nieuws

Voor een deel van de patiënten is het code donkergrijs: ‘We kiezen elke dag wie er wel of niet een bed krijgt’

De aanhoudende stroom van coronapatiënten leidt bij andere type patiënten tot gevaarlijk uitstel van operaties en andere zorg. ‘Ook dat zou je code zwart kunnen noemen’.

Jerry Braun, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Thoraxchirurgie en hart- en longchirurg in het LUMC: ‘Het zijn rare gesprekken die je nu voert’. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Jerry Braun, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Thoraxchirurgie en hart- en longchirurg in het LUMC: ‘Het zijn rare gesprekken die je nu voert’.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Het gebeurt hart- en longchirurg Jerry Braun deze weken regelmatig dat hij met de staart tussen de benen een patiëntenkamer oploopt. Dan moet hij een patiënt voor de vijfde dag op rij vertellen dat de geplande en gehoopte bypass-operatie wéér niet doorgaat. Geen plek op de ic, covid heeft de bedden opgeslokt.

‘Mensen hebben er nog begrip voor ook’, zegt Braun, werkzaam in het Leids Universitair Medisch Centrum en voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Thoraxchirurgie. ‘Zelfs op zo’n moment bezitten ze nog genoeg altruïsme om te bedenken dat iemand anders het bed harder nodig heeft dan zijzelf. Maar het zijn rare gesprekken die je nu voert.’

Sinds het begin van de covidcrisis hebben de thoraxchirurgen in Nederland, verdeeld over vijftien gespecialiseerde centra, 2.800 patiënten minder geopereerd dan wat verwacht zou mogen worden. Sinds enkele weken moeten de chirurgen zo’n honderd operaties per week uitstellen.

Het gaat daarbij om operaties waarbij na afloop altijd een ic-bed nodig is: bypasses dus, maar ook aortaklep-vervangingen. De urgentie van zo’n operatie verschilt per patiënt, maar altijd geldt, zegt Braun: ‘Hoe later je zo’n operatie uitvoert, hoe groter de kans op een minder gunstig effect. Een deel van de patiënten zal door het uitstel overlijden.’

Op de top

De ziekenhuisbezetting in Nederland moet volgens het RIVM nu zo’n beetje op de top zijn. Alle modellen laten zien: het duurt niet lang meer voordat de vaccinaties (nu zo’n 5,6 miljoen gezette prikken) hun verlichtende effect laten zien. Dat is hard nodig, want ook maandag nam de bezetting weer toe. 21 coronapatiënten erbij op de intensive care (nu 825), evenzoveel op de verpleegafdelingen (nu 1.817).

Afgelopen weekend, vertelt Peter van de Voort, ic-arts in het UMCG in Groningen en coördinator van de ic-bedden in Noord-Nederland, ‘hadden we in het noorden heel zware dagen. Bijna alle bedden waren bezet.’ Nu is daar de situatie weer iets verlicht, en liggen de ziekenhuizen in andere regio’s weer vol. Door patiënten te verplaatsen is er nog altijd plek voor alle acute patiënten. Maar, zegt Van der Voort, ‘het aantal ic-opnames piekt soms naar 60 tot 70 per dag. Als we dat twee dagen op rij zouden krijgen, komen we in een heel lastige situatie terecht. Zo dicht bij de grens zitten we.’

Die grens is Code Zwart: het moment dat alle ic-bedden vol liggen en artsen een keuze moeten maken welke patiënten wel en welke niet opgenomen kunnen worden. Ook voor patiënten die onmiddellijk die ic op moeten, is dan geen plek meer.

De vraag is: nu er zoveel operaties moeten worden uitgesteld (de Nederlandse Zorgautoriteit berekende vorige week dat ruim de helft van de ziekenhuizen ook de zorg die binnen zes weken moet plaatsvinden noodgedwongen afblaast), is dat dan ook niet een vorm van code zwart te noemen?

Armand Girbes, hoofd van de ic-afdeling in het Amsterdam UMC, roept het naar eigen zeggen ‘al maanden’. ‘We discrimineren non-covidpatiënten ten opzichte van covidpatiënten.’ Waar bij een code zwart artsen actief een keuze moeten maken tussen patiënten, gebeurt dat nu al lang passief. Daarbij krijgt de covidpatiënt eigenlijk altijd voorrang.’

‘De problemen van een covidpatiënt dienen zich heel pregnant aan, die moet meteen worden geholpen. De non-covidpatiënten staan wat verder van ons af, veelal buiten beeld ontwikkelt hun ziekte zich bij hen in een minder rap tempo. Maar ik twijfel niet dat wat nu allemaal gebeurt ten koste gaat van die patiënten. Voor hen is het code donkergrijs.’

Schipperen met normen

In feite, zegt ook thoraxchirurg Braun, ‘kiezen wij nu al elke dag voor wie er wel een bed beschikbaar is en voor wie niet. Operaties die binnen zes weken moeten gebeuren, gaan richting zeven à acht weken. Zo schipperen we constant met de normen die we hebben opgesteld.’

En dat zijn nog de mensen die al in het ziekenhuis liggen, zegt Braun. Er zit ook nog een groep patiënten thuis te wachten die binnen drie maanden aan de beurt zou moeten zijn. ‘Die komen straks echt in een slechtere conditie op de operatietafel. Hun operaties zullen veel minder resultaat hebben dan beoogd. Deze situatie leidt tot een enorme gezondheidsschade die pas over jaren duidelijk zal zijn.’

Uit cijfers uit de Verenigde Staten blijkt dat het aantal mensen dat overlijdt rondom een bypass-operatie stevig is toegenomen, omdat uitstel noodzakelijk was. Deze maand moeten hier Nederlandse cijfers over komen, ‘maar het zou me niet verbazen als we hier hetzelfde zien’, zegt Braun.

Langetermijneffecten

Het probleem met de code-zwartdiscussie, vindt Peter Langenbach, bestuursvoorzitter van het Maasstad Ziekenhuis in Rotterdam, is de focus op de ic-capaciteit. Terwijl elders in de ziekenhuiszorg de majeure problemen zich ook aan het opstapelen zijn. Hij noemt de tientallen patiënten die het ziekenhuis op afstand behandelt, maar niet meetellen in de dagelijkse cijfers. Of de mensen die überhaupt niet naar huisarts of ziekenhuis komen, en die nu rondlopen met niet-gediagnosticeerde aandoeningen.

En daar bovenop: ‘Als we op deze schaal operaties blijven uitstellen, tientallen operaties per ziekenhuis per week, dan ga je op een gegeven moment door een grens. Dan stel je zorg uit die niet meer uit te stellen valt zonder langetermijneffecten. Ook dat zou je code zwart kunnen noemen.’

Al dat uitstel zullen de ziekenhuizen ook nog moeten inhalen, liefst zo snel mogelijk. ‘De vraag is’, zegt Langenbach’, ‘of artsen en verpleegkundigen daar dan al toe in staat zijn.’

Toch is de situatie in zijn ogen nu minder zorgelijk dan een jaar geleden. ‘We weten meer van het virus, veel meer van de behandeling, de logistiek is goed ingericht, en er zijn 5,5 miljoen vaccinaties gegeven. Er gaat echt een moment komen dat de curve afbuigt. Vorig jaar reden we in een tunnel zonder licht, nu in een tunnel met licht.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden