Voor een beter Nederland

Als Roland Duong een idee heeft voor een programma, neemt hij als 'allochtoon' (Chinese vader) een Nederlander mee. 'Zo erg is het.' Vanaf maandag is hij te zien in een nieuw seizoen van De Slag om Nederland.

Roland Duong (43) is een avondmens. Zo komt het dat hij nu, om elf uur 's ochtends, nog niet heeft ontbeten. In Studio K, het café in Amsterdam-Oost waarboven Duong en zijn vaste televisiepartner Teun van de Keuken hun werkruimte hebben, bestelt hij een spiegelei met kaas en tomaat.


Eet je eigenlijk vlees?

'Ja, maar ik zou wel graag vegetariër willen zijn. Het is een gebrek aan doorzettingsvermogen. Ik kan echt naar vlees verlangen.'


Waar verlang je dan naar?

'Nou, heb je even? Een kip die goed klaargemaakt is. Of een steak.'


Maar je voelt je wel schuldig daarna.

'Ja, maar schuldgevoel is goed. Iedereen die een gebrek aan gewetensnood heeft, wantrouw ik. Bij De Slag om Nederland maak ik veel bestuurders mee met de houding: als je in de Formule 1 rijdt, hoor je een keer uit de bocht te vliegen. Terwijl ik denk: je moet op eieren lopen in het leven, dan weet je zeker dat je je best hebt gedaan de juiste beslissingen te nemen.'


Maandagavond begint bij de VPRO een nieuw seizoen De Slag om Nederland. In het programma onderzoeken Duong, Van de Keuken en Andrea van Pol of de Nederlandse burger nog iets te zeggen heeft over zijn land. In de eerste seizoenen ging het vooral over ruimtelijke ordening: waarom worden er zo veel nieuwe lelijke kantoorgebouwen gebouwd terwijl er honderden leeg staan, en waarom bouwt een kleine gemeente een hippisch centrum terwijl er niemand op zit te wachten? Nu trekken ze het breder: beheren onze bestuurders de (semi-)publieke voorzieningen wel goed?


Eerder werkten Duong en Van de Keuken al samen bij De Keuringsdienst van Waarde, het consumentenprogramma dat nagaat wat er waar is van de grote beloftes op etiketten van voedingsmiddelen. De gemene deler in het werk van Duong: klopt het wel, wat die grote machten - of het nu bestuurders of levensmiddelenfabrikanten zijn - ons willen doen geloven?


Het is, zegt hij, opiniërende journalistiek: 'We zoeken alles goed uit, maar schromen niet om een duidelijk beeld neer te zetten.' Daarom zagen we de afgelopen jaren al veel duikende en angstige woordvoerders, wethouders en directeuren voor de camera voorbijtrekken.


Het minste medelijden had Duong met de mensen van KPMG. Het accountantskantoor plaatste luttele meters van het oude gebouw een nieuw kantoor - volgens De Slag om Nederland om er zelf rijker van te worden. Duong: 'Die mensen hebben de mond vol van maatschappelijk verantwoord ondernemen; als je met ze aan de bar zou hangen, zou blijken dat je dezelfde idealen hebt. En dan zadelen ze Amstelveen op met zo'n puist in het landschap om er zelf beter van te worden. Ik vind dat wij ze ermee moeten confronteren.'


Ik las dat je pas laat geëngageerd raakte.

'Pas rond mijn 25ste, toen ik op de kunstacademie zat. Ik begon de krant te lezen en knipte artikelen uit met onderwerpen waarover we nu televisie maken: economie, hulpverlening, zorg. Ik bewaarde ze in een grote, grijze archiefkast met de gedachte: daar ga ik ooit nog wat mee doen.'


Thuis werd niet veel over politiek gepraat?

'Nauwelijks. Mijn moeder had niets met politiek. Mijn vader was tandarts, een enorme VVD'er. Hij had een hekel aan Den Uyl. Als die op televisie was, begon mijn vader te vloeken. Dat was mijn politieke opvoeding.'


Je vader kwam uit China, toch?

'Hij ontmoette mijn moeder in Parijs, waar hij studeerde en zij au pair was. Mijn moeder is een stugge Friezin. Ik ben dus half allochtoon.'


Voel je je allochtoon?

'Lange tijd niet, gek genoeg. Naarmate ik ouder werd, merkte ik toch dat ik voor Nederlanders altijd een allochtoon zou blijven. Dat klinkt gevoelig, maar kijk naar Hilversum: een compleet wit bolwerk. Ik kan daar alleen opereren omdat ik een Friese moeder heb en naar een goede middelbare school ben geweest. Als je 'te allochtoon' bent, kun je daar niet eens werken.'


Waaraan merk je dat je niet als Nederlander wordt gezien?

'Als mensen mij niet goed kennen, duurt het even voordat ze me serieus nemen. Na het uitkomen van mijn boek (Het Supermarktparadijs, red.) zei een cameraman tegen me: 'Ik wist helemaal niet dat jij zo slim was.' Het was een grap, maar ook weer niet. Ik voelde precies wat hij bedoelde. Een autochtoon met dezelfde praatjes wordt eerder voor vol aangezien.


'Als ik een idee voor een serie heb, neem ik daarom een Nederlander mee naar zakelijke besprekingen - zo erg is het. Vaak is dat Teun, maar als hij niet kan een andere Hollandse jongen. Het gaat om het moment dat mensen je scannen. Als je dan samen bent, denken ze al snel: dat is een betrouwbare combi. Ik lijk misschien volslagen paranoïde, maar ik denk dat allochtonen dit meteen zullen herkennen.'


Kon je vader aarden in Nederland?

'Hij had geen vrienden. Ja, een vriend met een Chinees restaurant. Hij stond wel op goede voet met Nederlanders, maar vrienden: nee. Mijn vader was een Chinees van de oude stempel. Hij groeide op in een patriarchale omgeving en werd op zijn twaalfde naar een internaat gestuurd. Dan leer je ook niet hoe je vaderliefde moet geven. Dat je kunt communiceren met je kinderen was mijn vader totaal onbekend.'


En je moeder?

'Dat is een taaie, ook geen empathisch type. Ik merkte al op jonge leeftijd dat ik op dat vlak niet veel van mijn ouders moest verwachten. Vervelend, vooral als ze gaan scheiden en ook daar niet over willen praten. Het voordeel is wel dat ik redelijk onverstoorbaar ben over het leven; ik verwacht er weinig van. Teleurstelling komt vaak voort uit verkeerde verwachtingen. Dat is menselijk, maar je maakt ze zelf. Ik neem het leven zoals het komt, dat heeft met die jeugd te maken.'


Tegelijkertijd ben je idealistisch en wil je met je programma's Nederland beter maken.

'Dat is de paradox. Het is de gecontroleerde dwaasheid uit De lessen van Don Juan van Carlos Castaneda - een hippieboek, maar het heeft me wel geïnspireerd. Je weet dat je weinig controle hebt over het leven, maar je moet geloven dat je dingen kunt veranderen. Vechten voor je dromen, zonder cynisch te worden. Het is dwaasheid, maar zonder idealen slaat het leven dood. Dat is het koorddansen van het bestaan.'


De Slag om Nederland, maandag 20.25 uur, Nederland 3.


BESTE BESTUURDER

De Slag om Nederland is dit seizoen op zoek naar de beste bestuurder van Nederland. 'We zijn terecht kritisch op bestuurders, maar willen niet alleen schoppen', zegt Duong. 'Dit is een tijdperk waarin het wantrouwen ten aanzien van de politiek bijna doorschiet. Dat willen we corrigeren door te laten zien dat er ook goede bestuurders zijn.'

Meer over