Voor de bestuurder zijn er geen bloemen op de middenstip

2011 was óók het jaar van de verguisde sportbestuurder. Onno Jacobs (47) werd als financieel directeur van Feyenoord 'de exponent van het kwaad'. Peter Bonthuis (62) was tot 2010 het gezicht van de misère bij Sparta. Een tweegesprek. 'Mijn dochter zei: daar staat Onno Jacobs op een spandoek. De rest kon ze gelukkig niet lezen.'

De vorig jaar bij Sparta opgestapte Peter Bonthuis heeft het boek over zijn turbulente carrière in de sport al bijna klaar. Onno Jacobs zou alleen al over zijn periode als financieel directeur in de Kuip een bestseller kunnen schrijven. 'Ik werd het gezicht van de ellende bij Feyenoord.' En Bonthuis: 'Ik haalde de toenmalige raad van commissarissen dicht op de organisatie, maar werd er ook door overruled.


Hun vertrekpunt was bijna identiek. Ze begonnen bij een club in zwaar weer. Jacobs: 'Ik had mijn hart gevolgd door bij Feyenoord te gaan werken, maar ik schrok van wat ik in december 2005 aantrof. Sjaak Troost, de toenmalige commercieel directeur, zei dat we snel moesten ingrijpen. Anders zouden we de salarissen over januari niet kunnen betalen. Liquiditeit stond met hoofdletters geschreven.


'Een hele riedel aan spelers vertrok, waarvan sommigen nauwelijks in het eerste hadden gespeeld. Daarnaast sloten we met banken en investeerders een aantal overeenkomsten om het einde van het seizoen te halen. Ik bemerkte dat het opstellen van een begroting bij Feyenoord een eenmansactie was van mijn controller, die de boekhouding op orde moest houden. Het taakstellend karakter was nul.


'Zwart-wit gezegd had ik voor mezelf één opdracht geformuleerd: zorgen dat het bloeden stopt en zorgen voor een stabiele financiële basis. We hebben het destijds onder de pet weten te houden, maar al begin 2006 was de financiële situatie bij Feyenoord precair.'


Bonthuis: 'Je begon dus meteen te saneren, terwijl het verwijt aan jou toch is dat je mede verantwoordelijk bent voor de financiële crisis bij Feyenoord.'


Jacobs: 'Dat verhaal speelde pas later, na onze investeringen in de selectie in 2007.'


Bonthuis: 'Ik deed met mijn sportmarketingbureau al enkele dingen voor Sparta, toen het na de degradatie in 2003 helemaal misging. De club was bijna failliet. Nico Janssens, de toenmalige wethouder van sport in Rotterdam, deed een oproep op RTV Rijnmond of er mensen bereid waren om Sparta te redden. Dan zou de gemeente het stadion willen kopen, al bleek dat voor een te laag bedrag te zijn.


We vonden investeerders bereid drie jaar garant te staan voor de exploitatietekorten. Namens hen verzocht Erik Achten mij om directeur te worden. Sparta moest altijd zijn beste spelers verkopen, ik diende de continuïteit te waarborgen.'


De druk van buitenaf

In augustus 2006 vertelde Feyenoord-voorzitter Jorien van den Herik bij Studio Voetbal dat de club een schuld had van 30 miljoen. Indirect leidde de 'Grote Kale Leider' met die biecht zijn ondergang in. 'Drie maanden later stapte Jorien al op', aldus Jacobs. 'De druk vanuit de supporters was zo groot dat zijn positie onmogelijk was geworden.


'We draaiden na het vertrek van Kuijt en Kalou ook nog eens een dramatisch seizoen. We haalden Charisteas van Ajax, ik zie me nog 's avonds wegrijden door een haag van boze supporters. Hoe we in godsnaam de vierde spits uit 020 konden halen. Dan word je als nieuwe bestuurder snel volwassen.'


Jacobs wordt herinnerd aan de totale ontreddering bij de directie en de technische staf na de 'zwarte nacht van Nancy' in november 2006, toen de Franse oproerpolitie met traangas tientallen Feyenoord-hooligans uit het stadion verjoeg. De wedstrijd werd tijdelijk gestaakt en Feyenoord werd pas na de loting voor de achtste finales uit het UEFA Cup-toernooi gezet.


Jacobs: 'Ik had nul mediatraining gehad. Uitgerekend bij mijn eerste Europese uitwedstrijd was ik de enige vertegenwoordiger van de directie. Ik voelde me doodongelukkig. Moest ik als financieel directeur uitleggen dat iedereen bij Feyenoord zich dood schaamde.


'We hebben die uitsluiting vergeefs aangevochten bij het CAS. Ik zat al te rekenen, een achtste finale in de UEFA Cup tegen Tottenham Hotspur in een volle Kuip inclusief boarding en tv-rechten.'


Bonthuis: 'Dat kostte Feyenoord ongeveer drie miljoen euro.'


Jacobs: 'En we hadden elke euro zo hard nodig.'


Bonthuis had 20 jaar met Peter Post in de wielrennerij gewerkt en hij stond als directeur aan de wieg van het ABN Amro World Tennis Tournament in Rotterdam. In het voetbal golden andere wetten en omgangsvormen. 'Maar we zijn bij Sparta altijd transparant geweest over onze financiële situatie.'


Jacobs: 'Wij waren dat niet. Sparta was altijd een sympathieke club met een prettige uitstraling. Feyenoord was meer gesloten, naar binnen gekeerd. Dat is, mede door de aanpak van algemeen directeur Eric Gudde, compleet veranderd.


'Voor ik hier werkte, had ik het idee dat Feyenoord overal tegen was. Van den Herik was een voorloper op het gebied van het uitbaten van de tv-rechten. Maar hij maakte ook ruzie met veel mensen. Dan zei hij iets over de KNVB of NOC*NSF en had Feyenoord weer een conflict.'


Bonthuis, glimlachend: 'Iedereen keek uit naar de nieuwjaarstoespraken van Van den Herik.'


Jacobs: 'We lagen jarenlang overhoop met de belastingdienst, waarover nauwelijks werd gecommuniceerd. Ik vond dat de club een verkeerd imago had. Nu zijn de relaties een stuk beter. We hebben geschikt met de belastingdienst. De KNVB dacht met ons mee en beschouwt Feyenoord nu als een club met een verstandige visie en strategie. Mede door die gezamenlijke aanpak verlaten we volgend jaar categorie 1 voor clubs nood.'


Tussen twee vuren

Bonthuis: 'Het probleem bij Sparta was dat de club zelden met één mond sprak. Er sprong telkens wel een kikker uit de wagen. Ik zou Rob Baan niet hebben aangesteld als technisch manager en bestuurslid technische zaken. Maar de nieuwe raad van commissarissen dacht er anders over. Iedereen bij Sparta wilde meepraten.'


Jacobs: 'Succesvolle zakenlieden hebben vaak een groot ego. Ze volgen hun passie en stoppen hun zuurverdiende centen in een voetbalclub. Het is logisch dat ze dan ook iets te zeggen willen hebben. Sommige investeerders lieten hun hart spreken en zeiden iets over de trainer en de technisch directeur, zonder zich de consequenties te realiseren. Wij konden dan geregeld de scherven bij elkaar rapen.'


Na het rampseizoen onder leiding van de opgestapte Erwin Koeman stond de directie met de nieuwe raad van commissarissen in de zomer van 2007 voor een cruciale keuze. Blijven sukkelen met een matige selectie of met Bert van Marwijk als trainer de Champions League zien te halen door een kwaliteitsimpuls met dure routiniers? Het bleek achteraf een fatale miscalculatie.


Jacobs: 'We hadden door middel van talentpools 11 miljoen euro opgehaald, we dachten een verantwoorde investering te doen. Ik heb wel gewezen op de risico's. Misschien had ik nog harder moeten rammelen met de alarmbel. En met de wetenschap van nu had ik wellicht moeten zeggen: we halen niet vier topspelers, maar twee of drie.


'We hadden niet voorzien dat het slechts een KNVB-beker zou opleveren. De club had hoger ingezet, Nederland had toen nog recht op twee plaatsen in de Champions League. Vervolgens kwam de economische crisis erover heen. De inkomsten van Feyenoord liepen terug van ruim 40 miljoen tot ongeveer 36 miljoen nu. Bovendien zijn de opbrengsten uit de televisierechten inmiddels gehalveerd.


'In januari 2009, nog voor we door de KNVB in categorie 1 werden ingedeeld, constateerden Gudde en ik dat we het niet zouden redden. We hebben een saneringsplan opgesteld, waarin geen detail over het hoofd werd gezien. We zaten toen op een kostenniveau van boven de 50 miljoen euro per jaar, terwijl we iets meer dan 40 ontvingen. De gaten werden altijd gedekt door de transferinkomsten, maar die waren er ook niet meer. Drenthe was in 2007 de laatste klapper geweest.'


Onder leiding van multimiljonair Pim Blokland investeerden de Vrienden van Feyenoord sinds 2009 bijna 30 miljoen euro in de club. Hun invloed nam navenant toe en de directie kwam mede door de teleurstellende prestaties tussen twee vuren te liggen. Boze supporters eisten ook het hoofd van de financieel directeur, de investeerders keken over zijn schouder mee. 'Daarna werd ik de exponent van het kwaad', zegt Jacobs. 'Ik was het gezicht van de ellende bij Feyenoord.' Jacobs: 'Je raakt als directie in een wervelstorm. Het maakte me afstandelijker. Bij het eerste spandoek in het stadion denk je: wat overkomt mij nou? Mijn dochter van zes zei: goh, daar staat Onno Jacobs. Wat er verder stond, kon ze gelukkig niet lezen. Het doet wel met iets je, het maakte me prikkelbaar. Het leidde ook thuis soms tot spanningen.'


Op diverse websites werden zelfs vervalste bankafschriften van de salarissen van de directie gepubliceerd. Jacobs: 'Dat was echt triest. Een aantal mensen heeft systematisch de waarheid verdraaid. Het heeft ons gehinderd, we moesten ons telkens verweren tegen leugens. Het is een heel klein groepje dat mede door die uit de hand gelopen demonstratie voor het Maasgebouw de sympathie van de echte supporters heeft verspeeld. Maar het zal altijd blijven borrelen in tijden van tegenspoed.'


Enkele investeerders stelden de positie van Jacobs ter discussie. 'Ze uitten hun twijfels en vroegen zich af of ik wel die betrouwbare, financiële man was. Ze lieten zich leiden door de roep van de supporters. Toen de kritiek ook uit die hoek kwam, ook al was het slechts een man of drie, heb ik in juni mijn vertrek aangekondigd.'


Jacobs zou de aanwas van nieuwe investeerders kunnen blokkeren, luidde het verwijt. 'Dat viel dus reuze mee. Er is nog wel wat kapitaal bijgekomen, maar de grote klap was al gemaakt. En de nieuwste investeerders waren via de talentpools al bij de club betrokken.'


Bonthuis tegen Jacobs: 'Van jou wordt gezegd dat je bent geslachtofferd door de publieke opinie. Bij ons was de druk natuurlijk veel minder.'


Ook Bonthuis werd het symbool van de misère bij Sparta, dat in 2010 na een dramatische play-off met Excelsior degradeerde naar de eerste divisie. 'Je ziet zo een paar miljoen aan inkomsten wegvallen. We hebben de volgende dag tijdens een emotionele bijeenkomst met het personeel aangekondigd dat er klappen zouden vallen.


'Met het lood in de schoenen ging ik naar perschef Yvette van Schie, die daarvoor jaren voor mijn bureau had gewerkt. Ze had net een kind gekregen en ik moest haar vertellen dat het over was bij Sparta. Het heeft pijn gedaan. De commissarissen stapten op en ik heb me in die periode heel eenzaam gevoeld. Misschien had ik met hen moeten vertrekken, maar de club moest opnieuw worden opgebouwd.'


Het ging tevens ten koste van zijn gezondheid.


Bonthuis: 'Mijn vader overleed op zijn 64ste tijdens een hartoperatie. Die angst heb ik ook gevoeld. Ik kreeg last van hartritmestoornissen. Ik ben geopereerd en heb diverse cardioversies ondergaan. Toch lijdt vooral je gezin onder de spanningen bij de club. Gelukkig ben ik helemaal hersteld.'


De erfenis

Het betaald voetbal leed over het seizoen 2010-2011 een verlies van 50 miljoen euro. Voelen Jacobs en Bonthuis zich mede verantwoordelijk voor de exorbitante salarissen?


Jacobs: 'Ik voel me zeker verantwoordelijk, al weet ik niet of we te veel hebben betaald. Die salarissen waren destijds marktconform. Het probleem was dat de dekking ontbrak om die salarissen te blijven garanderen, mede door de recessie en de lagere tv-opbrengsten. Ik heb wel het idee dat het realisme nu bij de meeste clubs overheerst.'


Feyenoord verkeert bij zijn afscheid in rustiger vaarwater. 'De investeerders hebben met hun kapitaalinjectie het eigen vermogen aangezuiverd, het was het beste dat Feyenoord kon overkomen', aldus Jacobs. 'Het eigen vermogen is nog steeds fors negatief, maar de schuldenlast is aanzienlijk verkleind. De directie heeft de winst- en verliesrekening op orde gebracht, waardoor Feyenoord ook zonder de recente transfers in 2012 eindelijk zwarte cijfers kan schrijven.'


Bonthuis: 'Mijn opdracht was de club te professionaliseren. Uiteindelijk is het gelukt het negatieve vermogen van 9 miljoen om te buigen tot een positief saldo van zesenhalve ton bij mijn afscheid. Toch ben ik na de degradatie in 2010 met gemengde gevoelens vertrokken.


'Ik was na Hans Nijland de langstzittende directeur bij één club. Ik heb mijn ervaringen nauwelijks kunnen overdragen aan mijn opvolger Wiljan Vloet. Het is jammer dat zo acht jaar kennis verloren dreigt te gaan.'


Jacobs: 'Iedere bestuurder in het betaald voetbal gaat door een bepaalde leercurve. Deze bedrijfstak is zo specifiek dat het je enkele jaren kost om te ontdekken hoe de hazen lopen. En als je niet uitkijkt, ben je dan alweer afgebrand. Met mijn ervaringen van nu had ik in mijn beginperiode bij Feyenoord ongetwijfeld andere beslissingen genomen.


'Je moet jezelf steeds een spiegel durven voorhouden. Een succesvolle manager uit het bedrijfsleven is nog geen goede voetbalbestuurder. Het is ook een misvatting om te denken dat het je meer statuur geeft.


'Je komt als directielid door de voordeur naar binnen, maar je gaat niet weg met bloemen op de middenstip. Dat is voorbehouden aan spelers en trainers en zo hoort het ook.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden