ANALYSE Chinese dissidenten

Voor Chinese dissidenten is Duitsland de meest logische bestemming

De Chinese dichteres Liu Xia op Helsinki international Airport in Finland. Beeld AFP

Het was even voor vijven toen de Chinese dichteres Liu Xia (57) in Berlijn uit het vliegtuig stapte. Daarmee ging een wens van haar man, de vorig jaar in gevangenschap overleden Nobelprijswinnaar Liu Xiaobo, in vervulling.

Hoe gek het ook klinkt: voor een Chinese dissident is Duitsland sinds jaren de meest logische bestemming. Liu Xia zal worden herenigd met twee boezemvrienden: schrijver, dichter en musicus Liao Yiwu en schrijfster Tienchi Martin-Liao. Zij zijn lang niet de enige Chinese dissidenten die in Duitsland wonen. De bekendste balling is Ai Weiwei, die sinds hij in 2015 onder Duitse druk het land mocht verlaten en in Berlijn woont en werkt.

De extroverte kunstenaar is een uitzondering, de rest van de dissidente diaspora in Duitsland onttrekt zich aan het publieke oog en opereert bovendien zelden als eenheid – onderling bestaat veel wantrouwen.

Wat drijft deze dissidenten uitgerekend naar het land van Angela Merkel, de kanselier die zo overduidelijk streeft naar goede handelsbetrekkingen met de Chinese leiders? Op het moment dat Liu Xia in Berlijn arriveerde, vergaderde Merkel een paar kilometer verderop met de Chinese premier Li Kequiang over samenwerking tussen Duitse en Chinese bedrijven..

Dat Duitsland desondanks als veilig toevluchtsoord geldt, komt doordat Duitse politici parallel aan die economische toenadering consequent hameren op de Chinese mensenrechtensituatie, zegt Bernhard Bartsch, China-expert van de Bertellsmannstiftung, de grootste politiek onafhankelijke denktank van Duitsland.

Merkel ontmoet bij elk bezoek aan Beijing dissidenten, mensenrechtenadvocaten of medewerkers van omstreden ngo’s. Daarnaast heeft Duitsland veel universitaire uitwisselingen met China en biedt de Deutsche Welle, de internationale tak van de Duitse publieke omroep, al jaren een platform aan journalisten die niet worden ondersteund door het Chinese regime.

Zorgen over Chinese mensenrechten

De Duitse zorgen over de Chinese mensenrechten zijn volgens Bartsch een voortvloeisel van Duitslands eigen ervaring met een communistische eenpartijstaat, de DDR, met een alomtegenwoordige geheime dienst, de Stasi.

De diplomatieke onderhandelingskanalen waarlangs de vrijlating van Liu Xia tot stand zijn gekomen, werden geschapen door Merkels voorganger, de sociaal-democratische kanselier Gerhard Schröder. In 1999 ondertekende hij met de toenmalige Chinese premier Zhu Rongji de ‘Duits-Chinese mensenrechtendialoog’, een jaarlijkse vergadering van politici en diplomaten speciaal over dit thema.

In Duitsland zijn de reacties op de vrijlating van Liu Xia overwegend positief. ‘De mensenrechten zijn nu eens niet dood neergevallen in de berm van de zijderoute’, zoals de Süddeutsche Zeitung schreef. Maar er wordt ook geschamperd: Liu Xia zou slechts een tactisch handelscadeau zijn.

De sleutel van Merkels invloed in Bejing is het wederzijdse handelsbelang, bevestigt ook Bartsch. ‘Een Europese regering die economisch minder gewicht in de schaal legt, zou dit dus niet voor elkaar krijgen.’

‘Voor Xi Jinping is dit inderdaad een aantrekkelijke manier om af te komen van het probleem Liu Xia, wat hem al een paar jaar slechte publiciteit oplevert.’ Bartsch gaat ervan uit dat Liu Xia zich in verband met haar in China achtergebleven broer gedeisd zal houden. ‘Dan kost deze oplossing China niets.’

Vlucht naar Europa

De Chinese dichteres Liu Xia (57) verliet Beijing op een vlucht naar Europa, waar ze waarschijnlijk in Berlijn gaat wonen. Maar helemaal vrij zal ze ook daar niet zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.