Voor het eerst in vier jaar meer zittenblijvers: hoe kan dat?

Het aantal leerlingen dat op de middelbare school blijft zitten of voor het eindexamen zakt, is voor het eerst sinds 2012 gestegen. Dat blijkt uit voorlopige cijfers van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). De stijging geldt voor alle leerjaren en op alle niveaus.

Een leerkracht op het Leidsche Rijn Collega deelt het eindexamen Nederlands uit. Beeld anp

Om hoeveel leerlingen gaat het?

Vorig schooljaar bleven 54.720 middelbare scholieren zitten. Dat is 5,7 procent op een totaal van ruim 960 duizend leerlingen. Ter vergelijking: vorig jaar bleef 5,4 procent van de leerlingen zitten. Daarmee kan nog niet worden gesproken over een trendbreuk, zegt Tea Jonkman van DUO. 'Het kan een eenmalige stijging zijn.'

Hoe wordt de stijging verklaard?

DUO en de VO-raad, de belangenorganisatie voor het voortgezet onderwijs, schrijven de stijging toe aan de steeds hogere ambities van leerlingen. Die zouden bij een dubbeladvies, zoals vmbo-havo, vaker kiezen voor het hoogste niveau. 'Als dit niet lukt, zijn er twee opties: afstromen naar een lager niveau of zittenblijven', zegt Jonkman. 'Veel leerlingen kiezen er dan voor om het nog eens te proberen op het hogere niveau. Afstromen voelt vaak als falen.'

Onderwijsdeskundige Hans Luyten van de Universiteit Twente vindt vooral de stijging van het aantal brugklassers dat doubleert opvallend: het cijfer schommelde afgelopen jaren rondom de 2,3 procent, maar is vorig jaar gestegen naar 3,3 procent. 'Een mogelijke verklaring is de invoering van de verplichte eindtoets in het schooljaar van 2014-2015', zegt hij. 'Deze toets (die het niveau van rekenen en taal voor leerlingen van groep 8 vaststelt) kan ertoe hebben bijgedragen dat meer leerlingen op een te hoog niveau zijn ingeschaald.'

Loek Schueler, voorzitter van CNV Onderwijs, vindt het nog te vroeg om conclusies te trekken uit de eenmalige stijging van het aantal zittenblijvers. 'We zijn een nader onderzoek begonnen om te duiden wat hierachter zit.'

Een eindexamenleerling in Rotterdam. Beeld Anp

Zijn er andere verklaringen denkbaar?

Schueler wijst op de forse druk die sommige ouders op docenten in het basisonderwijs uitoefenen om een zo hoog mogelijk schooladvies voor hun kind af te dwingen. 'Het vmbo en het beroepsonderwijs hebben mede door de negatieve beeldvorming in de media onterecht een slecht imago gekregen', zegt ze. 'Havo en vwo klinken al snel beter dan vmbo.' Het is volgens haar aan de docent om de verwachtingen van ouders bij te stellen, bij voorkeur al ruim voordat het definitieve schooladvies in groep 8 wordt vastgesteld.

Niet alleen brugklassers, maar ook leerlingen in het voorlaatste jaar blijven relatief vaak zitten. In havo 4 deed 13,8 procent, oftewel 9.300 havisten, het vorige schooljaar over, een stijging van 1 procent ten opzichte van het jaar daarvoor. Een verklaring hiervoor kan zijn dat scholen streven naar een zo hoog mogelijk slagingspercentage. 'Scholen hebben liever dat leerlingen nog een jaar overdoen dan dat ze zakken voor het eindexamen', zegt Luyten. Dat laatste komt vooral veel voor op vwo-niveau: 7,5 procent haalt het eindexamen niet.

Is zittenblijven effectief?

Daarover zijn volgens Luyten alle onderwijsdeskundigen het eens: zittenblijven werkt averechts. 'Op de korte termijn zal een leerling beter presteren, maar op de langere termijn zakken leerlingen vaak terug tot onder het gewenste niveau.' Ook staatssecretaris Dekker (Onderwijs) is geen voorstander van doublerende leerlingen. Hij noemde zittenblijven in 2015 'ouderwets en duur'. Een zittenblijver kost namelijk 7.400 euro. Om de kosten in te perken en in een poging het onderwijsniveau op te krikken, riep hij in 2013 zogenaamde lente- en zomerscholen in het leven. Die bieden leerlingen de mogelijkheid om tijdens de mei- en zomervakantie hun kennis voor bepaalde vakken via school bij te spijkeren. Dekker hoopt hiermee het aantal zittenblijvers voor 2020 met 3,8 procent terug te dringen.

Sluiproute naar volgende klas

Twee weken doorbuffelen terwijl je vrienden al vakantie hebben: de zomerschool is in opmars. Ruim 13 duizend middelbare scholieren laten zich bijspijkeren om zittenblijven te voorkomen. Lees hier de reportage die Rik Kuiper hier vorig jaar over schreef.

Werkt het bijscholingsprogramma tot nu toe?

Uit een vorige maand gepubliceerd onderzoek van TIER, een aan de Universiteit Maastricht verbonden onderwijsinstituut, blijkt dat de lente- en zomerscholen een positief effect hebben. Van de 11.527 leerlingen die vorig jaar een programma volgden, is 79,9 procent doorgestroomd naar het volgende jaar. 'De zomer- en lentescholen hebben bewezen effectief te zijn', zegt Schueler van CNV Onderwijs, die samen met de VO-raad het initiatief voor de scholen heeft genomen. 'Als ze er niet waren, dan was het aantal zittenblijvers wellicht nog meer gestegen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden