Voor het kwaad dat is geschied

Gedurende het grootste deel van de twintigse eeuw werd de strafrechtelijke praktijk in Nederland overgelaten aan experts. Van een debat was bovendien amper sprake. Rehabilitatie van de dader diende de hoeksteen van het moderne strafrecht te zijn, zo luidde de consensus. Inmiddels is deze situatie ingrijpend gewijzigd.

Professionals worden gewantrouwd en hun stem gaat verloren in de algemene roep om strengere straffen. De misdaadbestrijding is gepolitiseerd: nu voeren de politici het hoogste woord. Van een debat is opnieuw amper sprake: de consensus van de professionals is vervangen door die van de volksvertegenwoordigers. Over de noodzaak van harde maatregelen, strengere straffen, meer aandacht voor het slachtoffer in plaats van de dader en vergelding in plaats van rehabilitatie lijkt opeens iedereen het eens. Weinig politici durven daar nog tegenin te gaan.
Zo bleek ook op 25 november weer tijdens de behandeling van de begroting van het ministerie van Veiligheid en Justitie in de Tweede Kamer. Het door VVD-Kamerlid Ard van der Steur ingediende voorstel voor afschaffing van de verjaringstermijn voor ernstige gewelds- en zedendelicten kon rekenen op steun van een Kamermeerderheid.
Verjaring is reeds uitgesloten voor genocide, foltering, misdrijven tegen de menselijkheid, terwijl in 1971 ook de verjaring van oorlogsmisdaden werd opgeheven. Daarop werd echter één uitzondering gemaakt. Indertijd besloot de Tweede Kamer dat de afschaffing van de verjaringstermijn niet gold voor de oorlogsmisdrijven van Nederlandse militairen in Indonesië tussen 1945 en 1950. En dus ook niet voor de massamoord in het dorp Rawagede waar Nederlandse militairen op 9 december 1947, volgens Indonesische telling, 431 mannelijke bewoners executeerden.
Nu heeft de enige overlevende de 87-jarige Saih Bin Sakam, samen met acht weduwen in december 2009 een civiel geding tegen de Nederlandse staat aangespannen. Eis: excuses, erkenning en een schadevergoeding. Let wel: geen verzoek om vervolging van de daders, van wie er nog vijf in leven zijn.
In zijn verweer namens de staat stelde de landsadvocaat in mei 2010 dat de executies weliswaar onrechtmatig waren, maar inmiddels verjaard zijn. Dit gelet op die wet waarin dus een uitzondering voor oorlogsmisdrijven van Nederlandse militairen in Indonesië is bedongen.
Inmiddels heeft advocate Liesbeth Zegveld namens de slachtoffers de landsadvocaat van repliek gediend. Het wachten is op het schriftelijke antwoord van de staat, die vermoedelijk weer om uitstel zal vragen.
Ondanks zijn hoge leeftijd bezocht Saih Bin Sakam onlangs Nederland. Aangezien de zaak nog onder de rechter is, wilde noch koningin Beatrix, noch de vaste Kamercommissie van Buitenlandse Zaken hem ontvangen.
Wel kreeg hij de gelegenheid zijn zaak bij vijf Kamerleden te bepleiten. Op uitnodiging van een geschiedenisleraar deed hij bovendien zijn verhaal in de vijfde klas van het Groningse Willem Lodewijk Gymnasum. De leerlingen bleken niet alleen geschokt door de misdaad zelf en de houding van de huidige Nederlandse overheid, maar ook door het feit dat het dorp Rawagede nog steeds niet is hersteld van die decembernacht in 1947. Een spontane inzameling onder leerlingen, ouders en leerkrachten leverde een bedrag op van 530 euro. Waarmee in Rawagede enkele zieken kunnen worden geopereerd en lokale voorzieningen verbeterd. Een indrukwekkend gebaar van leerlingen die volgens de wet nog niet eens volwassen zijn, maar die zich dus wel geroepen voelden om financiële verantwoordelijkheid te dragen terwijl de staat in de praktijk dus elke ver antwoordelijkheid blijft afwijzen.
In dezelfde week dat VVD-woordvoerder Van der Steur zijn voorstel voor de afschaffing van de verjaring van ernstige misdrijven indiende, vroeg de Nederlandse staat de Duitse regering om uitlevering van Klaas-Carel Faber. Deze voormalige NSB'er werd in 1947 ter dood veroordeeld wegens medeplichtigheid aan 22 moorden tijdens de Duitse bezetting. Nadat zijn doodstraf was omgezet in levenslang wist hij na vijf jaar gevangenschap te ontsnappen naar Duitsland, waar hij tot op de dag van vandaag woont.
Er bestaat een goede kans dat de Duitse regering het Nederlandse verzoek zal honoreren. Als geen ander land ter wereld durft Duitsland immers in de spiegel van zijn eigen wandaden te kijken. Daarvan kunnen we in Nederland nog wat leren. De ingezamelde 530 euro zijn overhandigd aan Jeffry Pondaag de voorzitter van de stichting Comité Nederlandse Ereschulden. Deze is inmiddels naar Indonesië vertrokken om op 9 december aanwezig te zijn bij de jaarlijkse herdenking in Rawagede en het bedrag aan het dorpshoofd te overhandigen.
Een meerderheid in de Tweede Kamer wil de verjaring van ernstige gewelds- en zedendelicten opheffen. Bovendien vraagt Nederland nog steeds om uitlevering van oorlogsmisdadigers. Is het dan niet logisch dat ook de verjaring van Nederlandse oorlogsmisdaden in Indonesië wordt opgeheven?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden