REPORTAGE

Voor Aydin is eerwraak op zijn ex een obsessie

Aydin wil wraak nemen op zijn vrouw. Ze heeft hem bedrogen. Zijn eer is aangetast. Hij denkt aan moord. Is er een uitweg?

Maatschappelijk werker Celal Altuntas in gesprek met een cliënt.Beeld Marcel van den Bergh

Aydin (45) grijpt naar zijn hoofd. De namus (eer) is te machtig. Dag en nacht is hij ermee bezig, zegt hij. 'Ik kan niet meer werken, omdat ik mijn hoofd er niet bij kan houden. Vroeger deed ik drie dagen met een pakje shag, nu één. Ik ga naar de moskee om snel even te bidden. Ik blijf niet, ben bang voor de roddels. Ik ga niet meer voetballen op zondag. Ik denk alleen maar aan wat zij mij heeft aangedaan. Ik denk vaak: zij moet dood en haar vriend ook.'

Aydin ligt in scheiding.

Ruim twintig jaar geleden kwam hij vanuit Turkije naar Nederland. Als toerist kwam hij binnen. 'Ik was hier illegaal, ik kwam om te trouwen. Het huwelijk was gearrangeerd.'

Aydin sprak geen Nederlands, had geen verblijfsvergunning en was volkomen afhankelijk van zijn bruid. Hij tekende een contract zonder te weten waarvoor hij zijn handtekening zette. Zij chanteerde hem met dat contract. Hij leeft nu in de veronderstelling dat hij, bij een scheiding, zijn vrouw een forse bruidschat moet betalen.

Maar dat is allemaal bijzaak. Wat 24 uur per dag door zijn hoofd schiet, is de ultieme vernedering: zijn vrouw is vreemdgegaan. 'Mijn eer is weg. Het maakt niet uit of ik mijn huis kwijt ben of dat ik mijn baan heb verloren. Wij Turken leven voor onze eer.'

Aydin is op gesprek bij Celal Altuntas. Altuntas (42) is maatschappelijk werker van Koerdische komaf en auteur van het vorige week verschenen boek Het is je zusje!, over eermoord in Nederland. Een maand geleden ontmoette Altuntas Aydin voor het eerst. Dat het niet goed met hem ging was duidelijk. Maar Aydin zweeg aanvankelijk over zijn relatie. Hij had het vooral over zijn financiële problemen. Pas na een paar gesprekken gaf hij zich bloot en vertelde hij dat hij met moordplannen rondloopt.

Altuntas: 'Praten over eer is taboe. We komen sowieso niet uit een praatcultuur. Mannen waken over de eer. Als de eer in het geding is, worden ze onder druk gezet om in actie te komen, door de familie, de gemeenschap. Mannen kunnen zich daarin helemaal laten gaan. Als ze niet worden begeleid, kunnen ze gevaarlijk worden.'

Ook Altuntas kent eerwraakgevoelens. In de inleiding van zijn boek beschrijft hij zijn reactie als hij, telefonisch, hoort dat de dochter van zijn oudere broer in Turkije is weggelopen met een getrouwde man, vader van drie kinderen. Zijn broer vindt dat de dochter en haar minnaar moeten worden gedood. Altuntas vindt dat in eerste instantie terecht. 'Laat hij ze allebei doden. Dat ze onze eer zo durft aan te tasten.' Hij hangt op en komt dan bij zinnen. Dat de aantasting van eer moet worden gewroken, is diepgeworteld in sommige culturen. In elk geval in de zijne.

Altuntas vertelt dat hij zijn eerwraakgevoelens nu onder controle heeft. Het 'afkicken' ervan is te vergelijken met het loskomen van een alcohol- of drugsverslaving, zegt hij. 'Je raakt er nooit helemaal van af. Je moet het leren hanteren.'

Loser

Maar Aydin kan er niet mee omgaan. 'Namus zit in mijn hoofd en komt er nooit meer uit.' Hij voelt zich een loser. Hij vertelt dat zijn neef in 1980 wel de eer van de familie heeft gewroken. Twee mannen hadden de verloofde van Aydins neef ontvoerd. De gebeurtenis speelde zich af in Turkije, in de buurt van Ankara. Aydin: 'De verloofde is teruggehaald, maar ze was misschien ook wel vreemdgegaan. Mijn neef heeft beide mannen vermoord. Hij is een echte man, hij heeft gehandeld. Ik moet dat eigenlijk ook doen.'

Aydin heeft het over zijn vrienden. Hij ziet ze niet meer. Ze hebben geen respect meer voor hem. En hij is ziek. Twintig jaar heeft hij gewerkt en nooit was hij ziek. 'Nu heb ik elke dag hoofdpijn. Ik kan alleen nog maar huilen en denken, denken, denken.'

Altuntas: 'Jij bent zielig aan het spelen. Alles heb je verloren, zeg je. Dat is niet waar. Je hebt nog niets verloren.'

Aydin: 'Ik heb twintig jaar gewerkt, ik heb nul, komma, nul.'

Altuntas: 'Je ex heeft een ander geneukt, dat is het enige wat je bezighoudt. Je hoofd zit vol wraak. Dat snap ik, van jongs af is je bijgebracht dat je eer in het geding is. Maar voor geen enkele vrouw moet je gekke dingen doen. Het leven gaat door. Je hebt niets verloren. Je hebt een verblijfsvergunning, een opleiding gedaan in Nederland, je hebt een rijbewijs. Blijf weg van de Turkse gemeenschap, van de roddels. Luister niet naar verdrietige muziek. Ga dansen, hardlopen, mijd de Turkse zenders, daar laten ze alleen maar dramatische soaps zien. Vlucht niet in de alcohol. Dat is precies wat de tegenpartij wil. Jou zwart maken. Zij wil vertellen dat je stinkt, dat je jezelf verwaarloost.' Altuntas legt uit dat Aydin slachtoffer is van zijn vrouw, maar dat zij ook slachtoffer is van haar cultuur. 'Zij moet hem zwart maken om haar eigen eer te redden. Zij wil laten zien dat hij slecht is en zij niet.'

Twijfel zaaien

Hoe de relatie tussen Aydin en zijn vrouw in elkaar steekt, weet Altuntas niet. Hij heeft geen wederhoor toegepast. Dat hoeft ook niet, vindt hij. Altuntas is geen relatiebemiddelaar. Hij wil een misdaad voorkomen. 'In Aydins hoofd is het zwart, pikzwart. Ik wil twijfel zaaien, laten zien dat hij wel degelijk iets te winnen heeft. Als hij moordt en de cel indraait, dan heeft hij alles verloren.'

Ziet Altuntas, vanwege zijn achtergrond, het verdedigen van de eer als een verzachtende omstandigheid in moordzaken? 'Absoluut niet. Van mij mogen ze de straf verdubbelen. Moord kan nooit worden vergoelijkt. Ik werk aan de preventiekant. Ik wil laten zien dat eergerelateerd geweld alles te maken heeft met opvoeding, geloof. '

Hij geeft Aydin mee dat hij een nieuw leven kan opbouwen in Nederland, met later wellicht een nieuwe vrouw. Aydin zucht: 'Misschien. Bij een volgende vrouw zal ik beter opletten. Eerst wil ik dan samenwonen, zoals de Nederlanders doen. Ik wil haar beter leren kennen.'

Om veiligheidsredenen is de naam Aydin gefingeerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden