eenvoudig en met alles tevreden als deze is, zoo is menige Europeesche dame verre van ingenomen met den bouw en de inrichting der keuken, met de kookmaterialen en met nog vele verdere eigenaardigheden, onafscheidelijk van de Indische keuken.'

En even verder: 'Daar de kokkie zich spoedig het gebruik der Europeesche kookgereedschappen eigen maakt, levert de aankoop dezer artikel geen bezwaar. Inlanders zijn zeer practisch en leerzaam, ze zien goed af en bezitten een groote handigheid. Menige kokkie doet een Hollandsche vrouw verbaasd staan over hare vaaredigheid in keukenzaken. Vele moeilijke Europeesche gerecht bereiden zij op een goede en gemakkelijke wijze. Bij twijfel of onkunde late de vrouw des huizes gerust de bereiding van enkele bijzondere spijzen aan kokkie over, natuurlijk aan eene, die meer weet dan een kampongvouw, die men de weidschen naam van kokkie gaf, doch die zelve nog veel moet aanleeren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden