Voor deze flats moeten anderhalf miljoen Moskovieten verhuizen

De burgemeester van Moskou is van plan om hoge woontorens te laten bouwen, met een grote volksverhuizing tot gevolg: ruim anderhalf miljoen inwoners moeten hun huizen verlaten. Onder de huiseigenaren is de stemming verdeeld.

Activiste Natalja Sjevtsjenko tussen de wolkenkrabbersBeeld Yuri Kozyrev/Noor

Nog nooit heeft iemand naar de wc gevraagd in het appartement van Vera Kotsjina. Iedere Rus kent de weg. Zo gaat dat in een land waar miljoenen woningen hetzelfde zijn.

Dat blijft zo, wat Kotsjina betreft. Als ze de stapel campagnekrantjes ter behoud van haar eenkamerappartement erbij pakt, stoot ze de waterbak van Joelia, de hond, bijna omver. Het is manoeuvreren in een keukentje van 4,5 vierkante meter, ook met 22 jaar ervaring.

De burgemeester van Moskou vindt dat het tijd is voor nieuwe huizen. De houdbaarheidsdatum van woningen als die van Kotsjina is volgens hem verstreken. Afgelopen woensdag publiceerde de burgemeester een lijst met gebouwen die tegen de vlakte gaan. Het zijn er 5.144. Meer dan anderhalf miljoen mensen moeten verhuizen. De wet voor de volksverhuizing is al ondertekend door president Vladimir Poetin.

Sprookje

Tot welke spanningen dat leidt, voel je in het gebouw van Vera Kotsjina en haar man Vadim. Als ze de deur uitloopt, komen drie vrouwen op haar af. 'U moet zich schamen om actie te voeren tegen de overheid, u agent van de oppositie', schreeuwen ze. Het zijn de buren. Ze zijn voor de sloop. Kotsjina: 'Ze geloven in het sprookje dat de overheid ze komt redden.'

De gemeente van Moskou heeft bewoners nieuwe, grotere woningen beloofd. Hoe die eruit gaan zien en waar die komen te staan, is voor bijna iedereen nog onduidelijk. Maar wonen wordt comfortabeler, verzekert de gemeente.

Kotsjina is al wel ingelicht over haar nieuwe woonplek. Het is twintig minuten lopen van haar woning naast een rustieke vijver, naar een bouwplaats naast een drukke verkeersweg. 'Negentien verdiepingen worden het', zegt ze met een zucht en ze wijst de lucht in. 'Verschrikkelijk.'

De oude wijk is omsingeld door glimmende wolkenkrabbers met neonlichten, eentje is helemaal in goudkleurBeeld Yuri Kozyrev/Noor

Hoge woontorens nemen de plaats in van de chroesjtsjovka's: eenvoudige flatgebouwen van vijf etages die het woningtekort na de oorlog moesten tegengaan. Ze werden op massale schaal neergezet in opdracht van Sovjetleider Nikita Chroesjtsjov. Huizenfabrieken produceerden de muren, constructeurs konden ze in elkaar klikken als tetrisblokjes. Het snelste team zette in elf dagen een heel flatgebouw neer.

'Voor het eerst hadden mijn man en ik een eigen plekje', herinnert Faina Nikolajeva zich op een bankje naast haar chroesjtjovka. Ze kreeg de woning op de vierde verdieping in 1957 en woont er nog altijd. 'Voorheen woonden we in barakken met twaalf mensen in een kamer, zonder badkamer.' Ze moet huilen als ze eraan terugdenkt. 'Mijn chroesjtjovka was een geschenk uit de hemel.'

Nu is haar wijk omsingeld door glimmende wolkenkrabbers met neonlichten, eentje is helemaal in goudkleur. De zangvogels worden overstemd door auto's op nieuwe snelwegen en boormachines op hoge steigers. Het geluid dat steeds dichterbij gekomen is.

Projectontwikkelaars staan te trappelen om nog meer ruimte. Met het 'renovatieprogramma' van burgemeester Sobjanin krijgen ze die. De sloop en nieuwbouw wordt gefinancierd door de gemeente. Tegenstanders van bespeuren daar de ware aard van Sobjanins programma: de gemeente wil de haperende bouwsector aan opdrachten helpen.

Misleidende informatie

Sinds de aankondiging van de sloop, in februari, voeren de tegenstanders actie. Een demonstratie in mei bracht 20 tot 30 duizend Moskovieten op de been. De organisatoren plannen een nieuwe demonstratie in september. Maar ze zijn aan de verliezende hand. Bij een stemming onder betrokken huiseigenaren gaf een grote meerderheid de voorkeur aan sloop.

'Dit is een oud huis, ik wil een nieuw huis', zegt Tatjana Borisova, een van de buurvrouwen die op Vera Kotsjina afgelopen is. Thuis stoort ze zich aan geluidsoverlast van de buren. Muziekinstrumenten en luide gesprekken gaan dwars door de muren heen. Borisova: 'Ik heb gehoord dat de muren in de nieuwe huizen wel vijf centimeter dikker zijn.' Ze is niet bang om in een hoge woontoren te belanden. 'De metro is straks vast dichter bij dan nu.'

Zo zou iedereen moeten denken, vindt de gemeente. De afgelopen maanden voerde die een uitvoerige campagne om verzet de kop in te drukken. Lokale media doen al maanden alsof iedere Moskoviet het sloopplan met open armen ontvangen heeft. Onafgebroken laten ze deskundigen aan het woord die de nieuwe huizen de hemel in prijzen. Waar nodig, worden de feiten verdraaid. Zo presenteerden dagbladen de massale demonstratie tegen de sloop als een demonstratie voor de sloop.

'De gemeente heeft bewoners van alle kanten bestookt met misleidende informatie', zegt Kari Guggenberger, beheerder van een Facebookgroep tegen de sloop met 28 duizend leden.

Bewoonster Vera KotsjinaBeeld Yuri Kozyrev/Noor

Toch hebben de inspanningen van de tegenstanders navolging gekregen. De gemeente besloot een groot aantal wijken te ontzien van sloop. Mensen die wel moeten verhuizen kregen de garantie dat hun nieuwe woning in hun eigen regio zal staan. Ook kunnen zij nu kiezen voor financiële compensatie in plaats van een nieuw huis.

Sommige mensen in het gebouw van Kotsjina halen hun schouders op over de renovatie. Ze zouden naast de vijver blijven wonen, maar legden zich direct neer bij de plannen. Ze weten wel dat het een sprookje is om de overheid op zijn blauwe te geloven. Maar het is ook een sprookje in Rusland dat je de overheid kan tegenhouden, redeneren ze.

Tot frustratie van Vera Kotsjina. 'Er zijn te veel mensen die niet weten dat je een eigen mening mag hebben.'

De bulldozers arriveren eind dit jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden