InterviewMark François

Voor brexiteer Mark Francois is het vertrek een voldongen feit: ‘We krabbelen niet terug’

Mark Francois, vorig jaar oktober. Beeld Hollandse Hoogte / AFP

Als Brexiteer van het eerste uur kent Mark Francois geen enkele twijfel: Brexit is een feit. Nu leidt hij een invloedrijke lobbygroep binnen de conservatieve partij. ‘We zijn al weg, we zijn vrij.’

Duitsland wilde zijn EU-voorzitterschap deze week beginnen met een ambassadeursoverleg over Brexit, maar heeft dat geannuleerd wegens een gebrek aan vooruitgang in de onderhandelingen. Het is niet iets waar Mark Francois wakker van ligt. ‘Wat ik verwacht,’ zegt de toonaangevende brexiteer in zijn werkkamer aan 1 Parliament Square, ‘is dat de EU op het laatste moment inbindt, vanwege verlicht eigenbelang. Wij hebben geen probleem met No Deal. De bal ligt nu in Brussel. ‘Ze clock is ticking’, zoals Michel Barnier pleegt te zeggen.’

Met de Fransman had Francois enkele maanden terug een vinnige correspondentie. De Brit, een man van het type-bulldog, had de statige Fransman een brief geschreven om de illusie weg te nemen dat de Britten toegeven aan de eisen van Brussel. ‘Een akkoord waarin staat dat we aan Brusselse regels moeten blijven voldoen, en dat het Europese Hof van Justitie zeggenschap blijft houden over onze natie, dat komt simpelweg niet door het Lagerhuis.’ De brief begon met de zinsnede: ‘Misschien heeft u van ons gehoord.’

‘Ons’ is de European Research Group (ERG) waarvan Francois sinds maart de voorzitter is, een groep van ongeveer tachtig eurosceptische Tories die menig leider van de Conservatieve Partij het leven zuur heeft gemaakt. Over hoe die in 1993 opgerichte ERG precies werkt, wil de voorzitter niet zeggen. ‘Ik geloof niet dat een Nederlands lezerspubliek zeer geïnteresseerd is in hoe wij precies te werk gaan’, zegt hij met een geheimzinnige glimlach. ‘Ga er maar van uit dat de premier niet om ons heen kan.’

Not the Queen's English

De kleine, gezette Francois is de opvolger van de lange, slanke Rees-Mogg, die in de regering van Boris Johnson heeft plaatsgenomen. Het verschil tussen die twee blijft niet beperkt tot hun gestalte. Waar Rees-Mogg een ultra-deftige Old Etonian is, groeide Francois op in een sociale huurwoning te Basildon, een tuinstad in Essex. Waar Rees-Mogg het keurige ‘the Queen’s English’ spreekt, spreekt Francois ‘time’ uit als ‘tuim’, ‘what’ als ‘whoat’ en ‘last’ als ‘loast.’ Tevens is de 54-jarige Francois een stuk minder diplomatiek dan Rees-Mogg.

Wanneer tijdens het interview de naam Donald Tusk valt, staat Francois begeesterd op. ‘We hebben een speciale relatie, wist je dat?’ zegt de Brexiteer terwijl naar een kast marcheert om daar een flesje bier te pakken, dat naast een rugbybal staat. ‘Dit is speciaal voor mij gebrouwen in mijn kiesdistrict.’ ‘Mark Francois: A special place in hell’ zo luidt het etiket. ‘Ik heb Donald destijds gevraagd om naar de opening van de brouwerij te komen, maar hij was geloof ik verhinderd.’

Tusk, de toenmalige president van de Europese Raad, had zich afgevraagd hoe die speciale plaats in de hel eruitziet voor brexiteers, en met name Francois die destijds steeds meer naamsbekendheid verwierf voor controversiële uitlatingen. Toen de Duitse Airbus-topman Tom Enders bijvoorbeeld liet doorschemeren dat zijn bedrijf het Verenigd Koninkrijk wel eens zou kunnen verlaten, wees de conservatief erop dat zijn vader Reginald, een D-Day veteraan, ‘zich niet liet pesten door een Duitser, en zijn zoon ook niet’.

Hugenoten

De oorlog speelt een grote rol in het leven van Francois, wiens kamer uitkijkt op het beeld van zijn held Winston Churchill. Francois werd geboren in Noord-Londen. Zijn vader was een nazaat van Franse Hugenoten en zijn moeder is een Italiaanse, vandaar zijn tweede naam: Gino. ‘Vind je het gek dat ik eurosceptisch ben?’ lacht hij. Toen hij zes was verhuisde het gezin naar de tuinstad. Toen Mark 14 was overleed zijn vader. ‘‘Neem de vrijheid van het land nooit voor lief’, leerde hij me.’

Francois ging geschiedenis studeren in Bristol, gevolgd door oorlogsgeschiedenis op King’s College. Tussendoor diende hij twee jaar in de Territorial Army, waar hij de rang van luitenant bereikte. Met genoegen spreekt hij over de Lionheart-oefening oefening in Duitsland. Hij schrijft er uitgebreid over in zijn autobiografie die komend najaar uitkomt en waar hij tijdens de lockdown aan heeft gewerkt. ‘Spartan Victory’ gaat het heten. De Spartanen, dat is de geuzennaam van de ERG.

Wat opvalt tijdens het interview met Francois is: zijn denken in winnen en verliezen. ‘We won’, is een uitroep die om de haverklap valt. Of ‘I won’. Zijn mooiste overwinning was in 2001 toen hij zich opwierp als Conservatieve kandidaat voor het kiesdistrict Rayleigh & Wickford, nabij Basildon. Zijn grote rivaal was een zekere Boris Johnson, die bijna aan televisieprijs had gewonnen voor zijn optreden in Have I got news for you. ‘En ze kozen mij!’

Verdrag van Lissabon

Zijn debuuttoespraak in het Lagerhuis ging over het verdrag van Nice, dat in 2003 de uitbreiding van de EU van 15 naar 25 landen regelde. ‘Een brexiteer was ik toen nog niet, omdat ik geloofde in hervorming van de EU.’ Aan dat geloof kwam zeven jaar later een einde met het Verdrag van Lissabon, dat de EU democratischer moest maken. Hij pakt het verdrag erbij, een pak vergeeld papier. ‘Als schaduwminister van Europese Zaken heb ik elke letter gelezen en er was weinig verschil met de Europese Grondwet die het moest vervangen. Het Lagerhuis heeft er twee weken over gedebatteerd, maar we konden geen letter aanpassen.’

Vanaf dat moment streed Francois voor het Britse vertrek. ‘Niemand had verwacht dat het al na acht jaar zover zou zijn. Sterker, tot een week voor het referendum dacht ik dat we na een knappe campagne strijdend ten onder zouden gaan.’ Hij zegt te hebben genoten van de politieke strijd die daarop volgde, ook al verscheurde deze zijn partij. De afkeer van beide kampen was groot. Remainer Ed Vaizey riep zelfs hatelijk: ‘Hij kan lezen’, toen Francois vanaf papier voorlas tijdens een kamerdebat.

Op de vraag of de Britten de EU echt, definitief gaan verlaten, kijkt hij verbaasd. ‘We zijn al weg, we zijn vrij. De EU is altijd bang geweest voor een Singapore voor de kust, en dat is wat het kan krijgen als er geen handelsakkoord komt. Wat de Brexit-jaren hebben bewezen is dat we niet terugkrabbelen.’ Hij citeert de laatste woorden van Alfred Lord Tennyson’s gedicht De Odysseus, over de bereidheid om op meedogenloze wijze ‘te streven, te zoeken, te vinden, en niet toe te geven’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden