Analyse

Voor de trein als groen alternatief voor het vliegtuig ziet het er niet gunstig uit

Op een onlinecongres van de spoorwegsector werd deze week volop gedroomd van een groot Europees spoornetwerk. Intussen lijden diensten als ICE en Thalys miljoenenverliezen en is Eurostar op een haar na het haasje.

Een Intercity-Express bij het centraal station van München. Beeld FrankHoermann/SVEN SIMON/picture-alliance/dpa/AP Images
Een Intercity-Express bij het centraal station van München.Beeld FrankHoermann/SVEN SIMON/picture-alliance/dpa/AP Images

Drie maanden is het Europese Jaar van het Spoor nu onderweg en het enige wat de Europese Commissie tot nu toe tot stand heeft weten te brengen is een afspeellijst op Spotify met treinliederen uit de lidstaten. Maar de weinige pan-Europese treindiensten die er al zijn, zitten diep in de problemen.

Dinsdag werd bekend dat bij Thalys het water het bedrijf zo ver aan de lippen staat dat het voor het eerst in de 25 jaar van zijn bestaan geld moet lenen. Daarvoor klopt het bedrijf dat snelle treinen laat rijden tussen België, Duitsland, Frankrijk en Nederland niet aan bij de overheid, maar bij banken. Het hoopt op een krediet van 100 miljoen euro. Een beoogde fusie met Eurostar is opgeschort.

De Intercity-Express, beter bekend als ICE, rijdt vrijwel leeg door Nederland van en naar twaalf bestemmingen in Duitsland. De hsl-divisie van Deutsche Bahn – de Duitse tegenhanger van de NS – blijft overeind dankzij een reddingsboei van 5 miljard euro van de Bondsregering.

Reizigersuitval

Het beroerdst eraan toe is Eurostar, dat het Verenigd Koninkrijk sinds 1994 per hogesnelheidsspoor verbindt met Frankrijk, België en Nederland. De Fransen en Britten deden er bijna twee eeuwen over om de Kanaal-tunnel aan te leggen waar de Eurostar doorheen davert. Maar als de vervoerder niet snel honderden miljoenen euro’s aan noodsteun krijgt, zal de corona-crisis daar in een jaar een einde aan hebben gemaakt.

Eurostar heeft sinds de uitbraak van het virus vorig jaar maart 95 procent van zijn 11 miljoen reizigers per jaar verloren. Van de vier treinen die er dagelijks zouden gaan pendelen tussen Amsterdam CS en Pancreas Station in Londen, resteert er nog maar eentje. Er is plek voor 900 passagiers, maar in Amsterdam en Rotterdam stappen hooguit enkele tientallen reizigers in en uit.

De combinatie van vrijwel nul inkomsten en hoge vaste lasten kan niet al te lang duren. ‘We komen steeds dichter bij het moment dat Eurostar aanzienlijke kasproblemen krijgt’, zei Jean-Pierre Farandou, topman van het Franse staatsspoorwegen SNCF enkele weken geleden in de Financial Times. SNCF is met 55 procent de grootste aandeelhouder in Eurostar, naast een Canadees pensioenfonds (30 procent), de Amerikaanse investeerder Federated Hermes (10 procent) en de Belgische spoorwegen NMBS (5 procent).

Lockdowns

De aandeelhouders hebben al 200 miljoen euro bijgestort, maar daar gaat Eurostar de zomer niet mee halen, aldus Farandou. De gesprekken met Parijs en Londen moeten volgens hem toch echt deze maand vruchten afwerpen. ‘Want de financiële situatie zal eind mei, begin juni erg moeilijk worden.’ De baas van Eurostar wil niet zeggen hoeveel hij nodig heeft. In spoorkringen zingt een bedrag rond van 585 miljoen.

Het zit Eurostar op alle fronten niet mee. Ten eerste blijft het virus zich hardnekkig verspreiden. Elke test-eis, avondklok, quarantaineverplichting of lockdown houdt reizigers uit de trein.

Eurostar is verder het jongste slachtoffer van de belabberde betrekkingen sinds de Brexit tussen de Britten en de Europese Unie. ‘Het is niet aan ons om Eurostar te redden – de meerderheid is in handen van de Franse staat’, zei de Britse minister van Transport, Grant Shapps, in februari. Al voegde hij eraan toe dat ‘we graag willen dat Eurostar het overleeft.’ Shapps maakt zich vooral zorgen over de 3.000 Britse banen die daarvan afhangen.

De Britten verkochten hun belang in de treindienst in 2015, maar het hoofdkantoor van Eurostar staat nog altijd in Londen. De onderneming draagt elk jaar 800 miljoen pond bij aan de Britse economie (940 miljoen euro).

Intussen ligt Eurostar onder vuur van Europese concurrenten. Twee brancheclubs, Allrail en de Association Francaise du Rail (Afra), keren zich tegen staatssteun als dat betekent dat zijn Franse grootdeelaanhouder een Spaans avontuur mag doorzetten. SCNF heeft 600 miljoen euro gestoken in budgetdochter Ouigo Espagna, dat met treindiensten tussen negen Spaanse steden moet gaan rijden.

Expansie

‘Onder geen enkele omstandigheid zou een vervoerder in staat moeten worden gesteld om zelfs maar indirect crisissteun aan te wenden voor zijn internationale expansie’, stelt Claude Steinmetz, voorzitter van de Afra.

Al die kopzorgen kwamen deze week amper aan de orde op Railtech Europe, een internationale vakbeurs die noodgedwongen louter online plaatsvond. Daar werd toch vooral gedroomd van een groot Europees netwerk. Staatssecretaris Stientje van Veldhoven pleitte ervoor dat voor elke Europese bestemming tot 700 kilometer ‘de trein een betaalbaar en groen alternatief voor vliegen moet zijn. Het is belangrijk dat we in Europa samenwerken om internationale treinreizen makkelijker te maken voor reizigers.’

Nederland wil aan het einde van het Europese Jaar van het Spoor een spoortop met Duitsland, België en Luxemburg organiseren over internationaal personenvervoer. De vraag is wat er dan over is van de treindiensten die dat nu al verzorgen.

NS: GEEN INGRIJPENDE GEVOLGEN

De Nederlandse Spoorwegen lopen geen direct risico als Eurostar of Thalys omvalt. ‘We hebben geen financieel belang in deze bedrijven’, aldus een zegsman. Er is wel samenwerking. De NS levert als partner personeel en treinen, werkt mee aan bestemmingen en de dienstregeling en verkoopt kaartjes. Een soortgelijke constructie is er met Deutsche Bahn voor de ICE. ‘Het is nog te vroeg om te speculeren wat daarmee gebeurt als die diensten wegvallen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden