Column

Voor het verhaal van Zomergast Geuze was tijd en geduld nodig

Adriaan Geuze bij Zomergasten. Beeld NCRV

Wat is er toch aan de hand met Zomergasten dit jaar? Het probleem is bepaald niet dat de gasten weinig te vertellen hebben. Het punt is enkel dat ze er lang niet allemaal in slagen woorden te vinden om een aansprekend verhaal te houden en dus de kijker te boeien. Zijn de Zomergasten op (nee, natuurlijk), of moet de eindredactie juist strenger selecteren op de eisen van deze tijd?

Na de onnavolgbare Simone van Saarloos van vorige week volgde zondag landschapsarchitect Adriaan Geuze, een man met een staat van dienst waarop onder meer het Rotterdamse Schouwburgplein en het Centraal Station staat. Hij had een verhaal, maar wie het wilde horen moest zichzelf wel de tijd en het geduld gunnen zich in Geuzes spreektrant te verplaatsen. Op Twitter, de nationale huiskamer, pruttelde het gisteren - net als alle avonden - binnen de eerste minuut al over de wanverhouding tussen gast en presentator.

Dat Geuze op gang moest komen, kun je een onbekend televisiegezicht als hem niet kwalijk nemen. Dat Wilfried de Jong scherper had moeten zijn, berust op een misverstand: Zomergasten is geen interview, het is een dansprogramma. De bedoeling van drie uur Zomergasten is niet de gast tot op het bot te fileren om uiteindelijk het achterste van zijn of haar tong te kunnen zien. De bedoeling is een mooie of meeslepende avond op te bouwen. Het is een dans voor twee, een ballet, in plaats van een verbaal gevecht. Dat gevecht kwam in de eerste helft van de avond neer op enkel aftasten. De enige momenten waarop het aanvankelijk leek te vlammen waren toen Geuze (na een stukje oude flamencodans door Carmen Amaya) een lofzang aanhief op Spanje, waar het volk houdt van kunstenaars, poëzie en het leven, terwijl in Nederland 'het gewone' en de grijze middelmaat lijkt te regeren. Dat leek De Jong, die massa's goede kunstenaars, muzikanten en architecten kende, niet te staven. Raak: Geuze gaf zich meteen gewonnen. 'Het is observatie. Schrijf het maar niet op.'

Het andere moment kwam na een fragment over het instorten van de Twin Towers. De Jong vroeg hoe moeilijk het zou zijn de Nederlandse dijken door te steken. Geuze vond dat geen goed onderwerp om op tv over te spreken. 'Wij leven in een land onder de zeespiegel, als je kennis van zaken hebt, is het makkelijk de boel te saboteren.'

Interessanter dan die twee momenten was de rode lijn in Geuzes verhaal: de relatie tussen kunst, de volksaard en landschapsarchitectuur. 'De traditie van het land maken gaat diep. Het is een daad van cultuur.' Zijn grootvader (opzichter bij dijkwerken) had hem geleerd: 'Een dijk is een karakter waarin God, Bach en de ingenieur samenkomen.' Helaas vroeg De Jong niet door over de schoonheid van een dijk.

Nederlanders, die vreemden die ooit in moerasland gingen wonen en daarna het land herwonnen op de zee, schiepen eerst het land, daarna leerden kunstenaars hen het te begrijpen. 'Het was zo verpletterend mooi dat Rembrandt en Ruysdael dat schilderden.' Flevoland lijkt te zijn ontworpen langs de lijnen van Mondriaan. Dichter H.H. ter Balkt gaf Geuze de taal om landschap te beschrijven. De landschapsarchitect was zelf ook voortdurend op zoek naar de poëzie, van bijvoorbeeld het Rotterdamse Schouwburgplein. Jammer dat hij er zondag zo lang op zoek moest naar woorden.

Die vond hij pas echt halverwege de avond, toen hij op stoom kwam met een tirade tegen de lelijkheid langs snelwegen en de ondemocratische handel en wandel van pensioenfondsen en woningbouworganisaties die ons landschap vervuilen. 'Hornbach, McDonald's en Unilever bombarderen ons met lelijkheid. En wij vinden dat goed.'

Geuze dus niet; het was te wensen dat zijn geestdrift - over kunst, liefde en landschap, en onaangepasten als Hirsi Ali en Johan Cruijff - de kijker eerder had bereikt.

Een stukje uit New Earth van Joris Ivens, over de aanleg van de Afsluitdijk, maakte de dromer in hem los. Hij had 'op een of andere manier het romantische ideaal' dat die traditie van land scheppen weer terugkomt: Nederland verdubbelen, zoals Geuze al plannen had voor nieuwe eilanden ter grootte van Terschelling om de Nederlandse kust te beschermen.

In een BBC-film over dolfijnen die via een ingenieus systeem vissen in hun bek lieten springen, zag Geuze het bewijs 'dat degene die buiten de lijnen denkt, een zeer nuttig groepsdier is'. 'Ik voel mezelf als ingenieur in staat om dit te herkennen.'

Dat zinnetje tekende Geuze, maar ook de avond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.