De Essche stroom.

Reportage Waterschap

‘Voor de jaren zeventig kleurde de Essche Stroom soms paars, blauw of groen, dat kun je je nu niet meer voorstellen’

De Essche stroom. Beeld Katja Poelwijk

De klimaatverandering en de droge zomer stuwen het imago van de waterschappen op. Maar of dat ook de opkomst bij de waterschapsverkiezingen zal vergroten? ‘We moeten onze waterhuis-houding klimaatrobuust maken.’

Terwijl een ouder echtpaar en twee honden in de stralende zon langslopen op de licht kronkelende dijk van de Essche Stroom bij Sint-Michielsgestel, wijst Hans Koekkoek van waterschap De Dommel naar de snelweg A2 verderop. ‘In 1995 is de snelweg onder water gelopen, maar dat zal nu niet meer gebeuren bij hoogwater’, zegt hij. ‘We hebben de dijk niet alleen verhoogd, maar ook honderd meter verder landinwaarts gelegd. Daardoor is een groter natuurlijk bergingsgebied voor het water gecreëerd. Want het is maatschappelijk te duur om water op de A2 te parkeren.’

De werkzaamheden aan dit deel van de Essche Stroom, een dertien kilometer lange beek in Noord-Brabant die begint bij Oisterwijk en bij Sint-Michielsgestel in de Dommel uitmondt, zijn al weer enkele jaren klaar. Meer stroomopwaarts, aan de andere kant van de A2, hoopt het waterschap later dit jaar te beginnen met dijkverhoging en –verbreding. Zo moet ook het dorpje Esch bij hoogwater droge voeten houden.

Wandelaars in het stroomgebied van de Dommel. Beeld Katja Poelwijk

De plannen om de dijken bij Esch aan te pakken, hebben zo’n twee jaar vertraging opgelopen. ‘Door de snelheid waarmee het klimaat verandert, waren nieuwe hydrologische berekeningen nodig om het effect van hevige regenbuien en overstromingsgevaar in kaart te brengen’, vertelt Koekkoek, projectleider Essche Stroom. Het gevolg is dat de dijken nu bijna een meter worden verhoogd in plaats van vijftig tot zestig centimeter.

Goed waterbeheer is de kerntaak van de 21 waterschappen in Nederland, die maandagmiddag in Utrecht het startschot hebben gegeven van de campagne voor de waterschapsverkiezingen op 20 maart. ‘Nergens ter wereld hebben mensen zo’n speciale band met water als in Nederland’, aldus Rogier van der Sande, voorzitter van de Unie van Waterschappen. ‘We wonen, werken en recreëren ermee. De waterschappen beheren de dijken, sloten en plassen. We zorgen voor waterveiligheid, voor schoon en voldoende water.’

Door de klimaatverandering staan de waterschappen voor ‘nieuwe uitdagingen’, van extreem nat tot extreem droog weer. Ging het bij waterbeheer jarenlang vooral om een goede (en snelle) afvoer van overtollig water, sinds de zomer van 2018 krijgt ook het vasthouden van spaarzaam water veel aandacht. ‘In 1995 kreeg deze beek vijftig kuub water per seconde te verwerken’, vertelt Koekkoek op de dijk bij Sint-Michielsgestel. ‘Vorige zomer was dat welgeteld één kuub per seconde.’

Contrast

Rob van Veen, beleidsadviseur bij het waterschap: ‘Dat zijn honderd emmers water, dat is niks. Het water in deze beek – je ziet het nu stromen – stond gewoon stil.’ Elders in Brabant vielen beken zelfs droog. En dat was weer in schril contrast met juni 2016, toen delen van de provincie werden getroffen door extreme wateroverlast. Akkers liepen onder water, kassen (en ook personenauto’s) werden zwaar beschadigd door hagelstormen.

‘We moeten onze waterhuishouding klimaatrobuust maken’, zegt Van Veen. ‘Onze grootste uitdaging is nu om het water vast te houden bij extreme droogte en toch geen wateroverlast te creëren bij extreme regenval.’

Daar is het waterschap nu al mee bezig. In sloten en beekjes worden stuwen − vaak niet meer dan houten schotten in het water − langer dicht gehouden. Dat is in de hogere en drogere delen van Brabant nog steeds hard nodig, omdat het grondwaterpeil daar nog steeds te laag staat en onvoldoende is aangevuld sinds de droge zomer. Ook de boeren, die meestal beducht zijn voor te veel water op hun akkers en weilanden, is gevraagd daaraan mee te werken.

De discussies over klimaatverandering en de aanhoudende droogte van vorig jaar lijken een positieve uitwerking te hebben op het imago van de waterschappen. Uit een enquête onder 2.000 Nederlanders blijkt dat slechts 7 procent zegt het waterschap niet te kennen. Bovendien vindt 84 procent van de respondenten dat de waterschappen goed werk doen.

Leerlooierij

De waterschappen waken niet alleen over de kwantiteit, maar ook over de kwaliteit van water. ‘Voor de jaren zeventig kleurde het water van de Essche Stroom paars, blauw of groen, vooral door de lozingen van leerlooierijen in Tilburg’, zegt projectleider Koekkoek. ‘Dat kun je je nu niet meer voorstellen. Vergeet niet dat dit water via de Dommel en Maas uiteindelijk in de Biesbosch terecht komt, waar drinkwater voor de Randstad wordt gewonnen.’

Hans Koekkoek bij de Essche stroom Beeld Katja Poelwijk

Ze doen aan natuurontwikkeling en recreatie, zoals de aanleg van wandelroutes langs de waterstromen. Ook stimuleren de waterschappen stads- en dorpsbewoners om een bijdrage te leveren aan het terugdringen van de gevolgen van klimaatverandering. Ze geven advies of zelfs subsidies voor vergroening van de woonomgeving, zoals groene daken of groene schoolpleinen. ‘Licht een tegel, plant een boom’, aldus beleidsadviseur Van Veen. ‘Want hoe meer water er lokaal wordt vastgehouden, des te minder de overlast elders.’

Door het grillige klimaat lijkt de urgentie van goed waterbeheer fors te zijn toegenomen. Toch is het nog maar de vraag of dat zal leiden tot een hogere opkomst (in 2015 ruim 43 procent) bij de waterschapsverkiezingen, die komende maand tegelijk met de provinciale verkiezingen worden gehouden. Want de verschillen tussen de deelnemers – deels gevestigde politieke partijen, deels speciale waterschapspartijen – zijn niet zo groot.

Beleidsadviseur Van Veen van het waterschap: ‘Er is vooral verschil in de manier waarop en het tempo waarin.’ Zo hebben CDA en VVD bijvoorbeeld wat meer oog voor de gevolgen voor boeren en andere ondernemers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden