Voor een appel en een ei reisleider worden

De belangenvereniging voor reisleiders heeft een nieuwe naam: Harmattan. Maar de arbeidsvoorwaarden zijn nog onveranderd slecht. In de nieuwe CAO voor de reisbranche worden de reisleiders niet eens meer genoemd....

Odysseus zwerft nog steeds, maar heet tegenwoordig Harmattan. Een nieuwe naam. Een concreter wapenfeit kan de belangenvereniging voor reisleiders twee jaar na de start niet melden. De arbeidsvoorwaarden voor de man of vrouw die avontuurlijke reizen leidt, blijven hardnekkig slecht. Het bestuur doet zijn best, daar ligt het niet aan, maar de inspanningen zijn tot dusver tevergeefs.

Voorzitter Anuschka Ilsink: 'Harmattan is de hete woestijnwind die in West-Afrika waait. We willen stof doen opwaaien.' Harmattan heeft tweehonderd betalende leden, voor wie het moeilijk is mee te werken aan de belangenbehartiging, omdat ze vaak het land uit zijn.

Toen de oprichting van Odysseus in Traject werd beschreven, kreeg de organisatie een brief van een gepensioneerde reisleider. In de jaren zeventig was hij bestuurslid geweest van een voorloper van Odysseus.

De bond ging ter ziele omdat de bestuursleden aftraden en anderen zich niet beschikbaar stelden, alles in verband met de angst voor ontslag. Uiteraard is dat heel frustrerend. Na twintig jaar is er nog weinig veranderd.'

Die angst bestaat inderdaad nog steeds. De Odysseus-oprichters wilden zelfs bij de FNV anoniem vergaderen. De meeste reisleiders op verre, avontuurlijke reizen worden ad hoc ingeschakeld, werken op tijdelijke contracten of hebben alleen een mondelinge arbeidsovereenkomst. Ze worden slecht betaald (een onkostenvergoeding van zestig gulden per dag is niet ongebruikelijk), terwijl de verantwoordelijkheden groot zijn.

Freelancers die voor grote organisaties met groepen door Europa trekken, en hostesses met een vaste standplaats in een toeristenoord, worden veelal beter betaald. Tijdens de laatste CAO-onderhandelingen voor de reisbranche is de positie van reisleiders die verre reizen leiden, slechts oppervlakkig aan de orde geweest.

Ze vallen nog steeds niet onder de CAO. Harmattan-bestuurslid Marcel Breedveld: 'In de vorige CAO stond nog dat er een knelpuntenonderzoek zou komen. Dat is nooit afgemaakt en staat ook niet meer in de nieuwe CAO. Reisleiders worden niet vermeld. Dat is pure achteruitgang.'

Volgens Ilsink zijn er kleine touroperators zoals Baobab, SNP Natuurreizen en Sawadee die het lot van hun reisleiders wel willen verbeteren.

Heleen Oudman, office-manager bij Sawadee: 'Wij vinden het een gebrek dat er in de CAO niets is geregeld voor de reisleiders. Ze zouden absoluut beter moeten verdienen. We doen wat we kunnen qua betaling, maar we hebben nooit betere contracten afgesloten omdat we onze concurrentiepositie niet willen verslechteren.'

Pieter Thissen, hoofd reispersoneel bij SNP Natuurreizen: 'Wat mij betreft zou een verbeterde rechtspositie van reisleiders in de CAO mogen komen te staan. Graag zelfs, want nu zijn loonkosten een middel waarmee geconcurreerd wordt. Als we altijd zouden betalen wat we eigenlijk zouden willen betalen, dan prijzen we onszelf uit de markt. Je komt als organisatie klem te zitten tussen wat je graag zou willen en wat mogelijk is. We zijn ooit begonnen om sommige reisleiders betere contracten aan te bieden: van langere duur, hogere beloning en betere voorwaarden. Noodgedwongen hebben we dat moeten terugdraaien.'

Directeur Peter Paul van der Kaaij van het Algemeen Nederlands Verbond van Reisondernemingen (ANVR) en voorzitter van het CAO-overleg: 'Ik word geacht de leden van de ANVR te vertegenwoordigen. En het gezamenlijke belang van werkgevers is om de situatie te houden zoals die is en niet om centraal iets te regelen. Het is belangrijk reisleiders flexibel te kunnen inzetten. Ik weet ook niet of je daarvan een punt moet maken. Veel reisleiders functioneren als zelfstandige: ze worden alleen betaald voor de diensten die ze aanbieden.'

Akkoord, maar als ze daar geen zin in hebben, als ze een vast dienstverband willen, wat dan? Van der Kaaij: 'Ze hebben de keuze: reisleider zijn, of iets anders gaan doen.'

Volgens FNV-bestuurder Jan Verheij zijn er touroperators die reisleiders hebben ingeschreven in Zwitserland, bij voorkeur in een kanton waar de sociale voorzieningen het minst zijn.

Anuschka Ilsink: 'Reisleiders van avontuurlijke reizen hebben als thuisbasis Nederland en zouden dus moeten vallen onder Nederlands arbeidsrecht.' Harmattan wil via een proefproces bereiken dat reisleiders voor de Nederlandse wet als werknemers gezien worden, zodat ze ook recht hebben op het minimumloon en het arbeidstijdenbesluit op hen van toepassing is. Breedveld: 'Touroperators overtreden de wet op die twee terreinen.'

Na veel moeite en een oproep in de dagbladen heeft Verheij van FNV Bondgenoten een aantal reisleiders bereid gevonden naar de rechter te stappen. Verheij: 'Zij zitten er niet mee als ze na het proces niet meer als reisleider aan de slag komen. Want dat zit er dik in.'

Het proces laat nog op zich wachten. Margreet Klinkert, de ingeschakelde advocate: 'Ik heb het verzoek van Verheij al maanden geleden gekregen. Ik wacht nog steeds op de namen en gegevens van de reisleiders.'

Breedveld: 'De FNV vertrouw ik niet helemaal. Daar lopen ze alleen hard als het om de belangen van grote aantallen leden gaat. En de meeste reisleiders zijn geen lid van de FNV. Ik heb maandenlang contact gezocht met Verheij, maar niets gehoord.'

Verheij: 'De reisleiders die het proefproces willen aanspannen, zijn nu het land uit. Zodra ze terug zijn, kunnen we verder.'

Jan Menderink is manager personeel en organisatie bij Travel Unie in Rijswijk, de moedermaatschappij van onder meer Arke, Holland International, De Boer & Wendel en My Way. Ook hij was aanwezig bij de CAO-onderhandelingen. Hij vindt de vraag of reisleiders voor de wet als werknemer worden gezien 'niet zo spannend'. 'Er zijn grote verschillen in het werk van reisleiders. Behalve diegenen die verre reizen doen, heb je de hostesses, die mensen ontvangen op de bestemming en wegwijs maken en reisleiders die in Nederland binnenkomende, buitenlandse toeristen opvangen. Die kun je niet allemaal onder één noemer brengen.

'Het werk van reisleiders van verre reizen is moeilijk te plannen. Pas als een reis helemaal is volgeboekt, kun je als touroperator beginnen om contracten aan te bieden. Eerder niet. We huren freelancers en uitzendkrachten in. Baliepersoneel kun je wel vast aannemen - het kantoorwerk gaat continu door.'

Breedveld vindt de toekomst van de rechtspositie van reisleiders wél spannend, ook voor de touroperators. Die zouden de continuïteit van hun bedrijfsvoering wel eens in gevaar kunnen zien komen als straks de arbeidsinspectie een landelijk onderzoek instelt waaruit gaat blijken dat het arbeidstijdenbesluit op grote schaal geschonden wordt.

FNV'er Verheij: 'Werkgevers voeren vaak als excuus aan dat de winstmarges op reizen klein zijn, zo'n 1 à 2 procent. Daarom zou het onmogelijk zijn reisleiders in vaste dienst te nemen. Maar wat let bedrijven om reisleiders een CAO aan te bieden, zodat ze niet meer concurreren op loonkosten. De extra kosten kunnen best gefinancierd worden door de reissom te verhogen. Die liggen in Nederland relatief laag; de consument is hier een prijskoper. In Duitsland bijvoorbeeld liggen de prijzen veel hoger.

'Dat mensen in de rij staan om voor een appel en een ei reisleider te worden, is een probleem.'

Ilsink: 'Vroeger was dat zo. Maar nu zijn touroperators soms nog tot een week voor het vertrek van een groep naar Egypte op zoek naar een reisleider. De krappe arbeidsmarkt speelt Harmattan in de kaart en maakt onze onderhandelingspositie sterker.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden