Voor deze onthullingen moet Manning mogelijk 136 jaar de cel in

De Amerikaanse klokkenluider Chelsea Manning wordt vervroegd vrijgelaten. Dit maakte Barack Obama woensdag bekend. Zij ging zeven jaar geleden als Bradley Manning de cel in, en verlaat in mei als Chelsea Manning de gevangenis. In 2013 zetten we de onthulling van (toen nog) Bradley Manning op een rij. Lees hier meer over haar vervroegde vrijlating. 

Bradley Manning Beeld ap

Manning werd vrijgesproken van de belangrijkste aanklacht: het helpen van de vijand. Maar voor talloze andere ernstige vergrijpen wordt hij wel veroordeeld. Daaronder zijn onder andere spionage, diefstal en computerfraude. Aanleiding zijn een kwart miljoen diplomatieke berichten en een half miljoen militaire rapportages die Manning via klokkenluiderssite WikiLeaks openbaar maakte. Een greep uit zijn belangrijkste - en smeuïgste - onthullingen.

Beeld ap

April 2010: Collateral murder
Het eerste geheim dat WikiLeaks publiceerde, was een schokkende video waarop te zien is hoe twaalf Iraakse burgers worden gedood door een Amerikaanse helikopteraanval. Onder hen bevonden zich ook twee medewerkers van persbureau Reuters.

Te zien is hoe de Apache AH-64 (codenaam: Crazyhorse) eerst het groepje mannen onder vuur neemt en vervolgens een busje dat te hulp schiet ook bestookt. Het filmpje dateert van 12 juli 2007 en was goed gecodeerd, maar WikiLeaks slaagde erin om de code te kraken.

Het filmpje werd al snel bekend onder de naam Collateral Murder, een titel die verwijst naar de term Collateral Damage, oftewel 'nevenschade', zoals de dood van onschuldige omstanders ook wel eens wordt genoemd. In mei van dat jaar werd Manning gearresteerd. De publicatie van de video was het startschot voor de vrijgave in de maanden daarna van grote hoeveelheden vertrouwelijke diplomatieke documenten.

Juli 2010: Irak en Afghanistan
Bijna honderdduizend documenten over de Amerikaanse activiteiten in Irak en Afghanistan werden in juli van dat jaar door WikiLeaks openbaar gemaakt. De Amerikaanse autoriteiten maakten jacht op opstandelingen en daarbij zouden tientallen tot honderden burgers en politiemensen om het leven zijn gekomen. De stukken wierpen ook licht op de nauwe banden tussen de Taliban en de Pakistaanse geheime dienst. Ze beraamden en pleegden zelfs gezamenlijk aanslagen in Afghanistan.

Enkele maanden later volgden nog eens 391 duizend bestanden over de oorlog in Irak, waarin onder andere het wrede optreden van de Iraakse regering tegen (veronderstelde) vijanden werd beschreven.

November 2010: Cablegate
Eind november van dat jaar begon WikiLeaks met het stelselmatig publiceren van 250.000 diplomatieke documenten uit de correspondentie tussen Washington en landen over de hele wereld. Die brachten in veel gevallen de Amerikaanse regering dan wel bevriende landen in verlegenheid. De telegrammen (zogenoemde cables) bestrijken de periode tussen 2007 en 2010.

Een aantal onthullingen:
- De Afghaanse president Hamid Karzai werd beschreven als 'een zwak, paranoïde individu' die geen verstand zou hebben van het landsbestuur. In andere berichten kwam hij naar voren als een zelfverklaarde 'nationalistische held die het land kan redden.'

- Het Iraanse staatshoofd Mahmoud Ahmadinejad, niet bevriend met de VS, werd door een minister uit de Verenigde Arabische Emiraten 'Hitler' genoemd. De VS werd gevraagd om het regime van Ahmadinejad omver te werpen. Behalve door de Emiraten werd dit ook geopperd door Bahrein, Saoedi-Arabië en Egypte. Israël wilde militaire bijstand van de VS.

- De Duitse bondskanselier Angela Merkel werd 'risicomijdend en zelden creatief' genoemd.

- Ook voor premier Keven Rudd van Australië waren er weinig vleiende woorden: hij werd omschreven als een roekeloze man die niet berekend is op zijn taak.

- En voor de Russische leiders Dimitri Medvedev en Vladimir Poetin hadden de Amerikaanse diplomaten de bijnamen 'Robin en Batman' bedacht.

- Amerikaanse diplomaten verzamelen zaken als creditcardgegevens, vingerafdrukken en inlogcodes voor computers, zo blijkt uit de documenten. Ver voor de Snowden-gate legde Manning dus al afluisterpraktijken van de Amerikaanse overheid bloot.

Beeld WikiLeaks

Nederlandse cables
De cablegate bevatte 3.021 documenten die afkomstig waren van de ambassade in Den Haag, en 2.745 cables gingen over Nederland. Uit deze berichten kwam onder andere het volgende naar voren:

- PVV-leider Geert Wilders werd door Amerikaanse diplomaten omschreven als 'extreem-rechtse ophitser'. Diens partij werd als extreem-rechts bestempeld. Volgens sommige cables zou Wilders geregeld 'provocerende' uitspraken doen over de islam en daarmee voor opschudding zorgen.

- Philips wil 14-bit ADC's naar China exporteren, zo bevestigt het Nederlandse ministerie van Economische Zaken tegenover Washington. Het gaat om gevoelige technologie die onder andere kan worden gebruikt voor radarsystemen voor gevechtsvliegtuigen. Nederland en de VS verschillen van mening over welke Chinese bedrijven de technologie moeten kunnen ontvangen; hier worden diverse cables over heen en weer verstuurd.

- Toenmalig premier Balkenende had liever Maxime Verhagen gezien als minister van Buitenlandse Zaken. Het werd echter Ben Bot. Balkenende drukte hem in een lang gesprek op het hart om de pro-Amerika en pro-Israël-kabinetslijn te volgen.

- Balkenende en minister Verhagen hadden de Verenigde Staten om hulp gevraagd om de PvdA in de kwestie-Uruzgan op andere gedachten te brengen. PvdA-leider Wouter Bos zou volgens de VS het verschil kunnen maken tussen het al dan niet blijven van Nederlandse troepen in de Afghaanse provincie. Nederlandse ambtenaren en diplomaten hadden wel wat tips over hoe de Amerikanen Bos zouden kunnen 'bewerken'.

- Toenmalig minister voor Ontwikkelingssamenwerking Bert Koenders (PvdA) wilde volgens de Amerikaanse ambassade hulpgeld gebruiken om Afrikaanse landen onder druk te zetten om tijdens een grote internationale klimaatconferentie de Nederlandse kant te kiezen.

- Koningin Beatrix zou in de zomer van 2009 tegen de Amerikaanse ambassadeur hebben gezegd dat verlenging van de Afghanistan-missie 'een moeilijke zaak zou worden.'

- In een gesprek met Ivo Daalder, de Amerikaanse ambassadeur bij de NAVO, heeft Verhagen toegegeven dat er kernwapens liggen opgeslagen op Nederlandse bodem.

Jan Peter Balkenende Beeld anp
Ben Bot Beeld anp
Wouter Bos Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden