Voor Belarus dreigt na diplomatiek onheil ook miljoenenstrop door kaping Ryanair-toestel

Door een toestel van Ryanair te dwingen tot een landing in Minsk om een politieke dissident te laten oppakken, heeft president Loekasjenko van Belarus zijn hand in een diplomatiek wespennest gestoken. Ook betaalt zijn regime ook een economische prijs voor de schending van internationale luchtvaartverdragen.

Passagiers in Oekraïne staan klaar om in te checken voor een vlucht naar Minsk met Belavia, vermoedelijk de laatste voordat Oekraïne zijn vluchten staakt op Belarus.  Beeld REUTERS
Passagiers in Oekraïne staan klaar om in te checken voor een vlucht naar Minsk met Belavia, vermoedelijk de laatste voordat Oekraïne zijn vluchten staakt op Belarus.Beeld REUTERS

De 27 lidstaten van de Europese Unie hebben aangekondigd dat ze Belarus zwaar willen straffen voor wat de Ierse minister van Buitenlande Zaken omschreef als ‘door een staat gepleegde luchtvaartpiraterij’. Daartoe gaat Europa zijn luchtruim op slot gooien voor de nationale luchtvaartmaatschappij van Belarus, Belavia. Maar de lidstaten roepen ook hun eigen luchtvaartmaatschappijen op om het land en zijn luchtruim te mijden. Het Verenigd Koninkrijk heeft zich daarbij aangesloten.

Belarus is al een poosje een internationale paria. Daardoor is het geen druk bevlogen bestemming voor Europese luchtvaartmaatschappijen. De schade van geschrapte vluchten naar Minsk lijkt mee te vallen. Maar het luchtruim boven Belarus was voor Europese carriers als KLM wel een prettige kortere route naar bestemmingen in Azië. Ze moeten nu zo’n 75 kilometer omvliegen. Die tien minuten extra vliegtijd kost extra kerosine.

Voor Belarus is de rekening hoger. Door de coronacrisis verloor zijn nationale luchtvaartmaatschappij vorig jaar al ruim 1 miljard euro en moest het bedrijf door de regering met honderden miljoenen worden gestut. Die kosten lopen op nu Belavia geen tickets meer kan verkopen voor Europese bestemmingen.

Veilige passage

Tegelijkertijd loopt het regime miljoenen mis omdat het niet langer het geld krijgt dat luchtvaartmaatschappijen betalen om gebruik te maken van zijn luchtruim. Landen mogen dat tarief heffen omdat ze kosten maken om een veilige passage te bieden voor vliegtuigen, met luchtverkeersleiders, communicatie- en radarapparatuur en lokale weerrapporten.

Op een doorsneedag doorkruisen zo’n 300 vluchten de corridor van Belarus, waarvan zo’n honderd van en naar Europese en Britse bestemmingen, meldt Eurocontrol, de centrale coördinator van de luchtverkeersleiding in Europa. In 2019 maakte de organisatie 85 miljoen euro aan ‘navigatievergoedingen’ over aan het land.

Die meevaller loopt Minsk nu mis. Maar in weerwil van de manhaftige woorden die maandag klonken op de top van Europese regeringsleiders in Brussel over sancties tegen Aleksandr Loekasjenko is het sluiten van het Europees luchtruim nog niet zo eenvoudig, zegt Pablo Mendes de Leon, hoogleraar lucht- en ruimterecht aan de Universiteit van Leiden.

Er is niet een enkelvoudig Europees luchtvaartverdrag met Belarus dat de EU kan verscheuren. ‘De landen van de Europese Unie hebben elk de soevereiniteit over hun luchtruim, geheel volgens het internationaal recht’, legt Mendes de Leon uit. ‘Elke lidstaat heeft zijn eigen overeenkomst met de Belarussen gesloten. Die moeten ze opschorten om het Belavia onmogelijk te maken nog te vliegen in de EU.’

‘Het is te hopen dat Europa dus tot een gecoördineerde actie tegen Belarus komt, het liefst in samenspraak met de Amerikanen.’

Piloot bepaalt

Een complicerende factor is dat de EU-regeringen hun nationale luchtvaartmaatschappijen ook niet kunnen dwingen om Belarus te mijden. Mendes de Leon: ‘In de Nederlandse luchtvaartwet staat dat uiteindelijk de piloot bepaalt welke route hij neemt.’ Aanvankelijk liet KLM weten dat het gewoon door zou vliegen door het Belarussische luchtruim. Pas toen premier Mark Rutte een klemmend beroep deed op het bedrijf, bond het in.

Nadat zeven jaar geleden vlucht MH17 was neergehaald boven de Oekraïne met 193 Nederlanders aan boord is er wel een expertgroep opgesteld waarin de overheid en Nederlandse luchtvaartmaatschappijen vertrouwelijk dreigingsinformatie delen. Daarmee kunnen bedrijven als KLM de risico’s beter inschatten. Sommige politieke partijen vinden dat net als de nabestaanden van slachtoffers van MH17 een overheidstaak, maar in de Tweede Kamer is daar (nog) geen meerderheid voor te vinden.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden