Voor anarchisten en een enkele bal

Vandaag beslist de rechter of Vrijplaats Koppenhinksteeg in Leiden wordt ontruimd. Het einde van een unieke plek?

De vrijwilligers van activiteitencentrum De Linkse Kerk en liefdadigheidsinitiatief de Weggeefwinkel zitten aan de bar in het kraakpand en drinken een biologisch biertje. Het ziet er gezellig uit, maar ze voelen zich belazerd.

Ze hebben net vergaderd, maar de adrenalinestoot die het vooruitzicht van een actie meestal oplevert, is dit keer uitgebleven. De acties die ze voorbereiden, hebben iets treurigs: wat gaan ze doen als hun pand, Vrijplaats Koppenhinksteeg, wordt ontruimd?

Vandaag bepaalt de rechter of de gemeente het pand mag ontruimen. Iedereen aan de bar denkt dat het antwoord ‘ja’ zal zijn. Als zij gelijk krijgen, komt er een einde aan een van de oudste kraakburchten van Nederland.

In 1968 werd de voormalige drukkerij Eduard IJdo gekraakt, en sindsdien is het statige pand een links bolwerk van formaat. Het bood onderdak aan groepen als de Kraakbond en Wij Vrouwen Eisen. Oermoeder van veel van de huidige activiteiten is Eurodusnie, landelijk bekend van het verzet tegen de euro, het ‘taarten’ van politici en hun deelname aan grote demonstraties van antiglobalisten.

Op dit moment herbergt het pand een steunpunt voor illegalen (de Fabel van de Illegaal), de Weggeefwinkel, poppodium Bar & Boos en een kleine bibliotheek met boeken over de Derde Wereld, milieu, feminisme en anti-facisme. Je kunt er veganistisch eten, gratis internetten en debatteren over linkse onderwerpen. In de Marinus van der Lubbezaal vinden een vrouwenzanggroep, het Syrisch democratisch huis en lokale artiesten een gratis podium. Zo’n honderd vrijwilligers houden alles draaiende.

Hannie (51) is al decennia actief in de vrijplaats en werkt nu bij de Weggeefwinkel. ‘Vroeger waren we vooral op actie gericht. Nu is het meer een lokaal gebeuren om de minderbedeelden te helpen. Dagelijkse inloop, kopje koffie, praatje.’ Er komt niet alleen links volk naar de vrijplaats. ‘Er komen hier ook ballen’, zegt een meisje. ‘Om te schaken. Iedereen is welkom, behalve neonazi’s.’

De vrijwilligers vinden dat er veel vooroordelen over hen bestaan. Ze zouden extremisten zijn, vieze krakers, werkschuw tuig. ‘Maar bijna niemand kraakt en we hebben hier zelfs een D66’er’, zegt Tessa (23, studente). Vrijwilliger Arend (ict’er, 48): ‘We zijn een bonte verzameling van hardcore anarchisten tot gematigd linksen. De jongste is 18, de oudste 76.’

‘De gemeente is bezig de organisaties van de vrijplaats weg te pesten’, zegt Harry Westerink (50) in de spreekkamer van de Fabel van de Illegaal. Een gaskacheltje verwarmt de hoge ruimte. Sinds begin jaren negentig verleent Westerink illegalen juridische, medische of psychische steun. ‘Ook na een ontruiming gaan wij door, maar het is moeilijk ruimte te vinden. Wat de gemeente ons bood, kunnen we niet betalen.’

Anderhalf jaar geleden leken weinig dingen verder weg dan een ontruiming van de vrijplaats. Tot juli 2008 wilde de gemeente het pand legaliseren. Voor 1 euro zou het worden overgedragen aan woningbouwvereniging Ons Doel, die het zou opknappen. De huurcontracten voor de diverse gebruikers lagen in concept al klaar.

Maar toen viel het linkse college. De SP werd ingeruild voor de VVD en het CDA. Daarna was het snel gedaan met de legalisering. Wethouder Pieter van Woensel (VVD) zegt dat het plan strandde op financiën. ‘De gemeenteraad had er maximaal 460 duizend euro voor uitgetrokken. Maar Ons Doel berekende dat er 350 duizend euro meer nodig was. Toen heeft de raad gezegd: dat wordt ons te gortig.’

Hij vindt niet dat ontruiming van de vrijplaats een klap is voor de levendigheid van de binnenstad. ‘Ook rechts in deze stad vindt dat sommige activiteiten behouden zouden moeten blijven, zoals het werk voor illegalen en de Weggeefwinkel. Daarvoor hebben we alternatieve ruimte aangeboden, maar ze hebben elk aanbod geweigerd. Dan houdt het een keer op. Er komt straks een nieuwe levendigheid: dertien appartementen plus een paar winkels.’

Marco van Duijn van Eurodusnie is razend op de gemeente. Volgens hem voeren het CDA en vooral de VVD al jaren fel campagne tegen het kraakpand. ‘De gemeente heeft al een kwart miljoen uitgegeven aan advocaten om ons dwars te zitten. En dan hebben we het niet over de tijd die ambtenaren en wethouders er in steken. Er lopen nu twaalf juridische procedures, dat zegt toch genoeg. Zij kunnen het betalen, maar ons zuigen ze op die manier leeg, ze terroriseren ons met hun juristen. Als ze dat geld aan de legalisering hadden uitgegeven, was het vrijwel rond geweest.’

De vrijplaats had zelf ook een bod uitgebracht op het pand, met een ‘uiterst haalbaar plan’ dat de gemeente volgens Van Duijn niets zou kosten. Maar de bieding werd niet in behandeling genomen. ‘Omdat het bod niet aan de voorwaarden voldeed’, zegt wethouder Van Woensel. ‘Een pure leugen’, zegt Van Duijn. En, steeds bozer: ‘Ze hebben al die tijd niet één keer met ons gepraat, maar ze verspreiden allemaal leugens over ons. Dat we de sluitingstijden overschrijden, dat we hier een illegaal terras hebben. We hebben nu aangifte gedaan bij de politie wegens smaad.’

Inmiddels zijn de panden verkocht aan projectontwikkelaar en architect Hans Bakker, die denkt in totaal 2,5 miljoen te gaan investeren. ‘Ik kan binnen een paar weken na ontruiming beginnen’, zegt Bakker, en in ruim een jaar is alles klaar. ‘Flauwekul’, zegt Van Duijn. ‘Hij heeft zijn vergunningen niet rond en dat gaat zeker nog anderhalf jaar duren.’

De strijd wordt niet alleen gevoerd met juristen. Projectontwikkelaar Hans Bakker: ‘Vanaf het moment dat ik het pand kocht, heb ik stenen door mijn ramen gehad, is mijn gevel beklad, mijn auto bekrast en mijn slot vastgelijmd. En ik heb honderden dreigmails uit heel Nederland gehad van krakers.’ Maar ook de krakers in de vrijplaats melden dat er bij hen stenen door de ramen zijn gegooid waarbij teksten als ‘smerige hippies’ werden geroepen.

De Stichting Vrijplaats en de SP hebben zelfs de Europese Commissie ingeschakeld. Volgens hen is het pand verkocht met ongeoorloofde staatssteun. Eurodusnie en SP – twee grote tegenstanders van nauwe Europese samenwerking – doen een beroep op de Europese Commissie? Van Duijn zucht. ‘We willen de vrijplaats redden, en daar zetten we alles voor in.’

Aan de bar van De Linkse Kerk laten de activisten niets los over wat ze gaan doen als het pand ontruimd wordt. Van Duijn licht wel een tipje van de sluier op. ‘Zonder slag of stoot zal het niet gaan. Je kunt ons maar beter niet als tegenstander hebben, want wij zijn heel taai. Maar er komen echt geen koelkasten in de dakgoot te staan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.