ZES VRAGENVerkiezingen Syrië

Voor de tweede keer sinds het uitbreken van de burgeroorlog mogen Syriërs stemmen, maar lang niet iedereen

President Assad heeft aangekondigd dat Syriërs op 26 mei naar de stembus gaan. Betekent dit dat er toch democratie komt? Geen sprake van.

President Assad bezoekt het dorp Mashtal Helo. De Assads zijn al een halve eeuw aan de macht. Beeld AFP
President Assad bezoekt het dorp Mashtal Helo. De Assads zijn al een halve eeuw aan de macht.Beeld AFP

Op woensdag 26 mei gaat Syrië voor het eerst in zeven jaar naar de stembus om een nieuwe president te kiezen. Zijn dit eindelijk de vrije, eerlijke verkiezingen waar de Verenigde Naties (VN) op aandringen?

President Bashar al-Assad doet er alles aan om het zo te laten lijken. De verkiezingen zijn net echt, met stemhokjes en meerdere kandidaten. De ruim vijf miljoen Syriërs die het land zijn ontvlucht, kunnen stemmen bij een ambassade. Na jaren van oorlog is er in Syrië nu ruimte voor democratie, is de boodschap.

Maar deze verkiezingen kunnen ‘niet bijdragen aan het beslechten van het conflict of leiden tot enige vorm van internationale normalisatie met het Syrische regime’, stelde de Europese Unie onlangs in een verklaring. Ook Ger ­Pedersen, de Syrië-gezant van de Verenigde Naties (VN) verwacht niet dat de verkiezingen eerlijk zullen verlopen.

Wie wordt de winnaar van de verkiezingen?

Vrijwel zeker is dat president Bashar al-Assad, de alleenheerser die het ambt erfde van zijn vader Hafez. De familie ­Assad is in Syrië al een halve eeuw aan de macht. Tegelijkertijd laat de opmars naar deze verkiezingen zien dat er openlijke aarzeling is over hoelang Assad ­politiek nog mee kan.

Waarom wankelt Assads positie?

Assad heeft de opstand tegen zijn bewind, die tien jaar geleden begon, met succes neergeslagen. De opstandelingen zijn dood, gevlucht of hebben zich noodgedwongen met zijn bewind verzoend. Maar hij regeert een land dat economisch in puin ligt. De internationale gemeenschap betaalt niet voor wederopbouw zolang Assad aan de macht blijft. De koers van de munt is gekelderd als gevolg van de economische crisis in buurland Libanon. De neergang wordt versterkt door Amerikaanse sancties.

Bij Assads achterban leidt het tot irritatie dat hij de bevolking niet meer van eten kan voorzien – voor staatsbakkerijen staan lange rijen – en dat benzine nauwelijks verkrijgbaar is. Pro-regeringskrant Al Watan (‘Het vaderland’) publiceerde maandag naast het verkiezingsnieuws prompt een spotprent van een lege benzinepomp.

Als Assad zich weer verkiesbaar stelt, waarom verschijnt zijn vrouw Asma dan overal op politieke bijeenkomsten?

Dat vraagt iedereen in Syrië zich af. De 45-jarige Syrische first lady Asma al-Assad, die opgroeide in Londen, manifesteert zich steeds nadrukkelijker op het politieke toneel. Het is onwaarschijnlijk dat Asma zich zal kandidaatstellen als president. Maar zij runt nu al ’s lands machtigste hulporganisatie, de Syria Trust for Development, die elk jaar miljarden dollars binnenbrengt in het straatarme land.

Het is denkbaar dat zij na de verkiezingen haar invloed zal aanwenden om het politieke leven van Bashar te verlengen.

Asma al-Assad heeft in theorie strepen voor op haar man. Waar hij hoort tot de alawietische minderheid, is zij soennietisch moslim, net als de meeste Syriërs. En waar Bashar in Syrië zit opgesloten als gevolg van internationale sancties, is Asma iets minder een internationale paria: zij heeft nog steeds een Brits paspoort.

Ziet Rusland, Assads machtigste militaire bondgenoot, hem nog wel zitten?

Het Kremlin ontkent alles, maar de invloedrijke pan-Arabische krant Asharq al-Awsat berichtte in februari dat Rusland werkt aan een plan waarbij Assad gaandeweg aan de kant wordt geschoven. Deze presidentsverkiezingen mag hij nog winnen, stelt de krant. Daarna zou zijn macht gaandeweg worden overgenomen door een ‘militaire raad’, die bestaat uit Syrische legergeneraals, maar ook uit leden van de politieke oppositie. De Russische krant Nevasimaya Gazeta publiceerde daarop een voorstel om Manaf Tlass, een jeugdvriend van Assad die overliep naar de oppositie, voorzitter te maken van deze militaire raad.

Kunnen de miljoenen Syriërs die zijn gevlucht, vaak juist vanwege het bewind van Assad, in theorie stemmen?

In de meeste gevallen is dat onmogelijk. Voor Syrische vluchtelingen die bekendstaan als activist is het niet veilig om bij een ambassade te stemmen. In de provincie Idlib, bolwerk van door Turkije gesteunde rebellen waaronder het extremistische Hayat Tahrir al Sham, zullen zeker geen stembussen verschijnen.

Wel onderhandelt Assad met de Koerden in Noordoost-Syrië over het plaatsen van stembussen. Ook is hij hierover in gesprek met lokale leiders in Raqqa. In 2013 viel Raqqa als eerste provinciehoofdstad in handen van de rebellen. Nu staat de stad onder Koerdisch ­bewind. Zoals een lokale leider onlangs tegen deze krant zei: ‘Eén stembus van Bashar in Raqqa en alles is verloren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden