Uitgelicht

Voor cartoonisten was Lubbers puur goud

Een kokkerd van een neus, spleet tussen de tanden en borstelige wenkbrauwen

Voor cartoonisten was oud-premier Ruud Lubbers goud. Twee dagen na het overlijden van de oud-premier blikt Jos Collignon terug op creaties van collega's Peter van Straaten en Opland. En op twee van zijn eigen spotprenten.

Jos Collignon: 'Peter van Straaten was de gekroonde koning van de Lubbers- tekenaars. Alle beeldelementen die Lubbers zo herkenbaar maakten - wenkbrauwen, five o'clock shadow, centraal diasteem, neus - buitte hij ten volle uit. En dan wordt het inderdaad heel erg. Hier de vampierversie.' Beeld Peter van Straaten

Een kokkerd van een neus, spleet tussen de tanden, borstelige wenkbrauwen - genoeg in het voorkomen van Ruud Lubbers dat zich leende voor een karikatuur. Bovenal: die onuitroeibare stoppelbaard. De woensdag overleden oud-premier was in de jaren tachtig een geliefd model voor cartoonisten van kranten en opiniebladen.

'Lubbers had geen five o'clock shadow, maar een all day shadow', zegt Volkskrant-tekenaar Jos Collignon, die hem menigmaal op papier zette. 'Die baard tekende iedereen nadrukkelijk.' Eigenlijk doen uiterlijke trekken er niet zo toe, vertelt Collignon, want een cartoon draait om de boodschap. 'Maar Lubbers had het voordeel dat hij zo herkenbaar was. De neus, die haardos, dat kinnetje - ik tekende hem uit mijn hoofd. Opland (wijlen cartoonist van de Volkskrant, red.) hoefde zelfs zijn naam niet op zijn jasje te zetten.'

'Natuurlijk kon Van Straaten Lubbers ook vriendelijk portretteren. We weten allemaal dat het Lubbers is, maar Van Straaten is er opzettelijk weer zó breeduit bovenop gaan zitten dat het net zo goed een afbeelding van Swiebertje had kunnen wezen.' Beeld Peter van Straaten
'Zo'n beetje de eerste herinnering die bij mij opkomt als het gesprek over Lubbers gaat: hoe hij zijn internationale carrière na afloop van zijn premierschap om zeep hielp. We hadden allemaal met tranen in de ogen de Trabantjes met geëmotioneerde Oost-Duitsers de Muur en de wachthuisjes zien passeren. Naar de mening van de Duitse bondskanselier, toen net als nu een beslissende stem, bracht Lubbers niet het vereiste enthousiasme op voor een Duitse hereniging.' Beeld Jos Collignon

Twaalf jaar premierschap bood volop munitie voor spotprenttekenaars, van het no-nonsensebeleid tot de afbraak van de WAO. Collignon kan zich die laatste controverse nog goed herinneren. 'Lubbers werd voortdurend geportretteerd als de rijke industrieel die geen oog had voor het volk.' En dan was er het massale verzet tegen de komst van kruisraketten. Symbool van het protest werd een cartoon van Opland, waarop een keurig dametje een rake trap uitdeelt aan een raket. 'Er was geen tekenaar die vóór de kruisraketten was.'

Zelf maakte Collignon graag gebruik van bijbelse symboliek om de gelovige premier te portretteren, bijvoorbeeld als Jezus, torsend met een kruisraket op zijn rug. Maar volgens hem was de echte Lubbers-tekenaar Peter van Straaten. De in 2016 overleden cartoonist portretteerde de premier talloze keren, vaak als griezel, hoewel Van Straaten hem jaren later in Vrij Nederland 'eigenlijk een van onze beste premiers' noemde. 'Hedy d'Ancona, die begin jaren tachtig met Lubbers in een kabinet zat, heeft eens gezegd dat ze de ware Lubbers heeft leren kennen door de tekeningen van Van Straaten', aldus Collignon.

'Lubbers dronk standvastig de beker leeg tot de laatste druppel. De plaatsing van kruisraketten werd een langdurige lijdensweg. Die hij trouwens gunstiger afsloot dan dit origineel. In 1987 bleek plaatsing niet meer nodig.' Beeld Jos Collignon

Eén keer heeft hij Lubbers ontmoet, bij een tv-uitzending. 'Ik heb hem daar live getekend. Tegen het eind van de uitzending kreeg hij de tekening. Aan zijn gezicht kon ik aflezen dat hij er helemaal niks aan vond. Toen ik naderhand in het schminkhok zat, zag ik in een flits een jongetje voorbijsnellen met de tekening in zijn hand. Ik kon er wel om lachen dat Lubbers die had weggegeven.'

'Hier zien we Opland met een eigen versie van Farce Majeurs carnavalshit Koeweit, Koeweit, Kiele, Kiele, Koeweit. Een jonge Lubbers als minister van Economische Zaken onder Joop den Uyl die de oliecrisis moet bezweren.' Beeld Opland
'Opland tekende het wereldberoemde raketje dat door een vrouwtje werd weg- geschopt. Het beeldmerkje waarachter de voltallige oppositie tegen de kruisraketten zich verzamelde. Net zulke krachten kwamen los tegen Lubbers' bezuinigingsmaatregelen waarbij (last in, first out) recente 'luxe' verworvenheden als eerste werden aangepakt. Tot jarenlange woede van velen.' Beeld Opland
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.