Voor filosoof en zakenman Djindjic is politiek een drug

De golf van politieke protesten in Servië heeft de 44-jarige filosoof Zoran Djindjic naar voren gestuwd als de onbetwiste leider van de oppositie en de belangrijkste rivaal van president Slobodan Milosevic....

AL TWEE weken lang verschijnt hij elke avond op de vensterbank van de vierde verdieping van een flatgebouw in het centrum van Belgrado. En elke avond wordt hij luidkeels toegezongen door de meer dan hondderdduizend demonstranten: 'Zoran, ze kunnen je reet likken'

Al in de jaren zeventig was Zoran Djindjic als student betrokken bij de oppositie tegen Tito. Toen hij probeerde een onafhankelijke studentenorganisatie op te richten, werd hij gearresteerd en moest hij terechtstaan op verdenking van diefstal van Aristoteles' Metaphysica uit een boekhandel. Hij vertrok naar Duitsland, promoveerde bij de filosoof Habermas, ging in zaken en verdiende een kapitaaltje waar hij verder rustig van kon leven.

Toen Servië in 1990 het meerpartijensysteem invoerde, hoorde Djindjic bij de oprichters van de centrum-liberale Democratisch Partij (DS). Hij toonde zich behalve een behendig politicus een goed organisator, in de Balkan een zeldzaam talent. Als enige begreep Dindjic dat de oppositie tot dan toe niet meer was geweest dan 'een Belgradose salon'. Toen hij in 1994 het leiderschap van de DS overnam, breidde hij het aantal afdelingen uit van 84 naar 600. Hij vormde een wijd vertakt, redelijk goed georganiseerd partijapparaat, dat hem in staat stelde campagne te voeren zonder de televisie, die in handen is van president Milosevic.

Met zijn standaard zwarte coltrui, zijn jongensachtige openheid en vlotte manier van spreken verschilt hij hemelsbreed van Milosevic. Toch heeft hun manier van politiek bedrijven verrassend veel overeenkomsten. Beiden dorsten naar macht. 'Politiek is een drug', bekende Djindjic aan een Servisch blad. 'Na een zekere dosis is er geen grens meer, het houdt je voortdurend in een roes.'

En beiden zijn geslepen pragmatici, die hun politiek veranderen als dat hun positie maar verbetert. Zolang Milosevic zich gedroeg als kampioen van Groot-Servië, was Djindjic een pro-westerse liberaal; toen Milosevic zich afwendde van het nationalisme, verweet Djindjic hem verraad aan de Servische zaak. De oppositieleider heeft altijd volgehouden dat politiek bedrijven in Servië onmogelijk is zonder een zekere mate van nationalisme. 'Maar dat staat niet gelijk aan chauvinisme', zegt hij er steevast bij.

Djindjic bezweert dat de oppositie niet van plan is te tornen aan de internationale verplichtingen van Servië, inclusief het Dayton-akkoord . Toch wordt hij door westerse diplomaten met wantrouwen bekeken. De DS onderhield nauwe banden met de Serviërs in Bosnië en sprak nog in juli steun uit voor Karadzic.

Vóór de rest van de oppositie voelde Djindjic aan dat de Serviërs genoeg hadden van de ontberingen die de oorlog, de sancties en het economisch wanbeleid met zich hadden meegebracht. Hij begon te spreken over de wijd verbreide corruptie onder de autoriteiten, de muilkorving van de media en de noodzaak van economische hervormingen, in de hoop de tot armoede vervallen middenklasse in de grote steden aan zijn kant te krijgen.

Dit voorjaar slaagde hij erin de tot dan toe hopeloos verdeelde oppositie aaneen te smeden tot de coalitie Zajedno (Samen). De coalitie leed een zware nederlaag in de verkiezingen voor het federale parlement, maar Djindjic had zijn campagne vooral gericht op de gemeenteraadsverkiezingen en het burgemeesterschap van Belgrado. 'Dat is de opstap naar de macht', zei hij. Net toen zijn strategie vruchten leek af te werpen en Zajedno in dertien van de vijftien grote steden de overwinning claimde, werden de verkiezingen wegens 'onregelmatigheden' ongeldig verklaard.

Djindjic heeft de uitbarsting van volkswoede weten te kanaliseren tot het grootste protest tegen Milosevic sinds diens aantreden als president van Servië. Met de twee andere leiders van Zajedno, de charismatische maar grillige Vuk Draskovic en de pro-westerse Vesna Pesic, voert hij de vijftig- tot honderdvijftigduizend Serviërs aan die dagelijks in optocht door het centrum van Belgrado trekken. Zo zette Djindjic de Servische president te kijk als een dictator en lokte hij protesten uit van de EU en de VS.

Djindjic probeert Milosevic onder druk te houden door de protesten uit te breiden naar de provinciesteden. Maar Milosevic geeft geen krimp en heeft Djindjic voor een dilemma geplaatst. Zet hij de protesten voort, dan wordt de kans op een gewelddadige confrontatie steeds groter. Blaast hij de protesten af, dan bestaat de kans dat Zajedno scheurt en lijdt hij een nederlaag waarvan hij alleen met moeite zal kunnen herstellen.

Hij lijkt te hopen dat het Westen het niet zo ver zal laten komen. 'De internationale gemeenschap, met name de regeringen van Engeland, Frankrijk en de VS, moeten Milosevic dwingen de vervalsing van de verkiezingen ongedaan te maken', zei Djindjic zaterdag nadat hij de massa demonstranten had aangespoord niet op te geven. 'Anders ligt de weg open naar radicalisering en geweld.'

Bart Rijs

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden