'Voor calamiteiten als in Grave liggen geen crisisscenario's klaar'

Na de aanvaring van de stuw bij Grave vorige week vrijdag werd de sluis bij Heumen veel te laat gesloten. Een fout die tot gevolg had dat het waterpeil zo ver daalde dat de scheepvaart op het belangrijke Maas-Waalkanaal momenteel onmogelijk is. 'Voor dergelijke calamiteiten liggen echt geen crisisscenario's klaar', zegt Menno van Duin (57), lector crisisbeheersing van het Instituut Fysieke Veiligheid.

De beschadigde stuw bij Grave. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

'Vooropgesteld, dit soort situaties zijn buitengewoon zeldzaam in Nederland', zegt Van Duin (57). 'En dan geldt de volgende wet: wat je zelden doet, doe je zelden goed. Bij gebrek aan routine gaat er nou eenmaal vaak iets mis.'

Dat Rijkswaterstaat meer diensten aan sluizen en kanalen is gaan uitbesteden aan particuliere partijen vormt een risico bij calamiteiten, denkt Van Duin. 'Dit weten we vanuit de procesindustrie', zegt hij. 'Externen zijn 'strangers' op de site en het totaaloverzicht is bij minder mensen aanwezig. Dan kan het zijn dat niet direct de conclusie wordt getrokken dat de sluis bij Heumen dicht moet als de stuw bij Grave kapot is.'

Dat de gevolgen zich meestal verder uitstrekken dan ter plaatse, bleek toen bij Geleen in 2015 een chemische stof in de Maas terechtkwam. 'Pas later bleek dat niet alleen de drinkwaterinname moest worden stopgezet, maar ook nagedacht moest worden of koeien nog wel uit het water konden drinken.'

Te hoge verwachtingen

De verwachting dat instanties zijn voorbereid en er alle mogelijke crisisscenario's klaarliggen - met reacties als 'hoe heeft dit kunnen gebeuren' - is bij dergelijke calamiteiten veel te hoog, vindt Van Duin. 'Dit is echt niet zo, ze worden vaak verrast', zegt hij. 'Dit zal bijvoorbeeld bij een terroristische aanval in Nederland niet anders zijn.'

Nuchterheid en realisme zijn volgens Van Duin noodzakelijk. 'De werkelijkheid stoort zich niet aan plannen en procedures.' Het komt aan op professionaliteit van medewerkers. Op hun improvisatievermogen, veerkracht en flexibiliteit op het moment dat zich een ramp voordoet. 'Uiteraard moeten de processen hiervoor wel duidelijk zijn; wat zijn de communicatielijnen, wordt er gewerkt met crisisteams, dat werk.'

'Dit zag je misgaan bij de Bijlmerramp', zegt Van Duin. 'Sociale diensten waren gehersenspoeld met regeltjes en formulieren, waardoor de medewerkers er niet uitkwamen toen die procedure werd losgelaten en aan alle slachtoffers zonder rompslomp hulp mocht worden geboden.'

De sluis bij Heumen. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden