commentaarCarlijne Vos

Voor effectieve terreurbestrijding is begrip nodig van de lokale dynamiek

Somali men and a policeman carry a government soldier wounded during an attack on the U.N. compound in Mogadishu, Somalia Wednesday, June 19, 2013. Al-Qaida-linked militants detonated multiple bomb blasts and engaged in ongoing battles with security forces in an attempt to breach the main U.N. compound in Mogadishu, officials said Wednesday. (AP Photo/Farah Abdi Warsameh) Beeld AP
Somali men and a policeman carry a government soldier wounded during an attack on the U.N. compound in Mogadishu, Somalia Wednesday, June 19, 2013. Al-Qaida-linked militants detonated multiple bomb blasts and engaged in ongoing battles with security forces in an attempt to breach the main U.N. compound in Mogadishu, officials said Wednesday. (AP Photo/Farah Abdi Warsameh)Beeld AP

Na de dood van het laatste Al Qaida-kopstuk dat verantwoordelijk was voor 9/11, is het tijd om de mondiale ‘war on terror’ aan te passen aan een nieuwe realiteit.

Carlijne Vos

De Verenigde Staten hebben vorig weekend de al twintig jaar durende ‘war on terror’ een laatste slinger gegeven met de moord op Al Qaida-leider Ayman al-Zawahiri in de Afghaanse hoofdstad Kabul. Hiermee is de vergelding voor de terreuraanslag op het World Trade Center in New York op 11 september 2001 volbracht, nadat tien jaar eerder al de hoofdverantwoordelijke Osama bin Laden was uitgeschakeld, en kan de mondiale terreurbestrijding een nieuwe fase ingaan.

Met de gerichte drone-aanslag op het huis in Kabul waar Al-Zawahiri zich bevond, hebben de Amerikanen laten zien dat zij met inlichtingen en geavanceerde militaire wapens ook terreur-kopstukken kunnen uitschakelen zonder fysiek aanwezig te zijn in een land. Voor de Amerikaanse president Joe Biden is dit een enorme opsteker na alle kritiek over de chaotische terugtrekking van de Amerikaanse troepen uit Afghanistan, deze maand precies een jaar geleden.

De eendimensionale ‘war on terror’, die 21 jaar geleden na 9/11 werd ingezet door toenmalig president George W. Bush, heeft meer kwaad dan goed gedaan. De invasies in Afghanistan en Irak hebben tot honderdduizenden burgerdoden geleid en de ‘haat’ tegen het Westen onder nieuwe generaties moslims aangewakkerd, waar terreurgroepen wereldwijd garen bij spinnen. Irak is na de terugtrekking van de westerse troepen als een failed state aan zijn lot overgelaten, Afghanistan is met de Taliban aan de macht na twintig jaar weer terug bij af.

Inmiddels wordt islamitische terreur niet meer verspreid vanuit een centraal hoofdkwartier in de afgelegen bergen van Afghanistan, Pakistan of Soedan, maar zijn Al Qaida en IS verworden tot lokale franchise-ondernemingen. Onder het mom van de jihad worden jongeren zonder perspectief op de arbeidsmarkt en met onvrede over hun eigen overheid gerekruteerd om met terreur chaos te zaaien en zo vooral lokale politieke of economische belangen na te jagen of te verdedigen.

De lokale context waarin een Al Qaida-strijder opereert in Mali, Somalië, Afghanistan of de Filipijnen is compleet verschillend. Terrorisme is bovendien in toenemende mate verweven geraakt met georganiseerde misdaad; om het smokkelen van migranten of goud door de Sahel veilig te stellen, en de opiumproductie in Afghanistan of de drugsaanvoer in de havens van Mozambique of Ivoorkust. Slachtoffers van terreur zijn nu vooral burgers ter plaatse die hun leefomgeving ontwricht en de rechtsorde ondermijnd zien worden.

Die nieuwe realiteit vraagt om een andere benadering van mondiale terreurbestrijding. Islamitische terreur komt niet langer alleen van radicale salafisten, maar wordt ook aangejaagd door lokale politici, criminelen of (mijn-) bedrijven. Vooral in de Sahel is de islamitische terreur, die de regio in slechts enkele jaren tijd onveilig heeft gemaakt, nauw verweven met de strijd om grondstoffen, zoals goud en uranium, en de controle over smokkelroutes en andere illegale activiteiten. Daarnaast worden oude vetes tussen etnische groepen over de toegang tot vruchtbare grond uitgespeeld door terreurgroepen. Zo rekruteren ze strijders om de regio verder te destabiliseren.

Voor effectieve terreurbestrijding is begrip nodig van die lokale dynamiek en moet getracht worden om de oorzaken van radicalisering weg te nemen. Daarnaast blijft het verzamelen en delen van inlichtingen cruciaal om de terreurketens te doorgronden en te kunnen vernietigen. Met alleen een heksenjacht op radicale moslimextremisten wordt het doel gemist.

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden