Voor eeuwig verdwijnen de bossen

Waar zwoele coniferen geurden, staan nu kale boomstompjes. Griekenland worstelt met de erfenis van de bosbranden.

‘Kijk, hier hebben we een nieuw bos geplant.’ Dimitris Stergiou, burgemeester van het door bosbranden geteisterde Penteli, vlak boven Athene, is met zijn Harley Davidson naar een heuveltop gereden en wijst trots om zich heen. ‘Liefst 200 duizend bomen, allemaal met de hand geplant.’

Maar er is alleen een leeg landschap te zien. Zwartgeblakerde takken steken uit boven onbeduidend kruipgewas. Waar is dat bos, waarover hij zo trots praat?

‘Kijk dan, hier’, wijst Stergiou (60) naar zijn voeten. Daar prijkt een felgroen plantje, dat bijna tot aan zijn knieën komt. Plots wordt het plaatje duidelijk: het kruipgewas, ogenschijnlijk niet meer dan gras en onkruid, bestaat eigenlijk uit duizenden piepjonge dennenboompjes. Het bijna onzichtbare, maar niet te stoppen begin van een nieuw bos.

De bomen zijn geplant na de bosbranden van 2007, die grote schade aanrichtten in de Peloponnesos en in Attica, de regio rond Athene. Met miljoenen euro’s aan donaties en 30 duizend vrijwilligers is de helft van het verbrande gebied rond Penteli herbebost. De rest van het gebied zou dit najaar worden aangepakt.

Maar daar kwam deze zomer iets tussen: een nieuwe bosbrand in Attica legde in augustus 25 duizend hectare in de as. Opnieuw werd Penteli getroffen, dit keer aan de andere kant.

De bergen ten oosten en noorden van Penteli zijn nu niet meer bedekt met zwoel geurende coniferen, maar met kale, zwarte boomstompjes. Tot aan de horizon is het landschap zwart. Alleen de huizen, waarop de brandweer zich concentreerde, zijn ternauwernood gespaard gebleven.

Stergiou – een atypische burgemeester, in jeans en trainingsvest en onafscheidelijk van zijn rode Harley Davidson – is al begonnen met de organisatie van nieuwe geldinzamelingen en boomplantacties. Maar dit keer ziet hij het somber in. ‘Het verbrande gebied in Penteli is veel groter dan in 2007’, zegt hij. ‘Dit wordt een immens groot en duur werk. Het gaat decennia duren.’

Na een bosbrand moet er immers veel, héél veel gebeuren om de terugkeer van het bos mogelijk te maken.

Waar volwassen dennenbomen stonden, kan een bos dankzij de zaden in de dennenappels zelf herstellen. Maar dan moeten op alle hellingen wel boomstammen worden gekapt en horizontaal worden neergelegd, zodat de regen de vruchtbare grond en zaden niet wegspoelt.

In gebieden met jonge dennenbomen, gegroeid na recente branden, moeten alle bomen met de hand worden herplant. Daarna moeten ze nog vijf jaar lang extra water krijgen.

Bovendien moet het hele gebied, tot de bomen groot genoeg zijn, extra worden beschermd. Schapen en geiten moeten worden geweerd. Jagen moet worden verboden. En illegale bebouwing of landbouw moet onmogelijk worden gemaakt.

Nu al vinden in het verbrande gebied veel inspanningen plaats. Veel hellingen zijn rijkelijk voorzien van horizontale boomstammen, de Griekse regering laat volop boompjes kweken en boswachters houden het gebied in de gaten.

Maar het verleden leert dat een groot deel van het verbrande bos nooit meer zal terugkomen. Het Wereld Natuur Fonds (WWF) in Athene heeft satellietfoto’s van 1987 en 2007 vergeleken. Blijkt dat in Attica in twintig jaar bijna 20 duizend hectare dennenbos is verdwenen. Ongeveer 10 duizend hectare bos-, struik- en grasland is bouwgrond geworden.

Ook nu vreest het WWF dat veel bos voor eeuwig zal verdwijnen. In meer dan eenderde van het verbrande gebied stonden jonge bomen, die met de hand moeten worden herplant. ‘Lang niet alles zal herbebost worden’, zegt Kimon Pantelides (28), WWF-medewerker en vrijwilliger bij de brandweer. ‘Het gebied is eenvoudigweg te groot om met de hand te herbebossen, er is geen beginnen aan.’

Bovendien zijn er veel te weinig boswachters om illegale bebouwing of landbouwactiviteiten in het verbrande gebied te voorkomen. De boswachters worden wel steeds vaker getipt door bezorgde burgers, maar dan nog is het moeilijk voor een rechtbank te bewijzen dat een bouwwerk illegaal is. Griekenland heeft – als enige EU-land – geen boskaarten en ontbeert een fatsoenlijk kadaster.

In Penteli, een van de rijkste gemeentes van Griekenland, maakt het bos een goede kans, denkt Pantelides. Maar niet in de afgelegen, minder zichtbare gebieden en de armere landbouwdorpen.

Neem Stamata, een dorp zo’n 15 kilometer ten noorden van Penteli, met in het centrum chique villa’s, maar aan de rand vooral verarmde hoeves en weekendhuisjes. ‘In Stamata is er ieder jaar brand, en ieder jaar zie ik daarna gebouwen en olijfbomen opduiken die er daarvoor niet stonden’, zegt Pantelides, wiens brandweerteam hier elke zomer moet blussen.

Hij rijdt naar de rand van het dorp, waar de hoeves en akkers aan verbrand bosgebied grenzen. ‘Als de bomen naast je akker verbrand zijn, wie zegt dan dat je je akker niet een paar meter mag uitbreiden?’, wijst hij. ‘Wie houd je dan tegen als je het hek om je huis een paar meter verschuift?’

‘Is dat illegaal of legaal? Niemand weet het. Het onderscheid is hier niet erg groot’, zegt Pantelides. ‘Een huis kan illegaal gebouwd zijn maar kan, dankzij wat geld onder tafel bij het kadaster, toch legaal worden. Bewijs maar eens – zonder boskaarten – dat het er voor de brand niet stond.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden