Voor goede kunstreconstructies is vakkennis noodzakelijk; op tv en in het echt

Wekelijks nemen de cultuurspecialisten van de Volkskrant stelling in de wereld van film, muziek, theater of beeldende kunst. Deze week: Rutger Pontzen.

Het schilderij 'een onbekende man' bleek niet van Frans Hals te zijn, maar een vervalsing. Beeld Sotheby's

Dat is toch nog niet zo makkelijk: een schilderijtje maken. Denk aan het Meisje met de parel van Johannes Vermeer, de juwelier en lenzenslijper onder het 17de-eeuwse schildersgilde. Met regelmaat heb ik de afgelopen weken naar de adembenemende televisieserie van Jasper Krabbé zitten kijken. Of beter, van het A-team van 'teamleider' Krabbé, dat met vakkennis en geduld het ene na het andere meesterwerk uit de Nederlandse kunstgeschiedenis probeerde na te bootsen. Met succes, zoals iedereen kon zien.

Waaronder dus Vermeers meisje met de zwoele oogopslag en het opzichtige treurlipje. En met die parel in het oor, waarvan Krabbé en zijn gabbers de (vermoedelijke) herkomst konden bepalen: het sieraad was geen parel, maar een druppel van glas. Verzilverd glas. Waren we weer een droom armer, maar een mysterie rijker.

Na het Meisje volgde Victory Boogie Woogie (van Mondriaan), een zelfportret (met krullend haar) van Rembrandt, een zelfportret (met vilten hoed) van Van Gogh, een 'kindje, kerkje, beestje' van Karel Appel. En steeds moest team-Krabbé alle zeilen bijzetten om Het geheim van de meester, zoals de zesdelige tv-serie heette, te ontrafelen en te imiteren. Soms tot tranen toe, zoals bij de reconstructie Rembrandts warrige kapsel, toen de kunstschilder onder de vijf leden tellende werkgroep, Charlotte Caspers, in huilen uitbarstte. Soms tot euforie (van timmerman Berd Visscher) als ze de juiste schilderijenlijst ergens in een verwaarloosd depot vonden.

Netto-opbrengst van de tv-reeks: die schilders uit de oude doos bakten er echt wel iets van. Bij Vermeer en Rembrandt wisten we dat wel. Bij Van Gogh en Mondriaan had iedereen wel een vermoeden. Maar bij Karel Appel? Mwah. Die had natuurlijk ook zijn eigen ruiten al ingegooid door ooit te verklaren dat hij wat 'aanrotzooide'.

Niet dus. Ook de met petroleum en pigmenten rondsmijtende kapperszoon had, blijkens de uitzending, een goed gevoel hoe hij de verf op het doek moest spuiten en kwakken, zonder dat het een modderzooi werd. Geweldige tv dus.

Ik moest de afgelopen week steeds aan de serie denken, toen bekend werd dat er een paar vervalsingen op de markt waren gesignaleerd. Een mansportret van Frans Hals en een naakte dame met parelketting van de Duitse fijnmeester Lucas Cranach de Oudere. Toch twee (zeer) uiteenlopende schilders en schilderijen. Waarbij ook nog eens het vermoeden bestaat dat het door één vervalser werd gepenseeld. Een heel goede.

Vroegtijdige conclusies trekken is natuurlijk gevaarlijk, maar tel één bij één op en je krijgt een beeld. Met al die vergaarde kennis over schilderstijlen, het materiaalonderzoek, de reconstructie van de technieken, van Vermeer tot Appel, is het te begrijpen dat er een lucratieve markt voor deze club van Krabbé openligt.

Wat de diepere motieven van het A-team onder leiding van de succesvolle, maar niet door de hele elite gewaardeerde kunstenaar Jasper K. waren? Ik zou het niet weten. Wel snap ik nu beter waarom de opnamen zijn gemaakt in een niet nader te lokaliseren kantoorpand in Amsterdam.

Het is te verwachten dat er nog veel vervalsingen zullen opduiken. Inmiddels zal het kantoorpand al wel ontruimd zijn.

Wekelijks neemt Bor Beekman, Robert van Gijssel, Hein Janssen of Rutger Pontzen stelling in de wereld van film, muziek, theater of beeldende kunst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden