Voor de klas én een andere baan: de afwisseling is leuk, en je helpt het lerarentekort bestrijden

Red de docent

Waarom zou je niet voor de klas kunnen staan en tegelijk een eigen architectenbureau hebben? De afwisseling in je werk is juist leuk en je draagt een steentje bij aan de bestrijding van het lerarentekort.

Rik Adriaans als hybride docent aan het werk aan het Eckartcollege in Eindhoven. Leerlingen presenteren een project met een drone. Foto Marcel van den Bergh

Soms knelt het wel, zegt hij. Soms moet architect Rik Adriaans aanschuiven bij een monumentencommissie terwijl docent Rik Adriaans op datzelfde tijdstip bij het Eckartcollege in Eindhoven voor de klas moet staan.

Tja, dan moet hij dus even iets regelen, maar in de meeste gevallen lukt dat wel. Dan stuurt hij een van de collega's van zijn architectenbureau naar dat overleg. Of hij probeert een les naar een andere dag te verschuiven.

En verder? Verder vindt Adriaans (32) het heerlijk om twee banen te combineren. Dit is wat hij wil.

Op maandag en dinsdag geeft hij een dagdeel les aan vwo-klassen. Hij begeleidt leerlingen bij het vak onderzoek en ontwerpen, waar ze een opdracht voor een echte opdrachtgever doen.

'Laatst deed een van mijn groepen onderzoek voor Philips', zegt hij. 'Ze zochten uit hoe goed een plant groeide bij ledverlichting en op verschillende ondergronden. Dat ging er heel wetenschappelijk aan toe.'

Meer lezen?

Groepen van 40 tot 100 leerlingen met meerdere docenten. Dat is de kern van slim-fitscholen, bedacht om het lerarentekort tegen te gaan. Werkt het ook? 'Gezellig juist met zo veel kinderen.' Lees hier het volledige artikel over slim-fitscholen. (+)

Alle afleveringen uit deze serie leest u hier.

En de rest van de week werkt hij dus bij zijn eigen architectenbureau Bouwkunst Werkplaats. Onlangs verbouwden ze nog een oude brouwerij in Oirschot. En binnenkort wordt het nieuwe dorpshuis van Oostelbeers opgeleverd - in een oude kerk.

'Die afwisseling', zegt Adriaans, 'maakt het zo mooi.'

En zo denken anderen er ook over, blijkt uit een inventarisatie van Hybride Docent, een platform dat het combineren van banen wil stimuleren. 'Alle hybride docenten die wij spreken', zegt oprichter Marius Bilkes, 'worden hier superblij van.'

Volgens Hybride Docent zijn er momenteel circa 10 duizend mensen - een op de acht docenten - die naast hun werk in het voortgezet onderwijs een andere baan hebben. Ze zijn bijvoorbeeld ambtenaar op een ministerie, lerarenopleider of schaapsherder.

En daarmee zou de hybride docent wel eens een van de oplossingen voor het lerarentekort kunnen zijn, zegt Bilkes. Want enerzijds zijn er mensen die best in het onderwijs willen werken als dat maar goed te combineren is met hun huidige baan. En anderzijds kan dit ontevreden docenten misschien behouden voor het onderwijs. Een combinatie van banen geeft hun misschien wel voldoening.

Hoeveel nieuwe docenten dit oplevert? Dat durft Bilkes niet te becijferen. Wel weet hij uit onderzoek van het platform dat een op de vijf hoogopgeleiden in Nederland interesse heeft in een docentschap naast een andere baan.

Om die het onderwijs in te lokken, moeten wel wat obstakels uit de weg geruimd worden, zegt Bilkes. Zo weten weinigen dat ze hun carrière op deze manier kunnen inrichten. 'De meeste hybride docenten hebben het helemaal zelf afgedwongen', zegt hij. 'Ze voelen zich daarbij niet altijd gesteund door de scholen. Die moeten daarover gaan nadenken. Hoe doe je het met het rooster? Hoeveel dagen per week moet een parttime docent beschikbaar zijn?'

Ook merkt Bilkes dat het lastig is om als docent te beginnen als je een baan buiten het onderwijs hebt. Dat heeft vooral met de opleiding te maken. 'We zien dat mensen een sabbatical moeten nemen om hun bevoegdheid te halen', zegt hij. 'Dat is niet voor iedereen weggelegd. Wij pleiten daarom voor maatwerk: nieuwe, slimme routes om mensen snel voor de klas te krijgen. Een volledige eerstegraadsopleiding is niet altijd nodig.'

Rik Adriaans besloot al tijdens zijn afstuderen aan de TU Eindhoven dat hij ook graag voor de klas wilde staan. Hij had al eerstejaarsstudenten begeleid bij hun projecten en daaruit haalde hij veel voldoening. Toen hoorde hij over Eerst de Klas, een traineeprogramma waarbij afgestudeerden met zowel het bedrijfsleven als het onderwijs kennismaken.

Lerarentekort

De komende jaren dreigt een flink lerarentekort te ontstaan. Wat gebeurt er als het niet lukt om op tijd nieuwe docenten te werven? In aanloop naar de staking van basisschoolleraren op 27 juni verkent de Volkskrant acht onorthodoxe oplossingen voor het tekort. Vallen de gaten daarmee te vullen? En lijdt de kwaliteit van de lessen er niet onder?

Voor tips en suggesties: mail naar onderwijs@volkskrant.nl

Op het Eckartcollege mocht hij meteen gaan lesgeven. Via een verkorte opleiding haalde hij binnen twee jaar zijn lesbevoegdheid. Het was een pittige tijd, zegt hij daarover. 'Een dag in de collegebanken, zelfstudie, werken in het bedrijfsleven en daarnaast nog een paar dagen voor de klas.'

Ook Adriaans denkt dat de opleiding mensen ervan zou kunnen weerhouden om in het onderwijs te gaan werken. 'Dat iemand een diploma heeft, betekent niet dat hij ook betere lessen geeft', zegt hij. 'Ik denk bijvoorbeeld dat er in het bedrijfsleven mensen rondlopen die anderen goed kunnen inspireren en motiveren. Stel dat iemand ergens bestuursvoorzitter is geweest en hij wil management en organisatie op een school geven. Dan is het toch absurd om zo iemand eerst nog twee jaar een opleiding te laten doen?'

Morgen: de docerende docent

Waarom zou een leerkracht ook het schoolfeest organiseren? Laat hem toch gewoon lesgeven!

Hybride: Goed Idee?

Thijs den Otter, Algemene Onderwijsbond:
'We moeten niet doen of dit het ei van Columbus is. Een loopbaan voor de klas is niet iets leuks dat je er even bijdoet. Het is een vak en daar hoort wel een gedegen opleiding bij. Daar komt bij dat scholen voor de continuïteit afhankelijk zijn van mensen die de school en de populatie goed kennen. Een school heeft ook een ziel nodig.'

Petra van Haren, Algemene Vereniging Schoolleiders:
'De meeste andere parttimers combineren werk en gezin. Vaak zijn zij flexibel: elk jaar is opnieuw bespreekbaar welke twee of drie dagen zo iemand werkt. Bij een hybride docent is dat lastiger, omdat die een andere baan heeft. Het kan voor de schoolleider dus een organisatorische brij worden, als veel mensen banen willen combineren.'

Linda Zeegers, VO-raad, de organisatie van middelbare scholen:
'Dit kan bijdragen aan een oplossing voor het lerarentekort, dat op veel scholen voor sommige vakken grote problemen oplevert. Tegelijkertijd moeten we goed opletten hoe het precies uitpakt: als er meer zittende leraren hun baan met iets anders gaan combineren dan dat er nieuwe leraren het onderwijs instromen, dan vergroot dit het lerarentekort juist.'

Alle afleveringen uit deze serie leest u hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.