Voor de onderste la

Herziening van het kiesstelsel is een kroonjuweel dat het voor D66 aantrekkelijk maakte om de coalitie van VVD en CDA aan een meerderheid te helpen....

Wat is er binnen deze marges van gemaakt? Er is een voorstel in de vorm van een kabinetsnotitie. De essentie is dit: elke kiezer brengt twee stemmen uit. De eerste stem bepaalt, net als nu, de zetelverdeling tussen de partijen in de Tweede Kamer. De machtsverhouding in het parlement blijft dus zoals die was.

Vervolgens heeft elke kiezer een tweede stem. Die kan worden uitgebracht op een lokale kandidaat, in twintig districten. En dan komt het: de helft van de 150 Kamerzetels wordt gevuld door de landelijke kandidaten, de andere helft door kandidaten die een plaatselijke zetel winnen, maar op zo'n manier dat het aantal Kamerzetels per partij daardoor niet verandert! Per district zijn er (afhankelijk van aantallen inwoners) twee tot zes regionale zetels te verdelen.

Dus als bijvoorbeeld het CDA (huidige stand in de peilingen) 33 Kamerzetels krijgt op basis van de eerste stem, dan kunnen maximaal twintig plaatsen met regionale kandidaten gevuld worden (maximaal per district), en de andere dertien komen van de landelijke lijst.

Wat zijn de gevolgen?

Ik noem er een paar. Het is in de eerste plaats een erg ingewikkeld systeem. Dat is het huidige systeem ook, met kieskringen en restzetels, maar daar heeft de kiezer bij het uitbrengen van zijn stem weinig last van. Hier ligt dat anders, omdat de kiezer die de tweede stem goed wil gebruiken eigenlijk moet uitpluizen hoe de getallen lokaal uitpakken.

Het zal bijvoorbeeld voor kleine partijen vaak duidelijk zijn dat ze plaatselijk de beschikbare regionale zetels niet kunnen winnen. Stel, D66 haalt landelijk vier zetels, dan heb je kans dat die alle vier ingenomen worden door landelijke kandidaten. Dat betekent dat een slimme D66 kiezer landelijk D66 kiest, maar zijn tweede stem wellicht beter gebruikt om invloed te hebben op de keuze van van de kansrijke lokale kandidaten, van een partij waar hij zelf niet op stemt.

De Kamer wordt natuurlijk regionaler. De regionaal gekozenen zullen voor hun herverkiezing moeten laten zien wat ze klaarspelen.Dat heeft voordelen, meer plaatselijke herkenbaarheid, maar ook nadelen, want het parlement zal zich minder bezig houden met hoofdzaken en meer met regionale kwesties. Persoonlijk heb ik liever invloed op de landelijk bekende kandidaten dan dat ik me vertegenwoordigd moet voelen door een mij onbekende mijnheer X namens het Gooi. Het is wel opvallend dat D66, dat altijd zo opgaf van de-territorialisering dankzij internet, nu teruggrijpt op een idee van v1917.

Opvallend is verder dat elke partij in dit voorstel maar kandidaat per district mag stellen. Als die partij sterk is in dat district, dan is die kandidaat zo goed als zeker verkozen. Dus stel, je hebt een groot district met zes plaatselijke zetels, en het CDA scoort er 50 procent van de stemmen. Dan heeft de kiezer geen enkele invloed op wie het regionale CDA-Kamerlid wordt (dat heeft de partij bij het kandideren bepaald), en bovendien kan er een kandidaat van partij nummer zes zijn die wverkozen is, terwijl de lokale nummer twee van het CDA veel meer stemmen zou krijgen maar niet gekozen kan worden. Nergens in de wereld bestaat dit systeem. Het is vlees noch vis. Het is een districtenstelsel zonder risico voor kleine partijen. Als je meer regionale vertegenwoordiging wil (ik wil dat niet, Nederland ¿is een regio), dan kun je ook de drempel wat verlagen voor het aantal benodigde voorkeurstemmen (dan kan bovendien een Fries ook eens op een favoriete Limburger stemmen).

Het is ondoordacht haastwerk, en er is geen werkelijke Kamermeerderheid voor (anders dan dat het is afgedwongen in een achterkamer). Bovenal: het lost niets op. Waarom wil D66 dit eigenlijk? De reden dat D66 ooit voor het districtenstelsel pleitte, was dat men naar Engels voorbeeld een direct verband wenste tussen verkiezingsuitslag en kabinetsformatie, maar daar draagt dit plan niet aan bij. De enige reden voor dplan is dat D66 het gezicht moet redden, maar dat mag toch niet doorslaggevend zijn?

Met wat stuurmanskunst moet het de Tweede Kamer lukken om dit voorstel langzaam in een la te doen verdwijnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden