ProfielNational Health Service

Voor de Britten is de Nationale Gezondheidsdienst heilig, ook al rammelt-ie

In Paas-sferen wordt de NHS een hart onder de riem gestoken. Beeld Getty

Perfect is de gratis Nationale Gezondheidsdienst (NHS) allerminst. Ook in de coronacrisis loopt ze hijgend achter de feiten aan, al werd premier Johnson op het nippertje gered. Maar kom niet aan de NHS, een instituut gelijk het koningshuis.

Hij zag er op zijn paasbest uit. Vijf dagen nadat hij op het randje van leven en dood had gebalanceerd, sprak een fit ogende en goed geklede Boris Johnson vanuit het officiële buitenverblijf Chequers de natie toe. De Britse premier zwaaide lof naar de Nationale Gezondheidsdienst (NHS) en bedankte twee verpleegkundigen in het bijzonder: de Portugees Luis en de Nieuw-Zeelandse Jenny. ‘We zullen winnen omdat de NHS het kloppende hart van dit land is’, zei hij. ‘Het is het beste in dit land. Het is onoverwinnelijk. Het draait op liefde.’

De ode aan de NHS staat niet op zichzelf. In geen land wordt de nationale gezondheidszorg zo aanbeden als op het eiland. Het blijft niet bij applaudisseren en het hangen van regenboogtekeningen voor de ramen. The Ivy, het duurste en meest prestigieuze restaurant van Londen, stuurt maaltijden naar ziekenhuizen, in Belfast luidde scheepsbouwer Harland & Wolff de hoorn voor het ziekenhuispersoneel en teksten als God Bless the NHS worden op stille straten gekalkt. Vera Lynn en Katherine Jenkins zongen We’ll Meet Again om geld in te zamelen voor NHS-personeel.

De lof van Johnson ging niet alleen naar de artsen en verpleging, maar ook naar de koks, de schoonmakers, radiologen en anderen die van de NHS met 1,7 miljoen personeelsleden ’s werelds op vier na grootste werkgever maakt. Net als het koningshuis en de BBC is de NHS een instituut dat de Britten samenbrengt, al kiest de rijkste 7 procent van de bevolking voor particuliere zorg. Dat laatste is, ook al kunnen ze het zich veroorloven, geen optie voor prominente politici. Zou een vorm van hoogverraad zijn.

Chaos op Eerste Hulp

Perfect is de 72 jaar oude NHS allerminst. In het afgelopen decennium werden de Britten opgeschrikt door wantoestanden in de ziekenhuizen van Stafford, Bristol en Morecambe Bay waar honderden patiënten, onder wie veel baby’s, onnodig stierven door nalatigheid. In internationale ranglijsten staat de gratis Britse zorg op de eerste plaats waar het gaat om toegankelijkheid, maar scoort het wat resultaten betreft gemiddeld. De seizoensgriep veroorzaakt vrijwel jaarlijks chaos en problemen op de Eerste Hulp.

Bij het uitbreken van de coronacrisis was de druk op de ziekenhuizen de eerste zorg, en reden om snel af te stappen van groepsimmuniteit. Het voornaamste doel van de lockdown was om het aantal opnamen over een langere periode te spreiden. 

Stay home, protect the NHS, save lives’ werd het medische en morele mantra van de regering, een nieuwe versie van Take Back Control en Get Brexit Done. Vooralsnog werkt het. Hoewel er dagelijks tussen de zevenhonderd en duizend Britten sterven, is de NHS niet bezweken. Nog niet.

Met behulp van het leger is de NHS in staat geweest om het Oost-Londense Excel-beursgebouw, eigendom van een onderneming uit Abu Dhabi, het grootste (tijdelijke) ziekenhuis van Europa neer te zetten, een ziekenhuis zonder bezoekers. Over de naam hoefde niet lang te worden nagedacht: Nightingale Hospital, vernoemd naar de Victoriaanse grondlegger van de moderne verpleegkunde. Deze telg van een vooraanstaande familie verwierf faam tijdens de Krim-oorlog door als een engel te zorgen voor gewonde soldaten.

Florence Nightingale maakte deel uit van het oorlogsapparaat, net als de beroemde ingenieur Isambard Kingdom Brunel die het noodziekenhuis had ontworpen waarin ze werkte. Tegen deze achtergrond is het niet vreemd dat de Britse overheid de strijd tegen het coronavirus ziet als een oorlog. 

Helden en frontsoldaten

Artsen en verpleegkundigen worden dagelijks bestempeld als helden en frontsoldaten, met Johnson als de onvermijdelijke oorlogspremier, eentje die in zijn rede sprak over een ‘strijd tegen een vijand die we nog altijd niet helemaal begrijpen’.

Het is een strijd die, zo hebben ministers toegegeven, niet vlekkeloos verloopt. Zo loopt het testbeleid mijlenver achter bij andere landen, zeker bij Duitsland, iets dat door de wetenschappelijke adviseur van de regering nederig is toegegeven. Sinds het uitbreken van het virus hebben de zorgbazen uit trots en ideologische overwegingen lang geweigerd om samen te werken met commerciële laboratoria die onder meer in Oxford en Cambridge gevestigd zijn.

De oorlogsretoriek kan voor ergernis zorgen. ‘Waar ik me aan erger zijn ministers die doen alsof we in oorlog zijn’, zei Sue Hill van de belangenorganisatie voor chirurgen in The Guardian. ‘En churchilliaanse citaten uiten terwijl ze wat extra plastic en papier naar de zalen zouden moeten brengen.’ 

Daarmee doelt ze op het gebrek aan beschermende kledij. Het heeft ertoe geleid dat ziekenhuispersoneel zich is gaan uitdossen in vuilniszakken, lasmaskers en met snorkels. Voor veel verpleegkundigen is niet de vraag wanneer, maar of ze besmet raken. Of erger.

Het doet soms denken aan ‘leeuwen geleid door donkeys’, de wijze waarop de Britse deelname aan de Eerste Wereldoorlog is getypeerd. Dappere soldaten, gewone jongens, werden geleid door soms onkundige officieren uit de gegoede klasse. Tientallen NHS-werknemers zijn al gestorven, van de 29-jarige verpleegster Rebecca Mack tot de 75-jarige specialist Anton Sebastianpillai die zijn pensionering had onderbroken om de coronacrisis te bestrijden. 

De NHS als systeem heeft haar critici, maar voor de NHS-werknemers is er niets dan lof. En zorg.

Hoe gaan we de pandemiepuzzel oplossen?
In slechts een paar weken tijd zijn een lege evenementen­kalender, thuiswerken en anderhalve meter afstand houden al het nieuwe normaal geworden. Maar hoe zijn we eigenlijk in deze ‘intelligente lockdown’ beland en, belangrijker nog, hoe komen we daar de komende maanden stap voor stap weer uit? Ontdek het zelf met deze interactieve infographic. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden