Column

Voor elke duizend vluchtelingen lijkt PVV er een zetel bij te krijgen

Waarom bestaat juist in Nederland zo'n weerzin tegen vluchtelingen? Geen welkomstcultuur, maar een 'rot op-cultuur'.

PVV-leider Geert Wilders voerde zaterdag in het centrum van Almere actie tegen de uitbreiding van het asielzoekerscentrum. Samen met andere Kamerleden uit zijn fractie en gemeenteraadsleden van zijn partij deelde hij onder meer flyers uit. Beeld anp
PVV-leider Geert Wilders voerde zaterdag in het centrum van Almere actie tegen de uitbreiding van het asielzoekerscentrum. Samen met andere Kamerleden uit zijn fractie en gemeenteraadsleden van zijn partij deelde hij onder meer flyers uit.Beeld anp

Er zijn weinig landen in Europa waar politiek zo heftig op de vluchtelingencrisis wordt gereageerd als in Nederland. Bij ons verscheen de peiling 'die je wist dat zou komen': Geert Wilders' PVV heeft met straatlengtes afstand genomen van de andere politieke partijen. 33 virtuele zetels bij Maurice de Hond. 34 zetels bij EenVandaag. Net zoveel als VVD en PvdA samen, mind you! Het lijkt erop alsof de PVV er een zetel bijkrijgt voor elke duizend vluchtelingen die Nederland weet binnen te komen. Hoe logisch is dat eigenlijk?

In andere landen zie je dit niet op dezelfde manier. Ik had laatst de twijfelachtige eer om aan Europese collega's te moeten uitleggen waarom Nederlanders massaal Wilders omhelzen. Waarom zijn jullie zo haatdragend tegen buitenlanders? Ga er maar aan staan. Het voelde ook nogal eenzaam.

Immers: in geen enkel ander land is een partij die openlijk oproept tot (democratisch) verzet tegen asielzoekerscentra zo reusachtig in de peilingen.

In Zweden zie je wel iets van een reactie. Daar zijn de radicaal-populistische 'Zweden-Democraten' fors omhoog geschoten in de peilingen. In een enkele peiling waren ze zelfs even de grootste. Inmiddels niet meer. Nu is Zweden wel het land met naar hoofd van de bevolking het hoogste aantal opgevangen vluchtelingen. En voor vluchtelingen is Zweden nog altijd een warm bad. Grote delen van de bevolking zien migratie als een welkome verrijking.

In Duitsland zie je inmiddels een forse omslag in het opinieklimaat - van bejubelend verwelkomen naar bezorgde opvang. Politiek gezien is er minder turbulentie zichtbaar. 'Moeder Teresa' Angela Merkel daalt wat in haar persoonlijke populariteit. Er komen weer iets meer mensen naar de Pegida-demonstratie in Dresden, maar een partij als de Alternative für Deutschland profiteert vrijwel niet van de vluchtelingencrisis. Alarmerender is wat zich ondergronds in Duitsland afspeelt: er gaat bijna geen dag voorbij of neonazi's vallen asielzoekerscentra aan.

In Oostenrijk behaalde de rechts-populistische FPÖ een klinkend resultaat bij regionale verkiezingen. Tegelijkertijd was er afgelopen zaterdagavond de enorme manifestatie #VoicesForRefugees met 150.000 mensen op de Heldenplatz in Wenen.

In de meeste landen zien we dus een gemengd beeld van royale verwelkoming van vluchtelingen, naast agressieve afwijzing van vluchtelingen. In Nederland bestaat er voor mijn gevoel een iets ander mengsel. Er is sprake van een tamelijk lauwe, timide en wantrouwige welkomstcultuur. Hebben wij al 150.000 mensen op de Dam zien demonstreren voor vluchtelingen? Daarnaast is er een pragmatische beleidsmachinerie aan het werk - van COA, VNG, tentenbouwers en lokale bestuurders. En er is dus die massale volksopstand gaande in de peilingen. Volgens Maurice de Hond heeft de PVV momenteel zelfs een potentieel tot wel 45 zetels.

Wat gaat er hier mis? Waarom bestaat juist in Nederland zo'n weerzin tegen vluchtelingen? Geen welkomstcultuur, maar een 'rot op-cultuur'. Waarom uit Nederland zich zoveel islamkritischer, islamofober zo men wil, dan elders? En is hier sprake van een prerevolutionaire situatie of zal het allemaal zo'n vaart niet lopen?

Het zou kunnen dat wij die, internationaal uitzonderlijke, opmars van de PVV juist te danken hebben aan onze lauwe, wantrouwige welkomstcultuur. Wildersfobie creëert zo Wilderssteun. Er ontbreekt politiek leiderschap in Nederland waar het gaat om de vluchtelingencrisis. De gevestigde politici durven nauwelijks de stem van royale verwelkoming van (echte) vluchtelingen te vertolken, waardoor de bevolking ietwat verweesd achterblijft. Alle elementaire vragen worden niet gesteld, laat staan beantwoord.

Wie zijn die vluchtelingen precies? Hoe lang blijven ze? Wie sturen we op welke wijze weer terug? Hoe gaan we de anderen integreren? Hoeveel komen er nog bij? Is er een limiet aan ons absorptievermogen? En hoe sluiten we dan de grenzen tegen nieuwe toestroom? En wat doen we met criminelen en terroristen?

Politiek Den Haag doet alsof het totaal is overvallen door de vluchtelingenexodus. Als een natuurramp. Politieke leiders ontbreekt het aan tekst. Waar blijft het kabinet, waar blijft Mark Rutte, met een groot mobiliserend appèl op de samenleving?

Veel burgers reageren op dit gebrek aan duiding, aan toekomstzekerheid en aan leiderschap met het aanvinken van de PVV. Wilders heeft het monopolie verworven op bezorgdheid over de vluchtelingenstroom. Daarmee dreigen zijn onverzoenlijke standpunten de toon te zetten. Dat is slecht voor het imago van Nederland in Europa.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden