Nieuws Fraude (1)

Voor bijna tien miljard aan (ontdekte) frauduleuze transacties in 2018

In Nederland is in 2018 voor een recordbedrag van bijna 10 miljard euro aan financiële transacties verdacht verklaard. Het gaat om ernstige vermoedens van witwassen, dikwijls van drugsgelden, en om terrorismefinanciering.

Het pand van de FIU in Zoetermeer. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Dit staat in het woensdag verschenen jaarverslag van de Financial Intelligence Unit (FIU). Dat is de zelfstandige opererende, bij de politie ondergebrachte autoriteit waar financiële dienstverleners volgens een wettelijke verplichting transacties moeten melden die zij niet vertrouwen. De FIU analyseert de meldingen en verleent deze zo nodig het predicaat ‘verdacht’.

In 2018 constateerde de autoriteit 58 duizend verdachte transacties, ter waarde van in totaal 9,7 miljard euro. In 2017 ging het om 40 duizend transacties en 6,7 miljard euro. Het zijn meldingen van financiële deals die na analyse en onderzoek op de zeef van de FIU zijn blijven liggen. Een kapitaal huis dat via een bank in Dubai zogenaamd wordt betaald uit de verkoop van een antiek beeld. Een bedrag van 100 duizend euro dat in kleine stapjes wordt overgemaakt naar een bananenexporteur in Zuid-Amerika.

De zaken worden door de FIU doorgegeven aan politie, Openbaar Ministerie en FIOD. Het is niet altijd goed te volgen wat de opsporings- en vervolgingsdiensten vervolgens doen met die informatie. Ook is niet bekend hoeveel van het frauduleuze geld wordt afgenomen. Bronnen melden aan de Volkskrant dat de politie in de praktijk alleen van de gegevens van de FIU gebruikmaakt in lopend onderzoek.

Er gaan zulke enorme sommen fout geld in Nederland rond, dat zelfs bankiers ervan schrikken. Miljarden aan drugs- en terrorismegelden worden er per jaar witgewassen. Waarom doen opsporingsdiensten en banken daar zo weinig aan?

Bij de werkwijze van de FIU zelf zijn ‘vraagtekens geplaatst’, meldt minister Grapperhaus van Veiligheid en Justitie in de Kamerbrief bij het jaarverslag. Medewerkers hebben processen-verbaal opgemaakt terwijl ze daartoe niet bevoegd waren. Ook bestaat er kennelijk onduidelijkheid over de politiegegevens waarover de dienst kan beschikken. Daarom heeft de minister de bevoegdheden van de FIU en de politie per 1 juli samengevoegd.

Volgens de minister staan de als verdacht aangemerkte transacties niet ter discussie. De dienst filterde ze uit honderdduizenden meldingen. Die werden gedaan voor de beroepsgroepen met een meldplicht, van houders van geldkantoren tot taxateurs.

Wat opvalt, is het toenemende aantal meldingen van de Nederlandse banken. Het lijkt erop dat alle ophef over het ING-schandaal – de bank verwaarloosde jarenlang haar meldplicht – zijn uitwerking niet mist. De FIU vindt dat ook accountants scherper moeten opletten: ‘De FIU heeft aan de hand van voorkomende casussen bemerkt dat accountants doorgaans direct zicht hebben op mogelijke corruptie, indien zij de kenmerken daarvan beter weten te herkennen.’

Van de bijna 10 miljard euro aan frauduleuze zaken komt het leeuwendeel, bijna 7,5 miljard, van slechts 105 transacties van elk 10 miljoen euro of meer. Daarachter moeten machtige criminele netwerken schuil gaan, suggereert de FIU. ‘Verdachte transacties van deze omvang’, schrijft de dienst, ‘kunnen van grote invloed zijn op de financiële integriteit, zowel nationaal als internationaal.’

Opmerkelijk is de aandacht die de FIU vraagt voor zorgfraude. De dienst constateert dat ‘steeds creatievere manieren worden aangewend om geld wit te wassen of terrorisme te financieren’ en noemt dan expliciet het sjoemelen met zorggeld als mogelijke financieringsbron van terrorisme. De FIU ontving vorig jaar vooral uit de bankensector bericht van ruim 1.300 gevallen van mogelijke zorgfraude. In het jaarverslag wordt dan geconstateerd: ‘Het bijzondere van deze meldingen is dat er bij circa 20 procent van de ongebruikelijke transacties een mogelijke relatie is met personen die betrokken kunnen zijn bij de financiering van terrorisme.’

Witwassen crimineel geld structureel probleem in EU

EU-landen moeten veel meer samenwerken om het witwassen van criminele vermogens en de financiering van terreurnetwerken tegen te gaan. Recente zwartgeldschandalen zoals bij ING, Danske Bank en Deutsche Bank tonen aan dat het financieel toezicht op nationaal en Europees niveau tekortschiet.

Banken, investeringsfondsen en andere financiële instellingen worden misbruikt door criminele bendes en terroristen. ‘Dit is een structureel probleem’, zei Europees Commissaris Dombrovskis (Euro & Financiële stabiliteit) woensdag bij de presentatie van een viertal rapporten over de anti-witwasactiviteiten in de EU. Volgens zijn collega’s Timmermans (Regelgeving) en Jourova (Justitie) kunnen de lidstaten geen tijd meer verliezen.

Uit de rapporten blijkt dat de EU-landen laks zijn met het invoeren en naleven van de (reeds aangenomen) regels tegen witwassen en terreurfinanciering. Nationale opsporingsautoriteiten (Financial Intelligence Units) wisselen te weinig informatie uit. Banken lappen de regels aan hun laars of geven hun vestigingen te veel ruimte. Buitenlandse kantoren laten het toezicht te makkelijk over aan het gastland. Europol schat de omvang van de verdachte transacties op circa 200 miljard euro per jaar.

Naast betere samenwerking en naleving van de regels, bepleit de Commissie harmonisering van het toezicht – nu nog een nationale zaak – en nieuwe regels om steeds creatievere criminelen de pas af te snijden. Die steken hun illegale geld ook in voetbalclubs, virtuele munten of wassen geld wit via investeringsplannen om een burgerschap te verkrijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden